Σύνταξη από την κούνια: Η Ιταλία εξετάζει ατομικό συνταξιοδοτικό ταμείο για κάθε νεογέννητο

Έναν «συνταξιοδοτικό κουμπαρά» που θα ανοίγει από τη γέννηση κάθε παιδιού εξετάζει η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, με στόχο να δημιουργείται από πολύ νωρίς ένα κεφάλαιο που θα μπορεί στο μέλλον να αξιοποιείται είτε για σπουδές είτε για την ενίσχυση της σύνταξης.

Σύμφωνα με την ιταλική Repubblica, το σχέδιο που βρίσκεται υπό επεξεργασία προβλέπει τη δημιουργία ατομικού λογαριασμού στον ιταλικό ασφαλιστικό οργανισμό INPS (Istituto Nazionale della Previdenza Sociale), δηλαδή στο Εθνικό Ινστιτούτο Κοινωνικής Ασφάλισης της Ιταλίας, για κάθε νεογέννητο. Ο λογαριασμός θα μπορεί να ενισχύεται τόσο από το κράτος όσο και από τους γονείς και άλλους συγγενείς του παιδιού, με τα ποσά να συσσωρεύονται σε βάθος χρόνου.

Η πρωτοβουλία εξετάζεται ενόψει του επόμενου προϋπολογισμού και εντάσσεται στην προσπάθεια της ιταλικής κυβέρνησης να απαντήσει στο οξύ δημογραφικό πρόβλημα της χώρας.

«Η δημογραφική έρημος χτυπά την πόρτα. Χρειάζονται επενδύσεις και ασφαλώς ο προϋπολογισμός θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό το ζήτημα», δήλωσε στο Τσερνόμπιο ο υπουργός Οικονομίας Τζανκάρλο Τζορτζέτι.

Κρατική εισφορά 50 ευρώ τον μήνα

Η ιδέα δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Αντίστοιχη πρόταση είχε τεθεί στο τραπέζι περίπου δέκα μήνες νωρίτερα, όταν τροπολογία της γερουσιαστή του Fratelli d’Italia Λαβίνια Μεννούνι προέβλεπε τη δημιουργία συνταξιοδοτικού ταμείου για κάθε νεογέννητο μέσω του INPS.

Εκείνη η εκδοχή προέβλεπε αρχική οικογενειακή καταβολή τουλάχιστον 100 ευρώ και επιπλέον εφάπαξ κρατική ενίσχυση 50 ευρώ. Το δημοσιονομικό κόστος είχε υπολογιστεί τότε στα 18 εκατ. ευρώ, ωστόσο η πρόταση τελικά δεν ενσωματώθηκε στον προϋπολογισμό.

Τώρα, όμως, το σχέδιο επιστρέφει με σαφώς μεγαλύτερη οικονομική κλίμακα. Σύμφωνα με τη Repubblica, τεχνικά κλιμάκια του INPS και του ιταλικού υπουργείου Οικονομίας εξετάζουν διαφορετικά σενάρια και επιχειρούν να προσδιορίσουν το κόστος.

Μία από τις βασικές υποθέσεις που βρίσκονται στο τραπέζι προβλέπει κρατική εισφορά ύψους 50 ευρώ τον μήνα για τα πρώτα τρία χρόνια της ζωής του παιδιού. Αυτό σημαίνει ότι κάθε παιδί που θα γεννιέται από το 2027 θα μπορούσε να λαμβάνει συνολικά 1.800 ευρώ από το Δημόσιο.

Το κόστος, ωστόσο, αποτελεί έναν από τους βασικούς πονοκεφάλους για την κυβέρνηση. Οι πρώτοι υπολογισμοί τοποθετούν τη δαπάνη κοντά στα 200 εκατ. ευρώ τον πρώτο χρόνο, ενώ όταν το πρόγραμμα θα έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το ετήσιο κόστος θα μπορούσε να πλησιάσει το 1 δισ. ευρώ.

Το δύσκολο ζήτημα της διαχείρισης

Εκτός από το δημοσιονομικό σκέλος, ανοιχτό παραμένει και το ερώτημα ποιος θα διαχειρίζεται τα κεφάλαια. Ειδικότερα, ο INPS δεν διαθέτει σήμερα την κατάλληλη δομή ώστε να επενδύει απευθείας τα συγκεκριμένα ποσά στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, ο πρόεδρος του οργανισμού Γκαμπριέλε Φάβα, ο οποίος επανέφερε την πρόταση, καθώς και η υπουργός Εργασίας Μαρίνα Καλντερόνε επιδιώκουν ενεργότερο ρόλο του ασφαλιστικού φορέα.

