Πανευρωπαϊκό crash test στους φόρους κληρονομιάς

Όσο κι αν "πονάει" τους άμεσα ενδιαφερόμενους, οι φόροι κληρονομιάς δεν είναι ελληνική πατέντα. Αυτό δεν αναιρεί, όμως, το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει από τους υψηλότερους συντελεστές, όπως επίσης το ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν τέτοιους φόρους στο σύστημά τους.

Οι φόροι κληρονομιάς χρονολογούνται από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία εισέπραττε το 5% όλης της κληρονομημένης περιουσίας για την πληρωμή των συντάξεων των στρατιωτών της. Όπως προκύπτει από σχετική συγκριτική μελέτη του Tax Foundation, σήμερα, η πρακτική είναι ευρέως διαδεδομένη, καθώς 24 από τις 35 ευρωπαϊκές χώρες, που καλύπτονται στη μελέτη, επιβάλλουν επί του παρόντος φόρους κληρονομιάς, διαδοχής ή δωρεάς.

Οι επιβαρύνσεις  

Οι χώρες συνήθως χρεώνουν είτε φόρο διαδοχής (πληρωτέος από τον κληρονομούμενο) είτε φόρο κληρονομιάς (πληρωτέος από τους κληρονόμους). Ωστόσο, οι κληρονομιές μπορούν να φορολογηθούν διπλά εάν εμπίπτουν σε δύο δικαιοδοσίες που εφαρμόζουν διαφορετικούς φόρους. Για τον λόγο αυτό, τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν θεσπίσει μηχανισμούς που αποσκοπούν στην πρόληψη ή την ανακούφιση από μια διπλή φορολογία, εάν προκύψει μια τέτοια κατάσταση.

Όσο δελεαστικοί κι αν φαίνονται οι φόροι κληρονομιάς, διαδοχής και δωρεάς —ειδικά όταν ο ΟΟΣΑ τους επισημαίνει ως έναν τρόπο μείωσης της ανισότητας πλούτου— η περιορισμένη ικανότητά τους να φέρνουν έσοδα και ο αρνητικός αντίκτυπός τους στην επιχειρηματική δραστηριότητα, την αποταμίευση και την εργασία, θα πρέπει να ωθήσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εξετάσουν το ενδεχόμενο κατάργησής τους αντί να τους ενισχύσουν. 

Οι συντελεστές  

Οι συντελεστές που εφαρμόζονται σε κληρονομιές, περιουσίες και δωρεές εξαρτώνται συχνά από το επίπεδο οικογενειακής εγγύτητας με τον κληρονόμο, καθώς και από το ποσό που πρόκειται να κληρονομηθεί. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, διαφορετικοί συντελεστές εφαρμόζονται στις μεταβιβάσεις σε ανιόντες και κατιόντες, καθώς και στις μεταβιβάσεις μεταξύ αδελφών, συγγενών εξ αίματος έως τέταρτου βαθμού και όλων των άλλων. Για τις μεταβιβάσεις σε ανιόντες και κατιόντες, καθώς και μεταξύ αδελφών, εφαρμόζονται υψηλότεροι συντελεστές σε μεγαλύτερα χρηματικά ποσά. 

Σε ορισμένες χώρες — όπως π.χ. Βέλγιο, Ισπανία ή Ελβετία — οι συντελεστές φόρου κληρονομιών, δωρεών και διαδοχής ποικίλλουν επίσης ανά περιοχή. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δεν φορολογούν τις μεταβιβάσεις κάτω από ένα ορισμένο ποσό. 

Σύμφωνα με τη μελέτη του Tax Foundation, ενώ στην Ελλάδα οι συντελεστές φτάνουν μέχρι το 40%, σε άλλες χώρες κινούνται πολύ χαμηλότερα (π.χ. στην Ιταλία δεν ξεπερνούν το 8%, στην Πορτογαλία έχουν flat tax 10%), ενώ σε κάποιες δεν υπάρχει σχετικός φόρος. Για παράδειγμα, στην Τσεχία οι κληρονομιές απαλλάσσονται πλήρως από τον φόρο, αλλά οι δωρεές ενδέχεται να φορολογούνται με τους συντελεστές φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων.

Οι αλλαγές  

Σύμφωνα με τη μελέτη, στην Ευρώπη παρατηρείται έντονη κινητικότητα ως προς τους φόρους κληρονομιάς, τάση που ενδεχομένως να φτάσει μέχρι την... πόρτα μας.  

Για παράδειγμα, το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο εξετάζει κατά πόσον οι ισχύοντες κανόνες για τον φόρο κληρονομιάς ευνοούν αντισυνταγματικά τις μεταβιβάσεις επιχειρηματικών περιουσιακών στοιχείων έναντι των ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων, παραβιάζοντας ενδεχομένως τη συνταγματική αρχή της ίσης μεταχείρισης. 

Η Νορβηγία επιβάλλει πλέον φόρο 37,84% στα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη όταν οι μετοχές μεταβιβάζονται μέσω δωρεάς ή κληρονομιάς από έναν φορολογικό κάτοικο της Νορβηγίας σε έναν παραλήπτη που είναι φορολογικός κάτοικος εκτός Νορβηγίας, ενώ η Δανία θα καταργήσει τον πρόσθετο φόρο κληρονομιάς (25%) στα αδέλφια (ισχύει από το 2027).