Άδεια μητρότητας: Τι αλλάζει για δικαιούχους, αιτήσεις και πληρωμές από τη ΔΥΠΑ

Νέες αλλαγές έρχονται στην ειδική άδεια και την ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας, μετά τη δημοσίευση υπουργικής απόφασης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Το νέο πλαίσιο διευρύνει τις κατηγορίες των δικαιούχων, ξεκαθαρίζει τι ισχύει για υιοθεσίες, τεκμαιρόμενες μητέρες και ομόφυλα έγγαμα ζευγάρια, ενώ αλλάζει και ο τρόπος πληρωμής της παροχής από τη ΔΥΠΑ.

Οι ρυθμίσεις αφορούν την ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας και την αντίστοιχη ειδική παροχή που καταβάλλεται από τη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης. Ουσιαστική, η υπουργική απόφαση τροποποιεί το προηγούμενο πλαίσιο του 2024 και αποσαφηνίζει ζητήματα που είχαν μείνει ανοιχτά στην εφαρμογή του μέτρου.

Ποιους αφορά η ειδική άδεια μητρότητας

Δικαίωμα στην ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας έχουν η φυσική, η θετή και η τεκμαιρόμενη μητέρα, εφόσον εργάζονται με σχέση εξαρτημένης εργασίας. Η ρύθμιση καλύπτει εργαζόμενες με σύμβαση ορισμένου ή αορίστου χρόνου, πλήρους ή μερικής απασχόλησης, καθώς και περιπτώσεις έμμισθης εντολής.

Παράλληλα, μια από τις βασικότερες αλλαγές είναι ότι οι εργαζόμενες που αποκτούν παιδί μέσω υιοθεσίας, εφόσον το παιδί έχει ενταχθεί στην οικογένεια και είναι ηλικίας έως οκτώ ετών. Ειδικά για τις υιοθεσίες, η άδεια μπορεί να ξεκινήσει από τη στιγμή που το παιδί εντάσσεται στην οικογένεια με σκοπό την υιοθεσία.

Η πρόβλεψη αυτή ισχύει ακόμη και αν η θετή μητέρα είχε ήδη λάβει το μεταγενέθλιο τμήμα της άδειας μητρότητας σε προηγούμενο στάδιο, όταν δηλαδή είχε την ιδιότητα της ανάδοχης μητέρας.

Τι ισχύει για ομόφυλα έγγαμα ζευγάρια

Για ομόφυλα έγγαμα ζευγάρια που αποκτούν κοινό παιδί, ο αρχικός δικαιούχος της ειδικής άδειας καθορίζεται με κοινή δήλωση των δύο συζύγων προς τον εργοδότη ή τους εργοδότες τους.

Ωστόσο, προβλέπεται ότι δεν μπορεί να είναι αρχικός δικαιούχος της ειδικής άδειας ο γονέας που έχει ήδη ασκήσει δικαίωμα στην άδεια πατρότητας, ενώ μπορεί να λάβει το δικαίωμα μόνο εφόσον γίνει μεταβίβαση, σύμφωνα με όσα προβλέπει το σχετικό πλαίσιο.

Τέλος, σε περίπτωση υιοθεσίας τέκνου από ομόφυλους συζύγους, δικαιούχος μπορεί να είναι η εργαζόμενη ή ο εργαζόμενος, εφόσον το παιδί έχει ενταχθεί στην οικογένεια και δεν έχει συμπληρώσει το όριο ηλικίας των οκτώ ετών.

Πόσα καταβάλλει η ΔΥΠΑ

Η ΔΥΠΑ εξακολουθεί να καταβάλλει μηνιαία παροχή ίση με τον εκάστοτε ισχύοντα κατώτατο μισθό, ενώ στο ποσό προστίθεται και η αναλογία των δώρων εορτών και του επιδόματος ετήσιας άδειας.

Για όσες και όσους εργάζονται μερικώς, προβλέπεται ειδικός υπολογισμός. Αν η απασχόληση είναι έως τέσσερις ώρες ημερησίως ή έως δεκατρείς ημέρες τον μήνα κατά μέσο όρο, κατά το εξάμηνο πριν από την άδεια κυοφορίας, η παροχή που καταβάλλεται από τη ΔΥΠΑ ισούται με το μισό του ποσού. Στον υπολογισμό λαμβάνεται πλέον υπόψη και τυχόν πρόσθετη απασχόληση.

Παράλληλα, ξεκαθαρίζεται ότι αν ο εργοδότης καταβάλλει το σύνολο των αποδοχών της εργαζόμενης κατά τη διάρκεια της άδειας μητρότητας, το δικαίωμα στην ειδική παροχή της ΔΥΠΑ δεν χάνεται. Σε αυτή την περίπτωση απαιτούνται οι σχετικές βεβαιώσεις από τον ασφαλιστικό φορέα και τον εργοδότη.

Ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις

Για να χορηγηθεί η ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας από τη ΔΥΠΑ, ο δικαιούχος πρέπει να βρίσκεται σε ενεργή εργασιακή σχέση εξαρτημένης εργασίας ή σε ενεργή σύμβαση έμμισθης εντολής.