Την ίδια στιγμή, τα ιταλικά συνταξιοδοτικά ταμεία παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Πρόκειται τόσο για κλαδικά ταμεία που συνδέονται με επιχειρήσεις και συνδικάτα όσο και για ανοιχτά επενδυτικά προϊόντα που προωθούν τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες.

Το διακύβευμα είναι σημαντικό, καθώς σε περίπτωση δημιουργίας ενός καθολικού συστήματος για όλα τα νεογέννητα θα μπορούσαν σταδιακά να συγκεντρωθούν σημαντικά κεφάλαια, με αντίστοιχο ενδιαφέρον για τη διαχείρισή τους και τις σχετικές προμήθειες.

Το γερμανικό πρότυπο

Η Ιταλία εξετάζει παράλληλα τα αντίστοιχα μοντέλα που εφαρμόζονται ή έχουν εφαρμοστεί σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Ένα από τα βασικά παραδείγματα είναι η γερμανική Frühstartrente. Το μοντέλο προβλέπει κρατική καταβολή 10 ευρώ τον μήνα από την ηλικία των 6 έως τα 18 έτη σε ατομικό κεφαλαιοποιητικό λογαριασμό, τον οποίο επιλέγει η οικογένεια.

Γονείς και παππούδες έχουν τη δυνατότητα να ενισχύουν τον λογαριασμό με επιπλέον καταβολές. Εάν η οικογένεια δεν επιλέξει συγκεκριμένο λογαριασμό, προβλέπεται συλλογική διαχείριση μέσω της Bundesbank.

Πιο αμφιλεγόμενη ήταν η βρετανική εμπειρία με τα Child Trust Funds. Το βρετανικό κράτος κατέθετε αρχικά 250 λίρες για κάθε παιδί και 500 λίρες για παιδιά οικογενειών χαμηλού εισοδήματος.

Περισσότερα από 6,3 εκατ. παιδιά εντάχθηκαν στο πρόγραμμα και οι δημόσιοι πόροι που διατέθηκαν ξεπέρασαν τα 2 δισ. λίρες. Ωστόσο, μόνο το 37% των οικογενειών πρόσθεσε δικά του χρήματα στους λογαριασμούς και το πρόγραμμα έκλεισε το 2011.

Μέχρι σήμερα παραμένουν περίπου 760.000 λογαριασμοί που δεν έχουν ακόμη εξαργυρωθεί, με συνολική αξία άνω των 1,5 δισ. λιρών.

Τα πρώτα αντίστοιχα μοντέλα στην Ιταλία

Παρόμοιες πρωτοβουλίες εφαρμόζονται ήδη σε περιφερειακό επίπεδο στην Ιταλία.

Στο Τρεντίνο-Άνω Αδίγη προβλέπεται ενίσχυση έως 1.100 ευρώ κατά τα πρώτα πέντε χρόνια, υπό την προϋπόθεση ότι από το δεύτερο έτος η οικογένεια καταβάλλει τουλάχιστον 100 ευρώ ετησίως.

Στο Φρίουλι-Βενέτσια Τζούλια η περιφέρεια προσθέτει 200 ευρώ τον χρόνο ανά παιδί, εφόσον η οικογένεια έχει καταβάλει τουλάχιστον 300 ευρώ, ενώ στο Βένετο λειτουργεί το Solidarietà Veneto, περιφερειακό συνταξιοδοτικό ταμείο στο οποίο μπορούν να συμμετέχουν και μέλη της οικογένειας.

Η κυβέρνηση Μελόνι δεν έχει ακόμη καταλήξει στην τελική μορφή του μέτρου. Το βασικό εμπόδιο παραμένει η δημοσιονομική βιωσιμότητα, με τον Τζορτζέτι να κρατά προς το παρόν κλειστά τα χαρτιά του για τις λεπτομέρειες.

Την ίδια ώρα, πάντως, ο Ιταλός υπουργός άσκησε κριτική στα ταμεία συμπληρωματικής ασφάλισης για την επενδυτική τους πολιτική, διερωτώμενος χαρακτηριστικά: «Γιατί επενδύουν παντού εκτός από την Ιταλία;».