Επιδόματα: Τι θα αλλάξει στα κριτήρια χορήγησης με το Εθνικό Μητρώο Παροχών

Αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο θα χορηγούνται τα κοινωνικά επιδόματα αναμένεται να φέρει η καθολική λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Παροχών και Προνοιακών Επιδομάτων, το οποίο μέχρι τώρα «τρεχει» πιλοτικά.

Η βασική αλλαγή είναι ότι δεν θα λαμβάνονται υπόψη μόνο το φορολογητέο εισόδημα και η ακίνητη περιουσία του πολίτη, αλλά η συνολική οικονομική σχέση του με το κράτος.

Αυτό σημαίνει ότι για κάθε ΑΦΜ θα δημιουργηθεί ένας ενιαίος «φάκελος», στον οποίο θα αποτυπώνονται το μικτό εισόδημα, οι φόροι που καταβάλλονται και το σύνολο των παροχών ή ενισχύσεων που εισπράττονται από δημόσιους φορείς.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Powergame.gr, το νέο Μητρώο, το οποίο λειτουργεί ήδη πιλοτικά υπό την εποπτεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, θα αποτελέσει τη βάση για τον ανασχεδιασμό των κριτηρίων χορήγησης των επιδομάτων. Τα νέα όρια δεν έχουν ακόμη καθοριστεί, καθώς θα πρέπει πρώτα να ολοκληρωθεί η καταγραφή των δικαιούχων και των ποσών που λαμβάνουν.

Τι θα εξετάζεται για κάθε δικαιούχο

Σήμερα, τα περισσότερα προνοιακά επιδόματα χορηγούνται με βάση συγκεκριμένα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια. Για παράδειγμα, η καταβολή επιδομάτων του ΟΠΕΚΑ, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα και το επίδομα παιδιού, εξαρτάται κυρίως από το φορολογητέο εισόδημα και την περιουσιακή κατάσταση του νοικοκυριού.

Με την πλήρη λειτουργία του Εθνικού Μητρώου, η αξιολόγηση θα μπορεί να βασίζεται σε μια πολύ ευρύτερη εικόνα. Ειδικότερα, θα καταγράφονται:

• Το συνολικό μικτό εισόδημα πριν από την αφαίρεση των φόρων.
• Τα εισοδήματα από μισθούς, συντάξεις, ενοίκια και άλλες πηγές.
• Η συνολική αξία της κινητής και ακίνητης περιουσίας.
• Οι φόροι και οι επιβαρύνσεις που καταβάλλει ο πολίτης.
• Τα προνοιακά επιδόματα που εισπράττει.
• Οι ασφαλιστικές και ανταποδοτικές παροχές.
• Τα vouchers και οι υπόλοιπες κρατικές ενισχύσεις.
• Το συνολικό ποσό στήριξης που λαμβάνει ένα φυσικό πρόσωπο ή νοικοκυριό.

Στόχος είναι να μην εξετάζεται κάθε παροχή αποσπασματικά, αλλά να υπάρχει ενιαία εικόνα για το σύνολο των χρημάτων που λαμβάνει ένας πολίτης από το Δημόσιο.

Για παράδειγμα, ένας δικαιούχος μπορεί σήμερα να λαμβάνει περισσότερα από ένα επιδόματα ή προγράμματα ενίσχυσης, τα οποία χορηγούνται από διαφορετικούς φορείς. Επειδή τα σχετικά στοιχεία βρίσκονται σε ξεχωριστά πληροφοριακά συστήματα, δεν υπάρχει πάντοτε άμεση και συγκεντρωμένη αποτύπωση του συνολικού ποσού που καταβάλλεται στο ίδιο πρόσωπο ή νοικοκυριό.

Αυτό ακριβώς το κενό φιλοδοξεί να καλύψει το Εθνικό Μητρώο, συγκεντρώνοντας τις πληροφορίες ανά ΑΦΜ.

Ποιες παροχές θα καταγράφονται

Το νέο σύστημα θα περιλαμβάνει τόσο τις προνοιακές όσο και τις ασφαλιστικές παροχές, παρά το γεγονός ότι οι δύο κατηγορίες χορηγούνται με διαφορετικούς κανόνες.

Στις προνοιακές παροχές περιλαμβάνονται κατά κύριο λόγο:

• Το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.
• Το επίδομα παιδιού.
• Τα αναπηρικά επιδόματα.
• Τα στεγαστικά επιδόματα.
• Τα vouchers για παιδικούς σταθμούς.
• Άλλες ενισχύσεις που χορηγούνται με κοινωνικά ή εισοδηματικά κριτήρια.

