Πρωτοψάλτης: Η ελληνική υπογραφή ποιότητας στις διεθνείς αγορές

Του Σπύρου Πρωτοψάλτη, Γενικού Γραμματέα Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Τα ελληνικά προϊόντα με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ) και Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη (ΠΓΕ) είναι ο πιο ισχυρός τρόπος να αναδείξουμε τη μοναδικότητα της ελληνικής παραγωγής. Είναι το ισχυρότερο εργαλείο για να μετατρέψουμε την προέλευση σε προστιθέμενη αξία και σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις διεθνείς αγορές. Είναι προϊόντα με ταυτότητα, με τεκμηριωμένη προέλευση και με αυστηρές προδιαγραφές, που προστατεύονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και δημιουργούν υπεραξία στον παραγωγό και εμπιστοσύνη στον καταναλωτή.

Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα 121 καταχωρισμένες ονομασίες ΠΟΠ/ΠΓΕ για γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα (χωρίς τους οίνους), γεγονός που την κατατάσσει στην 5η θέση ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για έναν εθνικό πλούτο που απλώνεται σε όλη τη χώρα και «κουμπώνει» πάνω σε ό,τι έχουμε αυθεντικά δικό μας: το μικροκλίμα, τις ποικιλίες, τις παραδοσιακές τεχνικές, τη γνώση των ανθρώπων της γης και την αξιοπιστία των ελέγχων.

Οι καταχωρίσεις μας αποτυπώνουν το εύρος της ελληνικής παραγωγής: 38 για φρούτα/λαχανικά/όσπρια/ξηρούς καρπούς, 33 ονομασίες για ελαιόλαδα, 25 για τυριά, 11 για επιτραπέζιες ελιές, 4 για κρέατα, 3 για μέλια και 7 για λοιπά προϊόντα. Και φυσικά περιλαμβάνουν εμβληματικές «υπογραφές» της χώρας: Φέτα ΠΟΠ, Μαστίχα Χίου ΠΟΠ, Κρόκος Κοζάνης ΠΟΠ, Φιστίκι Αίγινας ΠΟΠ, Μήλα Ζαγοράς ΠΟΠ, Πράσινες Ελιές Χαλκιδικής ΠΟΠ, καθώς και δυναμικές ονομασίες σε ελαιόλαδα, τυριά, φρούτα και παραδοσιακά τρόφιμα.

Δεν είναι απλά «μια ετικέτα». Είναι προστασία, κανόνες, υπεραξία.

Τα ΠΟΠ και ΠΓΕ δεν είναι μια εμπορική σφραγίδα που μπαίνει τυπικά στη συσκευασία. Είναι ευρωπαϊκά κατοχυρωμένα δικαιώματα, με συγκεκριμένες προδιαγραφές παραγωγής και ελέγχους. Στην πράξη αυτό σημαίνει: προστασία της ονομασίας και θωράκιση απέναντι σε παραπλανητικές χρήσεις, ισχυρότερη θέση στην αγορά και δυνατότητα το προϊόν να αποτιμάται στην πραγματική του αξία, ενίσχυση της τοπικής προστιθέμενης αξίας, αλλά και ξεκάθαρη εγγύηση προς τον καταναλωτή ότι αυτό που αγοράζει είναι πράγματι αυτό που αναγράφεται.

Η εξωστρέφεια σε αριθμούς: όταν η ποιότητα «μετριέται»

Η εξωστρέφεια της ελληνικής αγροδιατροφής είναι κρίσιμη προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα. Το 2024, η συνολική αξία των ελληνικών εξαγωγών ανήλθε σε 49,9 δισ. ευρώ. Στη διάρθρωση των εξαγωγών, τα καύσιμα παραμένουν η πρώτη κατηγορία, όμως στη δεύτερη θέση βρίσκονται τα "τρόφιμα και ζώντα ζώα" με μερίδιο 16,5% - δηλαδή ένα από τα πιο σταθερά και στρατηγικά στηρίγματα της εξαγωγικής μας βάσης.

Μέσα σε αυτή την εικόνα, τα προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ λειτουργούν ως ο πιο αξιόπιστος «κωδικός» προστιθέμενης αξίας: γιατί η πιστοποιημένη προέλευση, η τεκμηρίωση και η συνέπεια στις προδιαγραφές είναι ακριβώς αυτά που ζητούν οι ώριμες αγορές. Ενδεικτικά, μόνο η Φέτα ΠΟΠ κατέγραψε το 2024 αξία εξαγωγών 785 εκατ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας στην πράξη ότι οι Γεωγραφικές Ενδείξεις μπορούν να «τραβήξουν» την Ελλάδα προς τα πάνω σε όρους αξίας και αναγνωρισιμότητας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, οι συνολικές εξαγωγές όλων των προϊόντων ΠΟΠ/ΠΓΕ το 2024 ανήλθαν σε 127.556.529 κιλά. Και μέσα σε αυτό το σύνολο ξεχωρίζουν ορισμένες κατηγορίες και προϊόντα-ναυαρχίδες:

