Συντάξεις χηρείας: Τι αλλάζει με τη νέα ρύθμιση, ποιοι μένουν εκτός

Μετά από μια δεκαετία αμφισβητήσεων, δικαστικών προσφυγών και πιέσεων από οργανώσεις συνταξιούχων, το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης προχώρησε στην κατάθεση νομοθετικής ρύθμισης που βάζει τέλος στην περικοπή των συντάξεων χηρείας μετά την τριετία.

Η σχετική τροπολογία ψηφίστηκε στην Ολομέλεια της Βουλής την Τρίτη 21 Ιουλίου 2026, καταργώντας οριστικά τις σχετικές διατάξεις του ν. 4387/2016 (γνωστού ως «νόμου Κατρούγκαλου»).

Ποιο ήταν το πρόβλημα

Με τον γνωστό «νόμο Κατρούγκαλου» (2016), οι δικαιούχοι σύνταξης χηρείας λάμβαναν το 70% της σύνταξης του θανόντος συζύγου μόνο για τα πρώτα τρία χρόνια. Μετά την παρέλευση της τριετίας, το ποσοστό αυτό μειωνόταν στο 35%, εφόσον ο επιζών σύζυγος βρισκόταν ακόμη σε ηλικία εργασίας και δεν είχε αναπηρία. Η ρύθμιση αυτή είχε χαρακτηριστεί από οργανώσεις συνταξιούχων ως άδικη, καθώς οδηγούσε σε ουσιαστικό υποδιπλασιασμό του εισοδήματος χιλιάδων χηρών και χήρων.

Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο μετά την απόφαση 699/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο έκρινε πως δεν μπορεί να καταβάλλονται σωρευτικά δύο εθνικές συντάξεις στις περιπτώσεις χηρείας, κάτι που δημιούργησε την ανάγκη για μια συνολική νομοθετική παρέμβαση.

Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση

Οι βασικές αλλαγές που εισάγει η ρύθμιση είναι οι εξής:

• Κατάργηση της περικοπής μετά την τριετία: Οι δικαιούχοι θα συνεχίζουν να λαμβάνουν το 70% της σύνταξης του θανόντος χωρίς χρονικό περιορισμό, χωρίς δηλαδή να ενεργοποιείται πλέον η μείωση στο 35%.
• Απαλλαγή από αναδρομικά: Όσοι συνταξιούχοι δεν είχαν υποστεί μέχρι σήμερα την περικοπή, απαλλάσσονται πλήρως από την υποχρέωση επιστροφής αναδρομικών ποσών.
• Επαναφορά σε προηγούμενο επίπεδο: Οι δικαιούχοι συντάξεων χηρείας του Δημοσίου και του πρώην ΟΓΑ που λαμβάνουν σήμερα μειωμένη παροχή στο 35%, θα δουν τη σύνταξή τους να επανέρχεται στο 70%.
• Διατήρηση δύο εθνικών συντάξεων: Στις περιπτώσεις όπου η σώρευση δύο εθνικών συντάξεων δεν πηγάζει από ίδιο δικαίωμα, η καταβολή τους θα συνεχιστεί κανονικά, χωρίς νέα μείωση.
• Επίδομα 300 ευρώ από τα 60: Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας, οι χήρες που έχουν ως μοναδική σύνταξη τη σύνταξη χηρείας θα λαμβάνουν την ενίσχυση των 300 ευρώ ήδη από τα 60 έτη, και όχι από τα 65.