Στις ασφαλιστικές και ανταποδοτικές παροχές περιλαμβάνονται κυρίως οι συντάξεις του e-ΕΦΚΑ και τα επιδόματα της ΔΥΠΑ. Τα ποσά αυτά συνδέονται με τις ασφαλιστικές εισφορές που έχει καταβάλει κάθε ασφαλισμένος και σήμερα δεν εξαρτώνται από εισοδηματικά ή περιουσιακά κριτήρια.

Η ένταξή τους στο Μητρώο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι συντάξεις ή τα ασφαλιστικά επιδόματα θα υπαχθούν σε εισοδηματικούς περιορισμούς. Θα προσμετρώνται, όμως, στη συνολική εικόνα των κρατικών παροχών που λαμβάνει κάθε πολίτης.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Powergame.gr, η κυβέρνηση θέλει το Μητρώο να λειτουργήσει όχι μόνο ως βάση καταγραφής αλλά και ως εργαλείο χάραξης κοινωνικής πολιτικής. Με τα δεδομένα που θα συγκεντρωθούν, θα είναι δυνατό να εντοπιστούν επικαλύψεις, κενά προστασίας και περιπτώσεις στις οποίες η κρατική ενίσχυση δεν κατευθύνεται στους πολίτες με τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Πότε θα εφαρμοστούν τα νέα κριτήρια

Η καθολική λειτουργία του Μητρώου αποτελεί το πρώτο απαραίτητο βήμα πριν από οποιαδήποτε αλλαγή. Μέσω της καταγραφής θα δημιουργηθεί ένας πανελλαδικός «χάρτης» των δικαιούχων, με στοιχεία ανά:

• Γεωγραφική περιοχή.
• Εισοδηματική κατηγορία.
• Ηλικιακή και κοινωνική ομάδα.
• Είδος παροχής.
• Συνολικό ύψος κρατικής ενίσχυσης.

Η πρώτη αναλυτική έκθεση του Εθνικού Μητρώου Παροχών και Προνοιακών Επιδομάτων αναμένεται να είναι διαθέσιμη περίπου στα μέσα του 2027. Εφόσον τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα, από το 2028 θα υπάρχει η τεχνική δυνατότητα για ανασχεδιασμό του συστήματος επιδομάτων.

Μέχρι τότε δεν μπορούν να προσδιοριστούν με ακρίβεια τα νέα εισοδηματικά όρια, οι κατηγορίες δικαιούχων που ενδέχεται να επηρεαστούν ή τα ποσά των παροχών. Οι τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν τόσο από τα στοιχεία του Μητρώου όσο και από τις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας.

Στην υπουργική απόφαση για την πιλοτική λειτουργία του συστήματος αναφέρεται ότι σκοπός του είναι ο ανασχεδιασμός πολιτικών για την οικογένεια, το γήρας, την αναπηρία, την ασθένεια, τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Παράλληλα, προβλέπεται η αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της δημοσιονομικής επίπτωσης των ενισχύσεων που χορηγούνται από το Δημόσιο.

Το σενάριο για ανώτατο πλαφόν

Στο τραπέζι του οικονομικού επιτελείου βρίσκεται, σύμφωνα με πληροφορίες του Powergame.gr, και η θέσπιση ενός ανώτατου ορίου στο συνολικό ποσό επιδομάτων που θα μπορεί να λαμβάνει κάθε φυσικό πρόσωπο ή νοικοκυριό.

Πρόκειται προς το παρόν για εισήγηση και όχι για ειλημμένη απόφαση. Εάν υιοθετηθεί, το πλαφόν δεν θα αφορά απαραίτητα το ύψος κάθε επιδόματος χωριστά, αλλά το άθροισμα των ενισχύσεων που καταβάλλονται στον ίδιο δικαιούχο.

Ως πιθανό πρότυπο εξετάζεται το βρετανικό μοντέλο, όπου εφαρμόζεται ανώτατο όριο στο συνολικό ποσό ορισμένων κοινωνικών παροχών που μπορεί να λαμβάνει ένα νοικοκυριό. Η σχετική λογική συνδέει το πλαφόν με το επίπεδο αποδοχών ενός εργαζομένου πλήρους απασχόλησης με χαμηλό μισθό.

Σε κάθε περίπτωση, οι αλλαγές δεν αναμένεται να εφαρμοστούν άμεσα. Για τους σημερινούς δικαιούχους δεν αλλάζει κάτι πριν από την ολοκλήρωση του Μητρώου και τη λήψη των τελικών κυβερνητικών αποφάσεων. Το 2027 αναμένεται να αποτελέσει το έτος καταγραφής και αξιολόγησης των δεδομένων, ενώ το 2028 μπορεί να αποτελέσει το πρώτο χρονικό ορόσημο για την εφαρμογή ενός νέου μοντέλου κοινωνικών παροχών.