Ηλιοθερμία στο σπίτι: Πόσο κοστίζει, τι εξοικονομεί και ποιο σύστημα να επιλέξετε

Με τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος και των καυσίμων να παραμένουν υψηλές, η ηλιοθερμία μπορεί να περιορίσει αισθητά το κόστος για ζεστό νερό και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις για θέρμανση, ενός νοικοκυριού.

Το ποια εγκατάσταση συμφέρει και σε πόσα χρόνια μπορεί να αποσβεστεί εξαρτάται από το μέγεθος της οικογένειας, τη περιοχή της κατοικίας, το διαθέσιμο χώρο και το υπάρχον σύστημα θέρμανσης.

Ουσιαστικά, η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας δεν περιορίζεται στην παραγωγή ζεστού νερού. Ένα κατάλληλα σχεδιασμένο ηλιοθερμικό σύστημα μπορεί να υποστηρίξει και τη θέρμανση μιας κατοικίας, μειώνοντας την κατανάλωση πετρελαίου, φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας.

Η διαφορά σε σχέση με τα φωτοβολταϊκά είναι βασική: τα φωτοβολταϊκά παράγουν ηλεκτρικό ρεύμα, ενώ οι ηλιακοί συλλέκτες μετατρέπουν την ακτινοβολία του ήλιου απευθείας σε θερμότητα. Αυτή μεταφέρεται μέσω σωληνώσεων σε ένα μπόιλερ, όπου αποθηκεύεται για την παροχή ζεστού νερού ή την υποβοήθηση του συστήματος θέρμανσης.

Για τη λειτουργία του κυκλοφορητή απαιτείται μια μικρή ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας. Η θερμότητα, όμως, δεν παράγεται από το ρεύμα, αλλά προέρχεται από τον ήλιο. Επομένως, η αναφορά ότι μία μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να υποστηρίξει τη μεταφορά εκατονταπλάσιας ποσότητας θερμότητας δεν πρέπει να συγχέεται με τον βαθμό απόδοσης μιας αντλίας θερμότητας.

Πόσο κοστίζει και τι μπορεί να εξοικονομήσει

Το κόστος εξαρτάται αρχικά από το αν ο καταναλωτής χρειάζεται έναν απλό ηλιακό θερμοσίφωνα ή μια μεγαλύτερη εγκατάσταση που θα υποστηρίζει και τη θέρμανση του κτιρίου.

Για έναν ηλιακό θερμοσίφωνα 160 λίτρων, κατάλληλο συνήθως για ένα νοικοκυριό τριών ή τεσσάρων ατόμων, το συνολικό κόστος αγοράς και τοποθέτησης κινείται ενδεικτικά από 700 έως 1.650 ευρώ. Μια ευρύτερη έρευνα της αγοράς ανεβάζει το ανώτατο κόστος έως περίπου τα 2.100 ευρώ για ακριβότερο εξοπλισμό ή δυσκολότερη εγκατάσταση.

Η τελική τιμή επηρεάζεται από:

• Τη χωρητικότητα του μπόιλερ.
• Την επιφάνεια και την τεχνολογία των συλλεκτών.
• Το υλικό κατασκευής της δεξαμενής.
• Την τοποθέτηση σε ταράτσα ή κεραμοσκεπή.
• Την πρόσβαση στο σημείο εγκατάστασης.
• Το μήκος και την κατάσταση των σωληνώσεων.
• Την αποξήλωση τυχόν παλαιού συστήματος.
• Την ανάγκη πρόσθετων υδραυλικών εργασιών.

Για μια τετραμελή οικογένεια, η ετήσια εξοικονόμηση από την αντικατάσταση του ηλεκτρικού θερμοσίφωνα υπολογίζεται ενδεικτικά σε 280 έως 400 ευρώ. Με αυτά τα δεδομένα, η απόσβεση της αρχικής δαπάνης μπορεί να γίνει σε περίπου τέσσερα έως επτά χρόνια, αν και το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη χρήση του ζεστού νερού, την ηλιοφάνεια και την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.

Τα παραπάνω μεγέθη λειτουργούν ως πρώτη ένδειξη και όχι ως υποκατάστατο τεχνικής μελέτης. Η καθημερινή κατανάλωση, ο αριθμός των μπάνιων και η παράλληλη χρήση ζεστού νερού μπορεί να απαιτούν μεγαλύτερη δεξαμενή.

Ένα σύστημα μόνο για ζεστό νερό μπορεί να περιορίσει έως και κατά 70% την ενέργεια που απαιτείται για τη συγκεκριμένη χρήση. Το καλοκαίρι μπορεί να καλύπτει σχεδόν το σύνολο των αναγκών, ενώ από το φθινόπωρο αυξάνεται η συνδρομή της ηλεκτρικής αντίστασης ή του λέβητα.

Ακριβότερη είναι η λύση που συνδυάζει ζεστό νερό και υποβοήθηση θέρμανσης. Χρειάζεται μεγαλύτερη επιφάνεια συλλεκτών, δοχείο αποθήκευσης, κυκλοφορητή, ελεγκτή και σύνδεση με την υπάρχουσα εγκατάσταση. Ενδεικτικά, οι τιμές εξοπλισμού στην αγορά ξεκινούν από περίπου 1.200 ευρώ για μικρά συστήματα βεβιασμένης κυκλοφορίας, ενώ ένα μεγαλύτερο πακέτο με δοχείο 1.000 λίτρων μπορεί να ξεπερνά τα 4.000 ευρώ πριν από τις πρόσθετες εργασίες.

Το τελικό ποσό για υποβοήθηση θέρμανσης μπορεί να είναι αισθητά υψηλότερο και πρέπει να προκύπτει από τεχνική και οικονομοτεχνική μελέτη. Καθορίζεται από τα τετραγωνικά της κατοικίας, τη μόνωση, το κλίμα, την επιθυμητή κάλυψη και το υπάρχον σύστημα θέρμανσης.

Ποιο σύστημα ταιριάζει σε κάθε σπίτι

Η απλούστερη επιλογή είναι ένα σύστημα που παράγει αποκλειστικά ζεστό νερό. Ανάλογα με τα μέλη του νοικοκυριού, μπορεί να απαιτεί επιφάνεια συλλεκτών περίπου 3,5 έως 8 τετραγωνικών μέτρων και το κατάλληλο μπόιλερ αποθήκευσης. Ως γενικός τεχνικός κανόνας χρησιμοποιείται επίσης περίπου ένα τετραγωνικό μέτρο απλού επίπεδου συλλέκτη ανά άτομο για την κάλυψη περίπου 50 λίτρων ζεστού νερού.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του energygame.gr οι ηλιακοί θερμοσίφωνες διακρίνονται αρχικά ανάλογα με τις πηγές ενέργειας:

• Διπλής ενέργειας: Αξιοποιούν τον ήλιο και την ηλεκτρική αντίσταση. Αποτελούν συνήθως την απλούστερη λύση για κατοικίες με υψηλή ηλιοφάνεια.
• Τριπλής ενέργειας: Συνδυάζουν ηλιακή ενέργεια, ηλεκτρικό ρεύμα και κεντρική θέρμανση. Είναι χρησιμότεροι σε ψυχρότερες περιοχές ή σε σπίτια που διαθέτουν λέβητα.

Υπάρχει επίσης η διάκριση ανάμεσα σε ανοικτό και κλειστό κύκλωμα. Στο ανοικτό κύκλωμα, το ίδιο το νερό χρήσης κυκλοφορεί στους συλλέκτες και θερμαίνεται απευθείας. Πρόκειται για απλούστερη και οικονομικότερη κατασκευή, η οποία όμως είναι περισσότερο εκτεθειμένη στον παγετό και στη συγκέντρωση αλάτων.

Στο κλειστό κύκλωμα, ένα ξεχωριστό υγρό, συνήθως αντιψυκτικό, κυκλοφορεί στους συλλέκτες και μεταφέρει τη θερμότητα στο νερό μέσω εναλλάκτη. Η λύση προσφέρει μεγαλύτερη προστασία σε περιοχές με χαμηλές θερμοκρασίες και θεωρείται καταλληλότερη για συστηματική χρήση όλο τον χρόνο.

Επίπεδοι συλλέκτες ή σωλήνες κενού

Οι επίπεδοι συλλέκτες αποτελούν τη συνηθέστερη και οικονομικότερη επιλογή. Χρησιμοποιούν μια ειδικά επιστρωμένη μεταλλική επιφάνεια, η οποία απορροφά την ηλιακή ακτινοβολία και μεταφέρει τη θερμότητα στο υγρό που κυκλοφορεί στους σωλήνες.

Οι συλλέκτες σωλήνων κενού είναι ακριβότεροι, αλλά μπορούν να περιορίσουν περισσότερο τις θερμικές απώλειες και να αποδίδουν καλύτερα σε χαμηλές θερμοκρασίες ή περιορισμένη ηλιοφάνεια. Ενδείκνυνται περισσότερο για ορεινές και ψυχρές περιοχές ή για εγκαταστάσεις που καλούνται να υποστηρίξουν και τη θέρμανση.

