Βιομηχανία πλαστικών: Μοχλός ανάπτυξης και ανθεκτικότητας η κυκλική οικονομία
Σε κομβικό σημείο συνάντησης για το μέλλον της βιομηχανίας πλαστικών εξελίσσεται το ετήσιο διεθνές συνέδριο Plastainability, το οποίο πραγματοποιήθηκε για τέταρτη συνεχόμενη φορά τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου.
Η φετινή έκδοση του συνεδρίου που διοργανώνει ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ), είχε τον γενικό τίτλο “Seeking a Resilience Strategy in an Era of Disruption” και εστίασε στις πολλαπλές προκλήσεις της εποχής, αναζητώντας τους όρους για τη θετική αντιμετώπισή τους. Όπως αναδείχθηκε από τις εισηγήσεις των ομιλητών, στη σημερινή εποχή των διαδοχικών κρίσεων (οικονομική κρίση, υγειονομική κρίση, ενεργειακή κρίση, γεωπολιτικές αναστατώσεις) η ανθεκτικότητα ΕΙΝΑΙ στρατηγική – και όχι απλώς μια αμυντική γραμμή της βιομηχανίας.
Αντιστοίχως, η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί απλώς μια περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά μια κεντρική αναπτυξιακή πολιτική που διασφαλίζει τη βιομηχανική αυτονομία, τις επενδύσεις και τις νέες θέσεις εργασίας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.
Συνολικά, το ενεργειακό κόστος, ο διεθνής ανταγωνισμός και αδυναμίες στην ανακύκλωση αναδεικνύουν την ανάγκη για νέες επενδύσεις, αποτελεσματικότερες πολιτικές και επιτάχυνση της εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων.
Κυκλικότητα και ανταγωνιστικότητα
Φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι εκπροσώπους της πολιτείας, ευρωπαϊκούς θεσμούς, τη βιομηχανία και περιβαλλοντικές οργανώσεις, το Plastainability 2026 έθεσε τον κλάδο της βιομηχανίας πλαστικών προϊόντων εντός του πλαισίου της ενεργειακής κρίσης, του διεθνούς ανταγωνισμού και της ανάγκης κυκλικότητας στις οικονομίες, καταγράφοντας ως θετική εξέλιξη τον πολιτισμό του διαλόγου και της από κοινού εξεύρεσης λύσεων στα κρίσιμα ζητήματα – μια κατεύθυνση που το Συνέδριο έχει προοριστεί να υπηρετεί, καθώς οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η βιομηχανία είναι αλληλένδετες.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο πρόεδρος του ΣΒΠΕ, Παναγιώτης Γεροντόπουλος, καλωσορίζοντας τους συνέδρους, επισήμανε ότι «η πράσινη μετάβαση δεν πρέπει να απειλεί την ανταγωνιστικότητα, ούτε οι διεθνείς ανταγωνιστικές πρακτικές να αποτελούν εμπόδιο για την πράσινη μετάβαση». Ο ίδιος υπογράμμισε την ανάγκη η Ευρώπη να αλλάξει παραγωγικό μοντέλο αλλά να κρατήσει την παραγωγή εντός της επικράτειάς της, ενώ σε παρόμοια κατεύθυνση κινήθηκε σε βιντεοσκοπημένη παρέμβασή της, η Ευρωπαία Επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων & Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, Jessika Roswall, η οποία εστίασε στην κυκλικότητα ως έναν κεντρικό πυλώνα για την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα. Η κα Roswall ανακοίνωσε ότι η Κομισιόν προετοιμάζει την Πράξη για την Κυκλική Οικονομία (Circular Economy Act) με στόχο τη δημιουργία προβλέψιμης ζήτησης για ανακυκλωμένο πλαστικό, τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς δευτερογενών υλικών, τη διασφάλιση ίσων όρων διεθνούς ανταγωνισμού και τη δραστική απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου.
Το ενεργειακό κόστος βρίσκεται πολύ ψηλά στην ατζέντα της βιομηχανίας, ανέφερε στον χαιρετισμό της η αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του ΣΕΒ, Ράνια Αικατερινάρη, η οποία έθεσε σε πρώτο πλάνο τα δομικά προβλήματα της Ευρώπης λόγω εξάρτησης από το φυσικό αέριο και του οριακού συστήματος τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τόνισε την ανάγκη διατήρησης της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπών. Η ίδια περιέγραψε την κατάσταση στον ευρωπαϊκό κλάδο πλαστικών ως κρίση ανταγωνιστικότητας και βιομηχανικής ανθεκτικότητας, ενώ έκανε λόγο για τις ικανοποιητικές επιδόσεις της ελληνικής βιομηχανίας πλαστικών: η ελληνική παραγωγή πλαστικών αυξήθηκε κατά 47% την περίοδο 2013–2025 (έναντι μόλις 11% στην Ε.Ε.), με την παραγωγικότητα του κλάδου να είναι 21% υψηλότερη από τον μέσο όρο της ελληνικής μεταποίησης (και 67% από τον μέσο όρο της ελληνικής οικονομίας), και στο 85% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Μεταποίηση πλαστικών: Μεγάλες προκλήσεις αλλά και αισιοδοξία
Σε μία από τις πρώτες δημόσιες παρεμβάσεις του ως γενικός διευθυντής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μεταποιητών Πλαστικών (EuPC) ο Erich Cuaz αναφέρθηκε, με μήνυμα που απηύθυνε στους συνέδρους, στις κύριες προκλήσεις και ευκαιρίες που αντιμετωπίζει σήμερα ο κλάδος της μεταποίησης πλαστικών πρώτων υλών της Ευρώπης, ένας κλάδος αποτελούμενος από 48.000 εταιρείες με περισσότερους από 1,3 εκατομμύρια εργαζομένους και συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 270 δισ. ευρώ. Αυτός ο κλάδος λοιπόν βρίσκεται υπό πίεση σε μια Ευρώπη που έχει μετατραπεί σε καθαρό εισαγωγέα πλαστικών υλικών και προϊόντων.
Εξηγώντας ο κ. Cuaz αναφέρθηκε στον κίνδυνο μετεγκατάστασης της παραγωγής, στο κλείσιμο επιχειρήσεων, στο υψηλό και μεταβλητό κόστος ενέργειας, στο πρωτοφανώς πυκνό και ακόμα ρευστό νομοθετικό πλαίσιο. Μίλησε επίσης για τους στόχους κυκλικότητας, φέρνοντας στη συζήτηση ένα παράδοξο: «Η Ευρώπη δεν έχει θέσει μόνο στόχους ανακύκλωσης, αλλά και στόχους ποσοστού ανακυκλωμένου περιεχομένου. Το πρόβλημα είναι ότι, όταν αυτοί οι στόχοι τίθενται μεμονωμένα, υπάρχει ο κίνδυνος μιας τεράστιας αύξησης στις εισαγωγές υλικών και τελικών προϊόντων με ανακυκλωμένο περιεχόμενο στην Ευρώπη, με τρόπους που είναι δύσκολο έως αδύνατο να μετρηθούν ή να επαληθευτούν».
Στην οπτική του συμπεριέλαβε επίσης ζητήματα εμπορίου και αθέμιτου ανταγωνισμού: «Αντιμετωπίζουμε αυξημένο ανταγωνισμό από παγκόσμιους παίκτες. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι οι εισαγωγές συχνά δεν φέρουν το ίδιο ρυθμιστικό βάρος, επομένως δεν υπάρχουν ίσοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των Ευρωπαίων εγχώριων παραγωγών και άλλων περιοχών». Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την Ισπανία, η οποία αποφάσισε με αγαθές προθέσεις να επιβάλει φόρο στο πλαστικό. Το αποτέλεσμα ήταν οι εισαγωγές stretch film να αυξηθούν δραματικά κατά 75% μέσα σε λίγα χρόνια, με πολλές εισαγωγές να δηλώνουν ψευδώς 70%, 80% ή και 100% ανακυκλωμένο περιεχόμενο, πωλούμενο περίπου στη μισή τιμή σε σχέση με τα εγχώρια film μετά την επιβολή του φόρου. Έτσι, η εγχώρια παραγωγή στην Ισπανία μειώθηκε σημαντικά σε έναν μόλις χρόνο, καθώς ο φόρος δεν μείωσε τη χρήση πλαστικού, αλλά αντικατέστησε την ισπανική παραγωγή. Με τον τρόπο αυτό, μια σωστή ιδέα, αλλά χωρίς επαλήθευση, ελέγχους στα σύνορα και συνέπειες για ψευδείς ισχυρισμούς, κινδυνεύει να επιβραβεύσει αθέμιτες πρακτικές.
Ο κ. Cuaz αναφέρθηκε επιπλέον σε συγκεκριμένες δράσεις με σκοπό τη ρυθμιστική βεβαιότητα, την παρακολούθηση όλης της αλυσίδας αξίας των πλαστικών και την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους, για να καταλήξει: «Παρά τις προκλήσεις, υπάρχει αισιοδοξία καθώς η Ευρώπη διαθέτει ταλέντο και καινοτομία. Ωστόσο, για τη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία μηδενικών εκπομπών (net-zero), απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις που δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς μια ανταγωνιστική βιομηχανία».
«Αποβιομηχάνιση ή επανεκκίνηση;»
Το δίλημμα «αποβιομηχάνιση ή επανεκκίνηση» εισήγαγε στη συζήτηση το πρώτο πάνελ του Συνεδρίου, το οποίο συντόνισε ο Σταύρος Θεοδωρόπουλος, πρόεδρος του Συνδέσμου Βιομηχανιών Αττικής-Πειραιώς (ΣΒΑΠ). Με τα διαθέσιμα στοιχεία να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, το δίλημμα έχει μια απολύτως πραγματική βάση. Μολονότι αναγνωρίζονται τα θετικά βήματα που γίνονται σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου, υποδομών και κινήτρων, είναι φανερό ότι δεν είναι αρκετά. Αρκεί να σημειωθεί ότι οι ελληνικές βιομηχανίες πληρώνουν για την ενέργεια 30% έως 40% ακριβότερα σε σχέση με την Ισπανία και τη Γαλλία. Η οξεία έλλειψη τεχνικού προσωπικού και τα χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης τέθηκαν επίσης στο τραπέζι.
Για τις πολιτικές και τις προοπτικές που έχει μπροστά του ο κλάδος συζήτησαν οι: Γιώργος Δρόσος, Γ.Δ. Βιομηχανίας στο ΥΠ.ΑΝ., Ηλίας Ντεμιάν, επικεφαλής τμήματος Περιβαλλοντικών Οικονομικών ΙΟΒΕ, Στέφανος Παπάζογλου, διευθύνων σύμβουλος MACPAC, και Χρήστος Βασιλάκος, διευθυντής τμήματος Βιομηχανίας, Ενέργειας και Πράσινης Μετάβασης στον ΣΕΒ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι απαντήσεις που έδωσαν οι ομιλητές στην ερώτηση του συντονιστή για τις παρεμβάσεις που είναι αναγκαίες προκειμένου το 2030 να μιλάμε για μια καλύτερη εικόνα του κλάδου. Η πιο γρήγορη ενσωμάτωση καινοτομίας, η υλοποίηση νέων παραγωγικών επενδύσεων, η δημιουργία μεγαλύτερων επιχειρήσεων, η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και βεβαίως η εξωστρέφεια αποτελούν κλειδιά για την καλή πορεία του κλάδου, ενώ ένα από τα ορόσημα που τίθεται είναι η ελληνική προεδρία της Ε.Ε. το β’ εξάμηνο 2027, η οποία θα αποτελέσει σημαντική ευκαιρία για συμβολή στις ευρωπαϊκές βιομηχανικές προτεραιότητες και στην προώθηση των εθνικών θέσεων στα θέματα βιομηχανικής πολιτικής.
Οι αδυναμίες της ανακύκλωσης στην Ελλάδα
Η διαχείριση πλαστικών αποβλήτων και η ανακύκλωση αποτέλεσαν για μία ακόμη φορά το θέμα που απασχόλησε τους συνέδρους στο Plastainability, στη συζήτηση που συντόνισε το Μέλος του Δ.Σ. του ΣΒΠΕ Λένα Μπέλση, διευθύνουσα σύμβουλος της Geocycle Ελλάς, και στην οποία συμμετείχαν οι: Ιωάννα Θανασούλια, διευθύνουσα σύμβουλος της Αχαϊκά Πλαστικά, Ντιάνα Γεωργακοπούλου, γενική διευθύντρια για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη στον ΣΕΒ, Αλεξάνδρα Τόγια, διευθύνουσα σύμβουλος ΕΟΑΝ, και Φίλιππος Κυρκίτσος, πρόεδρος της ΜΚΟ Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης.
