«ΔΑΙΔΑΛΟΣ»: Ο ισχυρότερος υπερυπολογιστής της Ελλάδας εγκαινιάζεται σήμερα στο Λαύριο

Σήμερα, Δευτέρα 19 Οκτωβρίου, είναι τα εγκαίνια του εθνικού υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

Ο νέος εθνικός υπερυπολογιστής, ο οποίος είναι εγκατεστημένος στο Νέο Κέντρο Δεδομένων του Πάρκου, τίθεται σε λειτουργία από σήμερα, δίνοντας τη δυνατότητα σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς επιχειρήσεις, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς να αξιοποιούν τις βάσεις δεδομένων σε συγκεκριμένο χρόνο για έρευνες και δημιουργία εφαρμογών που απαιτούν υψηλούς πόρους.

Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ έρχεται να αντικαταστήσει τον προηγούμενο εθνικό υπερυπολογιστή, ARIS, ο οποίος βρίσκεται σε λειτουργία από το 2015 και πλέον θεωρείται ηλικιακά «αρκετά μεγάλος», ενώ είναι 150 φορές λιγότερο ισχυρός από τον ΔΑΙΔΑΛΟ.

Επίσης ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ βρίσκεται στο κτίριο του πρώην Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας, που είναι μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς, με την επιλογή της τοποθεσίας του να μη γίνεται τυχαία στο συγκεκριμένο σημείο. Εκεί όπου κάποτε παραγόταν ρεύμα, σήμερα στεγάζεται υπολογιστική ισχύς.

Βασικά στοιχεία του ΔΑΙΔΑΛΟΥ

• Φορέας: Το έργο ανήκει στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και το διαχειρίζεται η ΕΔΥΤΕ (GRNET).
• Προϋπολογισμός: 41,9 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ, σύμφωνα με τον διαγωνισμό του 2024.
• Χρηματοδότηση: Από το Ταμείο Ανάκαμψης (Ελλάδα 2.0), το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και την ευρωπαϊκή κοινή επιχείρηση EuroHPC.

Η EuroHPC καλύπτει το 35% του κόστους. Το υπόλοιπο 65% καλύπτεται από το ελληνικό Ταμείο Ανάκαμψης («Ελλάδα 2.0»), που χρηματοδοτείται επίσης από την ΕΕ (NextGenerationEU).

• Χρονοδιάγραμμα: Ο διεθνής διαγωνισμός προκηρύχθηκε τον Ιούνιο του 2024. Τον Ιούνιο του 2026, στο συνέδριο IMPACT στην Πάτρα, ο υπουργός Δημήτρης Παπαστεργίου ανακοίνωσε την ολοκλήρωσή του.
• Επίδοση: 85,69 petaflops (μετρημένη)
• Πρόσβαση: Τον χρόνο χρήσης του υπερυπολογιστή τον μοιράζονται η EuroHPC και η κοινοπραξία του Δαίδαλου, ανάλογα με τη συμμετοχή τους στη χρηματοδότηση. Έτσι, μέρος της ισχύος του διατίθεται και σε Ευρωπαίους ερευνητές.
• Κοινοπραξία: Μαζί με την Ελλάδα συμμετέχουν η Κύπρος, το Μαυροβούνιο και η Βόρεια Μακεδονία.

Τι σημαίνουν τα petaflops

Τα petaflops στην ουσία είναι μια μονάδα μέτρησης για το πόσο γρήγορα μπορεί ένας υπολογιστής να κάνει υπολογισμούς.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για τον συνδυασμό δύο λέξεων (peta + FLOPS). Πιο αναλυτικά:

• Peta: Πρόθεμα που σημαίνει ένα τετράκις εκατομμύριο, δηλαδή 1 με 15 μηδενικά.
• FLOPS: Αρχικά του Floating Point Operations Per Second, δηλαδή πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο. Είναι μαθηματικοί υπολογισμοί με δεκαδικούς αριθμούς, όπως 3,14 × 2,71

Ένα petaflop ισοδυναμεί με 1.000.000.000.000.000 πράξεις το δευτερόλεπτο. Οι 89 petaflops του Δαίδαλου είναι 89 τετράκις εκατομμύρια πράξεις κάθε δευτερόλεπτο.

Τα petaflops κατατάσσονται στην παρακάτω κλίμακα, βάσει της οποίας υπολογίζονται οι πράξεις ενός υπερυπολογιστή ανά δευτερόλεπτο

• Gigaflop: 1 δισεκατομμύριο
• Teraflop: 1 τρισεκατομμύριο
• Petaflop: 1 τετράκις εκατομμύριο
• Exaflop: 1 πεντάκις εκατομμύριο ( ή 1.000 petaflops)

Οι ισχυρότεροι υπεροπολογιστές του κόσμου, έχουν ξεπεράσει το 1 exaflop. Την πρωτιά την έχει ο κινεζικός LineShine, στο Εθνικό Κέντρο Υπερυπολογιστών της Σενζέν, με 2,2 exaflops, ξεπερνώντας φέτος τον Ιούνιο τον αμερικανικό El Capital που με 1,8 exaflops.

Ο ισχυρότερος της Ευρώπης είναι ο γερμανικός JUPITER (1 exaflop), ο πρώτος ευρωπαϊκός υπερυπολογιστής exascale και ο πέμπτος σε παγκόσμια κατάταξη, που χρηματοδοτείται επίσης από την EuroHPC.

Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ βρίσκεται στη 31η θέση παγκοσμίως στη λίστα TOP500 και στην 23η θέση στη Green500, που αξιολογεί την ενεργειακή αποδοτικότητα.