Πόσοι ωφελούνται

Με βάση τα στοιχεία που έχουν δοθεί στη δημοσιότητα:

• Περισσότεροι από 200.000 χήρες και χήροι διατηρούν πλέον το πλήρες ποσό της σύνταξής τους, χωρίς μελλοντικές περικοπές μετά την τριετία.
• 8.469 συνταξιούχοι του Δημοσίου στους οποίους είχε ήδη επιβληθεί η περικοπή από το 2020 θα δουν τη σύνταξή τους να διπλασιάζεται, επιστρέφοντας από το 35% στο 70% της σύνταξης του θανόντος, στο τέλος Αυγούστου (πληρωμή Σεπτεμβρίου).
• Περίπου 75.000 δικαιούχοι του ιδιωτικού τομέα στους οποίους η περικοπή δεν είχε ποτέ εφαρμοστεί (παρότι προβλεπόταν από τον νόμο) δεν θα υποστούν καμία μείωση στο μέλλον και δεν θα κληθούν να επιστρέψουν τα ποσά που έχουν ήδη λάβει χωρίς την περικοπή.
• Περίπου 122.000 συνταξιούχοι που λαμβάνουν δύο εθνικές συντάξεις (π.χ. γήρατος ή αναπηρίας και χηρείας) διατηρούν και τις δύο, χωρίς τη μείωση που προέβλεπε ο νόμος Κατρούγκαλου.

Ποιοι μένουν εκτός της ρύθμισης

Παρά τις θετικές αλλαγές, οι οργανώσεις συνταξιούχων —με το Ενιαίο Δίκτυο Συνταξιούχων (ΕΝΔΙΣΥ) να πρωτοστατεί— επισημαίνουν ότι η ρύθμιση αφήνει εκτός σημαντικές κατηγορίες δικαιούχων. Οι τέσσερις βασικές ενστάσεις που έχουν διατυπωθεί είναι:

• Μεταβιβάσεις σύνταξης πριν τις 13 Μαΐου 2016: Εξαιρούνται οι περιπτώσεις όπου ο θάνατος του ασφαλισμένου επήλθε πριν από την ημερομηνία αυτή και ο επιζών σύζυγος λαμβάνει παράλληλα και δική του κύρια σύνταξη. Η εξαίρεση αυτή, σύμφωνα με το ΕΝΔΙΣΥ, δημιουργεί άνιση μεταχείριση μεταξύ ασφαλισμένων.
• Ασάφεια για τους πρώην ασφαλισμένους του ΟΓΑ: Δεν υπάρχει ρητή αναφορά στο σύνολο των δικαιούχων του πρώην ΟΓΑ, κάτι που προκαλεί ανησυχία για προβλήματα κατά την εφαρμογή.
• Καμία πρόβλεψη αναδρομικών για όσους είχαν ήδη υποστεί την περικοπή: Η επαναφορά στο 70% ισχύει μόνο για το μέλλον, καθώς δεν προβλέπεται επιστροφή των ποσών που παρακρατήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια σε όσους είχαν ήδη μειωμένη σύνταξη.
• Επικουρικές συντάξεις χηρείας εκτός ρύθμισης: Η παρέμβαση αφορά αποκλειστικά τις κύριες συντάξεις. Οι περικοπές που έχουν εφαρμοστεί στις επικουρικές συντάξεις χηρείας, ιδίως όσων προέρχονται από τον δημόσιο τομέα, παραμένουν σε ισχύ, χωρίς αντίστοιχη νομοθετική διόρθωση.

Επιπλέον, σύμφωνα με δημοσιεύματα, εκτός ρύθμισης παραμένουν και ορισμένες κύριες συντάξεις χηρείας του Δημοσίου που είχαν απονεμηθεί πριν από το 2016, καθώς η ρύθμιση αφορά όσους απέκτησαν δικαίωμα σύνταξης μετά την έναρξη ισχύος του νόμου Κατρούγκαλου.

Το «κενό» των περίπου 60.000 συντάξεων του Δημοσίου πριν το 2016

Πιο συγκεκριμένα, εκτός της νέας ρύθμισης παραμένουν περίπου 60.000 συντάξεις χηρείας του Δημοσίου που είχαν απονεμηθεί πριν από τις 13 Μαΐου 2016, ημερομηνία ενεργοποίησης του νόμου Κατρούγκαλου. Σε αυτές τις περιπτώσεις εξακολουθεί να ισχύει το παλαιότερο καθεστώς: όταν και οι δύο συντάξεις (γήρατος και χηρείας) καταβάλλονται από το Δημόσιο, ο συνταξιούχος υποχρεούται να επιλέξει ποια από τις δύο θα καταβάλλεται μειωμένη κατά 75%. Αντίθετα, στα ασφαλιστικά ταμεία του ιδιωτικού τομέα η σύνταξη χηρείας καταβάλλεται στο 70% χωρίς αντίστοιχη μείωση.

Η λύση για όσους έμειναν εκτός απαιτεί τροποποίηση του Προεδρικού Διατάγματος 169/2007, καθώς σύμφωνα με τις διατάξεις του δεν χορηγείται από το Δημόσιο Ταμείο διπλή σύνταξη — το Δημόσιο, μέχρι την ένταξή του στον e-ΕΦΚΑ, δεν λειτουργούσε ως ασφαλιστικός φορέας και, ως εργοδότης, δεν κατέβαλλε εισφορές για τη μεγάλη πλειονότητα των ασφαλισμένων του.

Το «παράθυρο» των αναδρομικών από το Ελεγκτικό Συνέδριο

Ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί η γνωμοδότηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου επί της διάταξης του υπουργείου Εργασίας. Το Ανώτατο Δημοσιονομικό Δικαστήριο κρίνει θετική τη ρύθμιση συνολικά, εκτιμώντας ότι το ετήσιο δημοσιονομικό κόστος των 48,4 εκατ. ευρώ καλύπτεται από τα έσοδα του e-ΕΦΚΑ. Επισημαίνει όμως ότι, επειδή η περικοπή από το 70% στο 35% δεν εφαρμόστηκε ενιαία σε όλους τους συνταξιούχους (εφαρμόστηκε μόνο στους 8.469 του Δημοσίου, όχι όμως και στους περίπου 75.000 του ιδιωτικού τομέα), δεν αποκλείεται να εγερθούν δικαστικές αξιώσεις από τους πρώτους, με αίτημα την αναδρομική επιστροφή της διαφοράς μεταξύ 35% και 70% για το διάστημα 2020–2026. Το ζήτημα αυτό παραμένει ανοιχτό, καθώς στη ρύθμιση δεν προβλέπεται αυτόματη καταβολή αναδρομικών σε αυτή την κατηγορία.

Τι ζητούν οι οργανώσεις συνταξιούχων

Το ΕΝΔΙΣΥ έχει ζητήσει επέκταση της ρύθμισης ώστε να καλύπτει το σύνολο των δικαιούχων, χωρίς εξαιρέσεις λόγω ημερομηνίας θανάτου ή φορέα προέλευσης, καθώς και αποκατάσταση του πλαισίου στις επικουρικές συντάξεις, όπως έγινε και στις κύριες. Μέχρι στιγμής, το υπουργείο Εργασίας δεν έχει κάνει δεκτά αυτά τα αιτήματα στο πλαίσιο της τροπολογίας που τέθηκε προς ψήφιση.

Τι πρέπει να προσέξουν οι δικαιούχοι

• Δεν απαιτείται καμία ενέργεια από τους συνταξιούχους για την επαναφορά του ποσοστού στο 70% — η διόρθωση θα γίνει αυτόματα από τον e-ΕΦΚΑ.
• Οι αυξήσεις για τους 8.469 δικαιούχους του Δημοσίου αναμένεται να φανούν στην πληρωμή της σύνταξης Σεπτεμβρίου (τέλος Αυγούστου).
• Δεν προβλέπεται αναδρομική αποζημίωση για τα ποσά που έχουν ήδη παρακρατηθεί — η ρύθμιση έχει ισχύ μόνο για το μέλλον.
• Οι δικαιούχοι επικουρικών συντάξεων χηρείας παραμένουν, προς το παρόν, εκτός ρύθμισης.