Τυροκομικά

• Φέτα ΠΟΠ: 90.705.206 κιλά (κορυφαίες αγορές: Γερμανία, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο)
• Μανούρι ΠΟΠ: 713.846 κιλά (Γερμανία, Πολωνία, ΗΠΑ)
• Κεφαλογραβιέρα ΠΟΠ: 403.862 κιλά (ΗΠΑ, Αυστραλία, Καναδάς)

Φρούτα/λαχανικά/όσπρια/ξηροί καρποί

• Μήλο Καστοριάς ΠΓΕ: 11.419.831 κιλά (Αίγυπτος, Ιορδανία, Βουλγαρία)
• Ακτινίδιο Πιερίας ΠΓΕ: 4.887.854 κιλά (Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ, Νότια Αφρική)
• Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα ΠΟΠ: 3.547.713 κιλά (Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Γερμανία)

Ελαιόλαδο

• Χανιά Κρήτης ΠΓΕ: 2.867.877 κιλά (Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πολωνία)
• Καλαμάτα ΠΟΠ: 2.832.260 κιλά (Γερμανία, ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο)
• Σητεία Λασιθίου Κρήτης ΠΟΠ: 1.319.608 κιλά (Γερμανία, Γαλλία, Πολωνία)

Τα μεγέθη αυτά δείχνουν κάτι απλό: όταν η προέλευση είναι τεκμηριωμένη και η ποιότητα πιστοποιημένη, το ελληνικό προϊόν ανταγωνίζεται στην αξία, όχι μόνο στην τιμή.

Η νέα ΠΓΕ «ΚΡΗΤΗ/Kriti» και η σημασία της τοπικής προστιθέμενης αξίας

Στις πιο πρόσφατες καταχωρίσεις της χώρας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η «ΚΡΗΤΗ/Kriti» ΠΓΕ, το Τσαλαφούτι ΠΟΠ, το Κασκαβάλ Πίνδου ΠΓΕ, η Φάβα της Αμοργού ΠΓΕ, το Μέλι Κισσούρι ΠΟΠ και η Φακή Εγκλουβής ΠΟΠ.

Για το ελαιόλαδο «ΚΡΗΤΗ/Kriti», η καταχώριση ως ΠΓΕ έγινε στις 11/9/2025 με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2025/1845. Πρόκειται για την 121η ονομασία της χώρας μας για γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα, αποτέλεσμα μιας μακράς και απαιτητικής διαδικασίας, όπου η αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων συνέβαλε καθοριστικά σε όλα τα στάδια.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι, βάσει προδιαγραφών, το ελαιόλαδο «ΚΡΗΤΗ/Kriti» ΠΓΕ πρέπει να συσκευάζεται αποκλειστικά εντός της Κρήτης. Αυτό ενισχύει την τοπική οικονομία, διευκολύνει την ιχνηλασιμότητα και θωρακίζει το προϊόν απέναντι σε σφετερισμούς, προστατεύοντας τους συνεπείς παραγωγούς.

Αξιοπιστία σημαίνει κανόνες και ελέγχους

Η ισχύς των ΠΟΠ/ΠΓΕ στηρίζεται στην αξιοπιστία. Και αξιοπιστία σημαίνει έλεγχοι. Το εθνικό σύστημα ελέγχου, με τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, διασφαλίζει ότι οι επιχειρήσεις που κάνουν χρήση καταχωρισμένων ονομασιών τηρούν τις προδιαγραφές. Το 2024 πραγματοποιήθηκαν 446 επιτόπιοι έλεγχοι συμμόρφωσης σε επιχειρήσεις και 47 έλεγχοι αγοράς, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Το ζητούμενο: πιο δυνατή ταυτότητα, πιο ισχυρή παρουσία στον κόσμο

Τα ΠΟΠ και ΠΓΕ προϊόντα είναι η πιο καθαρή «ελληνική υπογραφή» στις διεθνείς αγορές: αυθεντικότητα, ποιότητα, προέλευση. Αυτό που χρειάζεται είναι να δυναμώσουμε ακόμη περισσότερο αυτή τη θέση: να ενισχύσουμε την αναγνωρισιμότητα, να προστατεύσουμε την αξιοπιστία, να στηρίξουμε την οργανωμένη παρουσία και να αυξήσουμε το μερίδιο της αξίας που επιστρέφει στον παραγωγό και στον τόπο.

Ο κατάλογος όλων των ελληνικών ΠΟΠ και ΠΓΕ γεωργικών προϊόντων και τροφίμων είναι διαθέσιμος στην επίσημη πλατφόρμα του ΥΠΑΑΤ: