Νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για ΑΠΕ: Τι αλλάζει για φωτοβολταϊκά και αιολικά
Η χώρα αποκτά έναν πλήρως ανανεωμένο εθνικό χάρτη για το πού και με ποιους όρους μπορούν να αναπτύσσονται τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο υπέγραψε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, τίθεται σε ισχύ σήμερα, φέρνοντας αυστηρότερους κανόνες χωροθέτησης για φωτοβολταϊκά πάρκα και ανεμογεννήτριες.
Τι είναι το ΕΧΠ-ΑΠΕ
Το πρώτο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ στη χώρα μας είχε θεσπιστεί τον Δεκέμβριο του 2008 και αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία αναπτύχθηκε ο κλάδος τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Το νέο πλαίσιο έρχεται να αντικαταστήσει το παλιό, θέτοντας πιο συγκεκριμένους κανόνες, όρια και κριτήρια χωροθέτησης, με στόχο –όπως αναφέρει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας– να συνδυαστεί η ενεργειακή ασφάλεια της χώρας με την προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου και της τουριστικής της φυσιογνωμίας.
Το ΕΧΠ-ΑΠΕ είναι ένα από τα τρία νέα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια (τα άλλα δύο αφορούν τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία) που αποτελούν ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης και έπρεπε να θεσμοθετηθούν εντός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος.
Πού απαγορεύονται πλέον τα φωτοβολταϊκά
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, τα φωτοβολταϊκά πάρκα δεν θα επιτρέπεται πλέον να εγκαθίστανται σε:
- Δάση και δασικές εκτάσεις
- Περιοχές του δικτύου NATURA 2000
- Υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
- Εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση
- Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους
- Κηρυγμένα μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και αρχαιολογικές ζώνες προστασίας
- Περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες
- Περιοχές άνευ δρόμων
- Ακτές κολύμβησης και περιοχές υψηλής τουριστικής ανάπτυξης.
Εξαιρούνται από τους νέους περιορισμούς οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων, καθώς και ορισμένοι μικρής κλίμακας εξαιρούμενοι σταθμοί (π.χ. βιομάζα/βιοαέριο κάτω του 1MW, γεωθερμικοί σταθμοί κάτω του 1MW).
Νέο πλαίσιο για τα αιολικά πάρκα
Για τα αιολικά πάρκα, το νέο πλαίσιο θέτει επιπλέον γεωγραφικούς αποκλεισμούς σε περιοχές όπως η Αττική, η Θεσσαλονίκη, καθώς και σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων. Παράλληλα, δεν επιτρέπονται σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τ. χλμ. καθώς και σε ορισμένες περιοχές που ορίζονται βάσει του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της τελικής διαμόρφωσης του κειμένου ήταν το κριτήριο ελάχιστης μέσης ταχύτητας ανέμου των 4 μέτρων ανά δευτερόλεπτο, το οποίο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την αγορά κατά τη διαβούλευση, χωρίς ωστόσο να ανατραπεί στην τελική έκδοση.
Νέα ρύθμιση για τη θάλασσα
Για πρώτη φορά, το ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει ειδικούς κανόνες χωροθέτησης για πλωτές αιολικές και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις στη θάλασσα, αναγνωρίζοντας τον θαλάσσιο χώρο ως στρατηγικό πεδίο για την ενεργειακή ασφάλεια και αυτονομία της χώρας. Καθορίζονται συγκεκριμένες περιοχές προστασίας και αποκλεισμού, καθώς και ειδικά κριτήρια χωροθέτησης, συνδέοντας για πρώτη φορά την ανάπτυξη των θαλάσσιων ΑΠΕ με τον συνολικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Τι ισχύει για τα έργα που ήδη λειτουργούν ή αδειοδοτούνται
Ένα κρίσιμο σημείο του νέου πλαισίου αφορά τις μεταβατικές διατάξεις. Τα έργα που ήδη λειτουργούν, καθώς και όσα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, συνεχίζουν να διέπονται από το προηγούμενο χωροταξικό καθεστώς και δεν επηρεάζονται από τους νέους περιορισμούς.
Στο αρχικό σχέδιο, το χρονικό όριο εξαίρεσης είχε οριστεί στις 20 Μαΐου 2026, δηλαδή εξαιρούνταν μόνο όσα έργα είχαν ήδη εξασφαλίσει περιβαλλοντικούς όρους μέχρι εκείνη την ημερομηνία. Η αγορά είχε ζητήσει να μετατεθεί αυτό το όριο στην ημερομηνία έναρξης ισχύος του νέου πλαισίου, ώστε να προστατευτούν περισσότερα έργα που βρίσκονταν ήδη σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης. Στην τελική εκδοχή του πλαισίου έγιναν κάποιες διορθώσεις και διευκρινίσεις στις Περιοχές Καταλληλότητας, οι οποίες αναμένεται να διευρύνουν τον διαθέσιμο χώρο για αιολικά έργα, χωρίς ωστόσο να αλλάζει η βασική φιλοσοφία του σχεδιασμού.