Σε ένα σύστημα που παρουσιάζει έντονες διαρθρωτικές αδυναμίες και απουσία ολοκληρωμένης διαχείρισης από τη διαλογή στην πηγή, η ανακύκλωση στην Ελλάδα δείχνει δυσκολία να βρεθεί εντός στόχων, πολύ περισσότερο που αναδεικνύεται το ευρωπαϊκό παράδοξο της αύξησης των στόχων (κανονισμός PPWR) την ώρα που η παραγωγική δυναμικότητα ανακύκλωσης στην Ε.Ε. μειώνεται. Σε αυτό το πλαίσιο, αποτελεί ένα διακριτό σημείο το Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης για τα γεωργικά πλαστικά, που υλοποιούν τέσσερεις βιομηχανίες του κλάδου, μια πρωτοβουλία που εξελίσσεται παρά τις πρακτικές δυσκολίες που ενυπάρχουν.
Θετική εξέλιξη θα αποτελέσει η πλήρης λειτουργία του Συστήματος Εγγυοδοσίας (DRS), το επιχειρησιακό σχέδιο του οποίου βρίσκεται ακόμη σε στάδιο αξιολόγησης και αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία για τον καταναλωτή το 2027 οπότε και εκτιμάται ότι θα εξοικονομήσει πάνω από 60 εκατ. ευρώ ετησίως για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Στα βασικά συμπεράσματα του πάνελ πρέπει να αναφερθεί ότι παρά τα διαχρονικά προβλήματα η ανακύκλωση με σωστή λειτουργία και έλεγχο θα βοηθήσει όχι μόνο την κυκλική οικονομία, αλλά και τη βιομηχανία πλαστικών, σε μια στιγμή που το DRS ακόμη αναμένεται, αλλά και ο καφέ κάδος και η χωριστή συλλογή των οργανικών από τον κλάδο HORECA δεν έχουν υλοποιηθεί, με επιπτώσεις και στην καθαρότητα των προς ανακύκλωση υλικών.
Βιώσιμος σχεδιασμός
Στο πλαίσιο του Plastainability 2026, εκτός των παρεμβάσεων από εκπροσώπους της βιομηχανίας, της πολιτείας και της κοινωνίας των πολιτών, παρουσιάστηκε το πρόγραμμα Ocean Stewards, μια πρωτοβουλία συλλογής και επανάχρησης πλαστικών αποβλήτων. Πρόκειται για τη συμμαχία τριών μη-κερδοσκοπικών φορέων: του Ιδρύματος Χατζηγάκη, του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος και της MEPP Environmental, που στοχεύει στην ολιστική προστασία των θαλασσών και την ενδυνάμωση της νέας γενιάς, μέσα από 4 πυλώνες (Παιδεία, Περιβάλλον, Τεχνολογία, Κοινωνία). Το πρόγραμμα, που παρουσίασαν η Ράνια Ασσαριωτάκη, διευθύντρια του Γραφείου Βιωσιμότητας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος (Deree) και ο Γιάννος Πριόβολος, επικεφαλής Βιομηχανικού Σχεδιασμού στο MEPP Environmental, λειτουργεί ως ένα «ζωντανό εργαστήριο» όπου οι φοιτητές σχεδιάζουν νέα χρηστικά αντικείμενα υψηλής ποιότητας από θαλάσσια απορρίμματα, εστιάζοντας στην ουσιαστική επανάχρηση και όχι στην απλή ανακύκλωση.
*Σε κλίμα συγκίνησης, ο ΣΒΠΕ απένειμε στη διάρκεια του Συνεδρίου τιμητική διάκριση στη μνήμη του Χρήστου Παπάζογλου για την πολυετή προσφορά του στον κλάδο και στον Σύνδεσμο. Το βραβείο παρέλαβε ο γιος του εκλιπόντος και Διευθύνων Σύμβουλος της MACPAC, Στέφανος Παπάζογλου, ο οποίος αναφέρθηκε στο πάθος με το οποίο ο πατέρας του υπερασπιζόταν πάντα την αξία της ελληνικής βιομηχανικής παραγωγής.