Ελιές: Τι να προσέξετε στο μάζεμα, πώς να αποφύγετε τους τραυματισμούς των δέντρων

Ο Σεπτέμβριος τελειώνει και αυτό σημαίνει πως σιγά σιγά πλησιάζει η εποχή της συγκομιδής της ελιάς, η οποία στην Ελλάδα γίνεται συνήθως από τον Οκτώβριο έως τον Ιανουάριο, ανάλογα με την περιοχή και το τύπο της ελιάς.

Για την αποτελεσματικότερη συγκομιδή της ελιάς και την διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας της χρησιμοποιούνται διάφορα μηχανήματα, όπως τα φορητά ηλεκτρικά και πνευματικά ελαιοραβδιστικά, τα οποία δίνουν περίπου τριπλάσια παραγωγικότητα από τη συγκομιδή με το χέρι.

Ωστόσο η χρήση τους χρειάζεται προσοχή, καθώς  οι δονήσεις υψηλής συχνότητας που κυμάινονται από 10-20Hz και οι συνεχείς κρούσεις στα κλαδιά και στα φύλλα μπορούν να προκαλέσουν μικροτραυματισμούς, αποφύλλωση και ζημιές στον φλοιό, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις επηρεάζουν ακόμη και την επόμενη παραγωγική περίοδο.

Φυσικά, η επιλογή του εξοπλισμού εξαρτάται από τη μορφολογία του κτήματος, το μέγεθος των δέντρων, τον προορισμό του καρπού, για λάδι ή για βρώση, και τον προϋπολογισμό του παραγωγού, δηλαδή από τα ίδια κριτήρια που κρίνουν και τον σωστό χρόνο και τρόπο συγκομιδής, και καλύπτει όλη τη διαδρομή του καρπού, από το χτένι χειρός έως το τελάρο που θα φτάσει στο ελαιοτριβείο.

Τι συμβαίνει στο δέντρο κατά το ράβδισμα

Οι επαναλαμβανόμενες κρούσεις μπορούν να προκαλέσουν μικρές ρωγμές στον φλοιό, τραυματισμούς στα φύλλα και απώλεια μέρους της φυλλικής επιφάνειας. Το δέντρο αντιδρά ενεργοποιώντας τους φυσικούς αμυντικούς μηχανισμούς του και επιχειρώντας να «κλείσει» τις πληγές. Για την επούλωση των τραυματισμένων ιστών, όμως, απαιτείται ενέργεια. Η ελιά κατευθύνει σάκχαρα και θρεπτικά αποθέματα προς την αποκατάσταση των ζημιών, αφαιρώντας μέρος αυτών των πόρων από την ανάπτυξη των νέων βλαστών και των οφθαλμών.

Όταν οι έντονες μηχανικές καταπονήσεις επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο, μπορεί να επηρεαστεί η διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών, να επιβραδυνθεί η νέα βλάστηση και να εμφανιστεί πρόωρη γήρανση σε τμήματα της κόμης.

Πάντως δεν αντιδρούν, όλες οι ελιές με τον ίδιο τρόπο. Οι ποικιλίες με πυκνή κόμη και πιο ευαίσθητα φύλλα παρουσιάζουν μεγαλύτερη τάση για αποφύλλωση, ενώ δέντρα με πιο ανοιχτή κόμη και ελαστικότερα κλαδιά μπορούν να απορροφούν καλύτερα την ενέργεια από τις κρούσεις.

Γιατί παίζει ρόλο το πότε θα γίνει το μάζεμα

Ένα από τα βασικότερα σημεία που πρέπει να προσέξει ο παραγωγός είναι το στάδιο ωρίμανσης του καρπού. Όσο η ελιά πλησιάζει στο κατάλληλο στάδιο ωρίμανσης, μειώνεται φυσιολογικά η δύναμη που χρειάζεται για να αποκολληθεί ο καρπός από το δέντρο. Αυτό σημαίνει ότι το ελαιοραβδιστικό χρειάζεται να παραμείνει λιγότερο χρόνο πάνω σε κάθε κλαδί και απαιτούνται λιγότερες κρούσεις.

Αντίθετα, όταν η συγκομιδή γίνεται πολύ νωρίς ο καρπός συγκρατείται ισχυρότερα από τον ποδίσκο. Για να πέσει, απαιτείται περισσότερο και εντονότερο ράβδισμα, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι πιθανότητες τραυματισμού του φλοιού και απώλειας φύλλων.

Η πρώιμη συγκομιδή μπορεί να επιλέγεται για την παραγωγή ελαιολάδων με συγκεκριμένα «πράσινα» αρωματικά χαρακτηριστικά, ωστόσο χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα μηχανήματα.

Προσοχή στην ένταση του ελαιοραβδιστικού

Αυτό που έχει σημασία να καταλάβουμε είναι ότι η περισσότερη ένταση δεν σημαίνει απαραίτητα και καλύτερη συγκομιδή. Ειδικά σε μηχανήματα που διαθέτουν δυνατότητα ηλεκτρονικής ρύθμισης, η ταχύτητα και η συχνότητα των κινήσεων θα πρέπει να προσαρμόζονται στην ποικιλία, στην ηλικία των δέντρων και στην κατάσταση της κόμης.

Παράλληλα, περισσότερη προσοχή χρειάζονται τα νεαρά δέντρα, τα λεπτά κλαδιά και οι ποικιλίες που εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην αποφύλλωση. Αντίστοιχα, μετά από βροχερές περιόδους ή όταν τα επίπεδα υγρασίας είναι υψηλά, ο φλοιός μπορεί να είναι περισσότερο ευάλωτος σε τραυματισμούς και αποκολλήσεις.

Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, ποικιλίες όπως οι Coratina, Itrana και Pendolino εμφανίζουν μεγαλύτερη δομική ανθεκτικότητα, ενώ οι Leccino και Frantoio χρειάζονται προσεκτικότερη ρύθμιση των κρούσεων.

Οι πληγές ανοίγουν τον δρόμο σε ασθένειες

Οι μικροτραυματισμοί δεν αποτελούν μόνο πρόβλημα για τη φυσιολογία του δέντρου, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν και ως πύλες εισόδου για παθογόνους μικροοργανισμούς, ιδιαίτερα όταν μετά τη συγκομιδή επικρατεί υψηλή υγρασία ή βροχερός καιρός.

Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η καρκίνωση της ελιάς, που προκαλείται από το βακτήριο Pseudomonas savastanoi. Ουσιαστικά, οι νωπές πληγές του φλοιού διευκολύνουν την είσοδο του βακτηρίου στους ιστούς, ενώ η βροχή μπορεί να συμβάλει στη μεταφορά του. Επιπλέον, και μύκητες μπορούν να εγκατασταθούν στο τραυματισμένο ξύλο και να προκαλέσουν σταδιακές ξηράνσεις κλαδιών, ενώ οι μικρορωγμές στους ίδιους τους καρπούς μπορούν να διευκολύνουν την ανάπτυξη ασθενειών όπως η ανθράκωση.

Τι πρέπει να γίνεται μετά τη συγκομιδή

Οι πρώτες ημέρες μετά το μάζεμα είναι κρίσιμες, ιδιαίτερα όταν έχουν προκληθεί αρκετοί τραυματισμοί στα δέντρα. Συγκεκριμένα, η λεγόμενη φυτοπροστασία μετά τη συγκομιδή πρέπει να γίνεται με βάση τις συνθήκες του ελαιώνα, τον καιρό και τις οδηγίες γεωπόνου. Μάλιστα, στη διεθνή γεωπονική πρακτική χρησιμοποιούνται, όπου κρίνεται απαραίτητο και σύμφωνα με τις εγκεκριμένες χρήσεις, χαλκούχα σκευάσματα και άλλες εφαρμογές που αποσκοπούν στον περιορισμό της εγκατάστασης παθογόνων στις φρέσκες πληγές.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η γρήγορη ανάκαμψη του δέντρου μετά τη συγκομιδή, ώστε να διατηρήσει επαρκή αποθέματα για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η μηχανική συγκομιδή δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα για την ελιά, αλλά οι ζημιές προκύπτουν κυρίως από την υπερβολική ένταση, την παρατεταμένη χρήση των ελαιοραβδιστικών πάνω στο ίδιο σημείο, το ακατάλληλο στάδιο ωρίμανσης και την απουσία φροντίδας μετά το μάζεμα.

Με σωστή ρύθμιση των μηχανημάτων, επιλογή της κατάλληλης στιγμής για τη συγκομιδή και έγκαιρη προστασία των δέντρων, οι παραγωγοί μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τους τραυματισμούς και να προστατεύσουν τόσο τη μακροζωία του ελαιώνα όσο και την παραγωγή των επόμενων ετών.