Για ένα σπίτι στην Αττική ή στη νότια Ελλάδα, ένας ποιοτικός επιλεκτικός επίπεδος συλλέκτης μπορεί να αποτελεί την πιο ισορροπημένη επιλογή. Στη βόρεια Ελλάδα ή σε περιοχές με συχνό παγετό, το κλειστό κύκλωμα και οι αποδοτικότεροι συλλέκτες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.

Πότε μπορεί να υποστηρίξει και τη θέρμανση

Η ηλιοθερμία δεν αντικαθιστά συνήθως πλήρως τον λέβητα ή την αντλία θερμότητας, επειδή η μικρότερη παραγωγή ηλιακής θερμότητας εμφανίζεται ακριβώς την περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες θέρμανσης είναι υψηλότερες.

Για τον λόγο αυτό λειτουργεί κατά κανόνα ως μέρος ενός υβριδικού συστήματος. Η ηλιακή θερμότητα έχει προτεραιότητα και η δεύτερη πηγή ενεργοποιείται όταν η διαθέσιμη ενέργεια δεν επαρκεί.

Η υποβοήθηση είναι αποτελεσματικότερη σε καλά μονωμένα κτίρια και εγκαταστάσεις χαμηλών θερμοκρασιών, όπως η ενδοδαπέδια θέρμανση. Μπορεί επίσης να συνδυαστεί με αντλία θερμότητας, λέβητα φυσικού αερίου, πετρελαίου ή βιομάζας.

Μικρότερες εγκαταστάσεις μπορούν, σύμφωνα με κατασκευαστικές εκτιμήσεις, να μειώσουν κατά 20% έως 30% το συνολικό κόστος για θέρμανση και ζεστό νερό. Μεγαλύτερα και κατάλληλα σχεδιασμένα συστήματα σε καλά μονωμένα κτίρια μπορούν να προσφέρουν υψηλότερη κάλυψη, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι η ίδια απόδοση είναι εφικτή σε κάθε κατοικία.

Τι πρέπει να ελέγξετε πριν από την αγορά

Καθοριστική είναι η θέση των συλλεκτών. Ιδανικά, η επιφάνεια πρέπει να έχει νότιο προσανατολισμό, χωρίς σκιάσεις από γειτονικά κτίρια, καμινάδες ή ψηλά δέντρα. Οι συλλέκτες μπορούν να τοποθετηθούν και σε επίπεδη ταράτσα με ειδική βάση.

Η ενδεδειγμένη κλίση κινείται γενικά μεταξύ 30 και 70 μοιρών, με τις περίπου 40 μοίρες να θεωρούνται μια ισορροπημένη λύση για απόδοση σε όλη τη διάρκεια του έτους. Για μεγαλύτερη υποστήριξη της θέρμανσης τον χειμώνα μπορεί να επιλεγεί πιο έντονη κλίση, ώστε να αξιοποιείται καλύτερα ο χαμηλότερος χειμερινός ήλιος.

Πριν από την τελική απόφαση χρειάζεται να ελεγχθούν:

• Ο προσανατολισμός και οι σκιάσεις της στέγης.
• Η στατική επάρκεια και η διαθέσιμη επιφάνεια.
• Η κατανάλωση ζεστού νερού του νοικοκυριού.
• Η συμβατότητα με τον λέβητα ή την αντλία θερμότητας.
• Η ποιότητα της μόνωσης του μπόιλερ και των σωληνώσεων.
• Η προστασία από παγετό και άλατα.
• Η διάρκεια της εγγύησης.
• Οι πιστοποιήσεις του εξοπλισμού.
• Το κόστος συντήρησης και η διαθεσιμότητα ανταλλακτικών.
• Οι περιορισμοί που μπορεί να ισχύουν σε διατηρητέα κτίρια.

Η ηλιοθερμία μπορεί να προσφέρει ουσιαστική και μακροχρόνια εξοικονόμηση, αλλά η μεγαλύτερη εγκατάσταση δεν είναι αυτομάτως και η καλύτερη. Η σωστή επιλογή ξεκινά από τις πραγματικές ανάγκες του νοικοκυριού και ολοκληρώνεται με τεχνική μελέτη που υπολογίζει το κόστος, την αναμενόμενη παραγωγή θερμότητας και τον χρόνο απόσβεσης.