Επίσης, πρέπει να έχει εκδοθεί απόφαση επιδότησης μητρότητας, είτε για κυοφορία και λοχεία είτε μόνο για το μεταγενέθλιο τμήμα της άδειας μητρότητας στις περιπτώσεις τεκμαιρόμενων μητέρων και υιοθεσίας. Η απόφαση μπορεί να προέρχεται από φορέα του e-ΕΦΚΑ ή από άλλο φορέα ασφάλισης ασθένειας, μισθωτών ή μη μισθωτών.

Για θετές μητέρες που είχαν λάβει το μεταγενέθλιο τμήμα της άδειας μητρότητας κατά την αναδοχή του παιδιού, η πλήρωση των ασφαλιστικών προϋποθέσεων εξετάζεται με βάση τον χρόνο κατά τον οποίο έλαβαν την άδεια.

Τι αλλάζει στις αιτήσεις

Το νέο πλαίσιο δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στις προθεσμίες, όταν υπάρχουν καθυστερήσεις που δεν οφείλονται στον δικαιούχο. Τέτοιες περιπτώσεις είναι, για παράδειγμα, η άσκηση ένστασης προς τον ασφαλιστικό φορέα για την επιδότηση μητρότητας ή προς τη ΔΥΠΑ για την ειδική παροχή, καθώς και τυχόν καθυστέρηση του ασφαλιστικού φορέα να καταβάλει την επιδότηση άδειας μητρότητας.

Η ΔΥΠΑ θα ελέγχει, μεταξύ άλλων, την ενεργή εργασιακή σχέση μέσω του Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ, το είδος και τη διάρκεια της σύμβασης, καθώς και την ημερομηνία λήξης για τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Σε περιπτώσεις που δεν μπορούν να ελεγχθούν ηλεκτρονικά, θα απαιτείται βεβαίωση εργοδότη.

Ο δικαιούχος θα πρέπει επίσης να υποβάλει υπεύθυνη δήλωση ότι θα ενημερώσει τη ΔΥΠΑ μέσα σε οκτώ εργάσιμες ημέρες για οποιαδήποτε μεταβολή στην εργασιακή του σχέση.

Πώς θα γίνεται η πληρωμή

Η ειδική παροχή θα καταβάλλεται σε μηνιαίες δόσεις, όπως θα ορίζεται στην απόφαση της αρμόδιας υπηρεσίας ΚΠΑ2 της ΔΥΠΑ. Η πίστωση των ποσών θα γίνεται πλέον σε λογαριασμό που συνδέεται με προπληρωμένη κάρτα, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Η αλλαγή αυτή σημαίνει ότι η καταβολή της παροχής εντάσσεται στο νέο μοντέλο πληρωμών κοινωνικών παροχών μέσω προπληρωμένων καρτών.

Πότε διακόπτεται η παροχή

Η ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας διακόπτεται όταν λήξει η εργασιακή σχέση με βάση την οποία χορηγήθηκε, εφόσον δεν υπάρξει νέα απασχόληση που να επιτρέπει τη συνέχιση της ειδικής άδειας.

Διακόπτεται επίσης αν το ζητήσει ο ίδιος ο δικαιούχος ή αν διαπιστωθεί, ύστερα από έλεγχο, ότι εργάζεται στον εργοδότη από τον οποίο έχει λάβει την ειδική άδεια. Στην περίπτωση αυτή, η διακοπή ισχύει από τον μήνα κατά τον οποίο έγινε ο έλεγχος και μετά.

Παροχή δεν μπορεί να συνεχιστεί ούτε αν ο δικαιούχος εργάζεται σε άλλον εργοδότη κατά το ημερήσιο ωράριο για το οποίο έχει λάβει την ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας.

Αντίθετα, η εποχική αναστολή λειτουργίας μιας επιχείρησης δεν θεωρείται λόγος διακοπής ή απόρριψης της παροχής, εφόσον η εργασιακή σχέση παραμένει ενεργή.

Προθεσμία 60 ημερών για μεταβατικές περιπτώσεις

Η υπουργική απόφαση προβλέπει και μεταβατικές διατάξεις. Ασφαλισμένες που θα λάβουν επιδότηση τοκετού και λοχείας μπορούν να υποβάλουν αίτηση για την ειδική άδεια και την ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας μέσα σε 60 ημέρες από την κοινοποίηση της απόφασης επιδότησης από τον ασφαλιστικό φορέα ή από την έναρξη ισχύος της νέας απόφασης.

Αντίστοιχη προθεσμία 60 ημερών προβλέπεται και για ανάδοχες μητέρες που είχαν λάβει το μεταγενέθλιο τμήμα της άδειας μητρότητας και, πριν από την έναρξη ισχύος της απόφασης, το παιδί είχε ενταχθεί στην οικογένεια με σκοπό την υιοθεσία.

Οι νέες ρυθμίσεις ισχύουν από τη δημοσίευση της υπουργικής απόφασης στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.