Από τον ENIAC στον ΔΑΙΔΑΛΟ: γιατί ένας υπερυπολογιστής θέλει ολόκληρη αίθουσα

Ίσως κάποιοι να σκέφτηκαν τον ENIAC, που κυκλοφόρησε το 1945. Ο γιγάντιος υπολογιστής βρισκόταν σε ένα χώρο 167 τετραγωνικών μέτρων, εφόσον είχε μεγάλα εξαρτήματα, συνολικού βάρους 27 τόνων. Ωστόσο για τα δεδομένα εκείνης της εποχής, ο ENIAC δεν μπορούσε να είναι μικρότερος, εφόσον και τα εξαρτήματα δεν μπορούσαν να είναι.

Ο σύγχρονος υπερυπολογιστής είναι τεράστιος επειδή ενώνει εκατομμύρια μικροσκοπικά τσιπ. Καθένα από αυτά είναι πολύ ισχυρότερο από ολόκληρο τον ENIAC. Η πολυπλοκότητα του είναι τέτοια, ώστε να μπορεί να φέρει εις πέρας διαδικασίες που σχετίζονται με την πρόβλεψη φυσικών και καιρικών φαινομένων, την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, την ανάλυση μεγάλων δεδομένων, την ιατρική έρευνα, τον ενεργειακό σχεδιασμό, την κατασκευή προσομοιώσεων και τις αλλεπάλληλες επεξεργασίες που όλα τα παραπάνω απαιτούν.

Για να γίνει πιο κατανοητό με νούμερα, ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ, με 89 petaflops, κάνει σε ένα δευτερόλεπτο όσα θα έκανε ο ENIAC σε περίπου 500.000 χρόνια. Όπως και ένα smartphone είναι εκατομμύρια φορές πιο ισχυρό από τον ENIAC. Αυτό δείχνει την αλματώδη ταχύτητα με την οποία έχει επιτευχθεί μέσα με λιγότερο από εκατό χρόνια η εξέλιξη των σύγχρονων υπολογιστών και η οποία αναμένεται να εξελιχθεί περισσότερο.

Ωστόσο για να γίνει αυτό, τίθεται το ζήτημα της ενέργειας που απαιτείται για τη λειτουργία των υπολογιστών. Το ζήτημα του εξαερισμού και της ψύξης για την καταπολέμηση της υπερθέρμανσης υπήρχε ήδη από την εποχή του ENIAC.

Η κατανάλωση ρεύματος και η ψύξη, σε συνδυασμό με την επιβάρυνση που επιφέρουν στο περιβάλλον, αποτελούν από τα μεγαλύτερα ζητήματα των υπερυπολογιστών και των κέντρων δεδομένων για την τεχνητή νοημοσύνη.

Η σημασία του ΔΑΙΔΑΛΟΥ για την Ελλάδα

Ο Δαίδαλος είναι η υπολογιστική «καρδιά» του PHAROS, του ελληνικού εργοστασίου τεχνητής νοημοσύνης (AI Factory). Οι δύο υποδομές έχουν διαφορετικούς ρόλους που αλληλοσυμπληρώνονται. Ο υπερυπολογιστής δίνει την υπολογιστική ισχύ. Το PHAROS οργανώνει ποιος και πώς θα τη χρησιμοποιεί, και την προσφέρει μαζί με δεδομένα, εργαλεία, τεχνογνωσία, τεχνική υποστήριξη και συνεργασίες.

Σκοπός είναι επιχειρήσεις, πανεπιστήμια και ερευνητικές ομάδες να μπορούν να χρησιμοποιούν αυτούς τους πόρους για να αναπτύσσουν και να δοκιμάζουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Με το PHAROS, η Ελλάδα γίνεται μία από τις 14 χώρες στον κόσμο που διαθέτουν υποδομές τέτοιας κλίμακας για την επόμενη γενιά εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.

Σε ποιους τομείς μπορεί να αξιοποιηθεί

• Πολιτική προστασία και κλίμα: Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ μπορεί να τρέχει λεπτομερείς προσομοιώσεις φυσικών καταστροφών. Για παράδειγμα, μπορεί να δείξει πώς θα εξελιχθεί μια πυρκαγιά με διαφορετική ένταση ανέμου, εξετάζοντας περισσότερα σενάρια πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ακρίβεια.
• Υγεία: Νεοφυείς επιχειρήσεις μπορούν να εκπαιδεύουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που αναλύουν ακτινογραφίες και αξονικές τομογραφίες. Τέτοια μοντέλα χρειάζονται πολλά δεδομένα και πολλές δοκιμές, και ο υπερυπολογιστής τις επιταχύνει.
• Ελληνική γλώσσα: Πανεπιστήμια μπορούν να εκπαιδεύουν γλωσσικά μοντέλα σε μεγάλες συλλογές ελληνικών κειμένων. Έτσι δημιουργούνται εφαρμογές που καταλαβαίνουν καλύτερα τα ελληνικά, αντί για γενικές λύσεις φτιαγμένες για μεγαλύτερες γλώσσες.
• Βιομηχανία: Οι επιχειρήσεις μπορούν να φτιάχνουν ψηφιακά δίδυμα (digital twins) προϊόντων και γραμμών παραγωγής. Δοκιμάζουν έτσι διαφορετικές συνθήκες πριν από την πραγματική κατασκευή, εντοπίζουν νωρίτερα τα προβλήματα και μειώνουν χρόνο και κόστος.