ΔΕΘ: Το νέο πακέτο για τη στέγη – Οι πέντε βασικές παρεμβάσεις

Οι εξαγγελίες στο πλαίσιο της 90ής ΔΕΘ αναμένεται να περιλαμβάνουν νέα μέτρα για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος. Οι παρεμβάσεις θα αναπτυχθούν σε δύο βασικούς άξονες: τη διεύρυνση της πρόσβασης σε προσιτή κατοικία και την προστασία της πρώτης κατοικίας.

Μέσα σε διάστημα περίπου επτά ετών, οι τιμές των ακινήτων έχουν αυξηθεί κατά 47%, ενώ ακόμη μεγαλύτερη, της τάξης του 53%, είναι η άνοδος των ενοικίων. Τα δύο αυτά ποσοστά αποτυπώνουν καθαρά το μέγεθος του προβλήματος, το οποίο δεν αφορά μόνο τους νέους που αδυνατούν να αγοράσουν κατοικία, αλλά περνά επίσης στους ενοικιαστές οι οποίοι διαθέτουν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για τη στέγαση, στους ιδιοκτήτες που κρατούν κλειστά ακίνητα, καθώς και στους ευάλωτους δανειολήπτες που κινδυνεύουν να χάσουν την πρώτη κατοικία τους.

Τι βρίσκεται «στο τραπέζι»

1. Νέο «Ανακαινίζω» με επιδότηση έως 36.000 ευρώ

Το πρώτο πρόγραμμα που αναμένεται να ενεργοποιηθεί μέσα στους επόμενους μήνες είναι το νέο «Ανακαινίζω», μέσω του οποίου η επιδότηση για επισκευές θα μπορεί να φθάνει έως τις 36.000 ευρώ ανά κατοικία.

Στόχος είναι να επιστρέψει στην αγορά μέρος των περίπου 700.000 κλειστών ακινήτων που υπάρχουν στη χώρα. Πρόκειται κυρίως για παλιές κατοικίες, πολλές από τις οποίες έμειναν ασυντήρητες κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και χρειάζονται εκτεταμένες επισκευές, ανακαίνιση ή ενεργειακή αναβάθμιση πριν διατεθούν προς πώληση ή μακροχρόνια μίσθωση.

Η πρώτη φάση του προγράμματος αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στον Σεπτέμβριο, δίνοντας μια πρώτη εικόνα για το πόσα κλειστά ακίνητα μπορούν πράγματι να επανέλθουν στην αγορά. Περισσότερες από 11.000 κατοικίες έχουν ήδη λάβει βεβαίωση επιλεξιμότητας για επιδότηση επισκευών, ενώ εκτιμάται ότι έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας εκδήλωσης ενδιαφέροντος θα έχουν ενταχθεί περίπου 20.000 ακίνητα.

2. Ενεργειακή αναβάθμιση 60.000 κατοικιών

Το νέο «Ανακαινίζω» δεν μπορεί από μόνο του να καλύψει το μεγάλο έλλειμμα στην προσφορά. Για τον λόγο αυτόν σχεδιάζεται η ενεργειακή αναβάθμιση περίπου 60.000 επιπλέον κατοικιών με χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.

Τα σχετικά προγράμματα θα μπορούν να καλύπτουν παρεμβάσεις όπως η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, ηλιακών θερμοσιφώνων και φωτοβολταϊκών συστημάτων. Δυνατότητα ένταξης θα έχουν τόσο οι ιδιοκατοικούμενες κατοικίες όσο και τα ακίνητα που προορίζονται να διατεθούν προς ενοικίαση.

Η παρέμβαση έχει διπλό στόχο: αφενός να μειώσει τις ενεργειακές ανάγκες και τα έξοδα των νοικοκυριών και αφετέρου να βοηθήσει παλιές κατοικίες να επιστρέψουν στην αγορά, έχοντας πλέον σύγχρονες ενεργειακές προδιαγραφές.

3. Κοινωνικές κατοικίες σε στρατόπεδα και δημόσια ακίνητα

Η τρίτη κατηγορία μέτρων αφορά την ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας, έναν τομέα στον οποίο η Ελλάδα βρίσκεται πίσω σε σχέση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.

Ο πρώτος πυλώνας προβλέπει την αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων μέσω προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Για την πιλοτική εφαρμογή έχει εξασφαλιστεί χρηματοδότηση 435 εκατ. ευρώ από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο.

Το σχέδιο περιλαμβάνει την αξιοποίηση τεσσάρων στρατοπέδων, μεταξύ άλλων στις Αχαρνές, στο Κορδελιό-Εύοσμο Θεσσαλονίκης και στην Πάτρα. Προβλέπεται η κατασκευή 2.350 κοινωνικών κατοικιών υψηλής ενεργειακής κατηγορίας Α+, καθώς και ενός βρεφονηπιακού σταθμού σε κάθε στρατόπεδο.

Οι κοινωνικοί μισθωτές θα επιλέγονται με αντικειμενικά κριτήρια, όπως το εισόδημα, η οικογενειακή κατάσταση και η ηλικία των παιδιών. Προτεραιότητα αναμένεται να δοθεί σε ευάλωτα νοικοκυριά, οικογένειες με παιδιά, μονογονεϊκές οικογένειες και άτομα με αναπηρία.

Ο δεύτερος πυλώνας αφορά την κοινωνική αντιπαροχή. Έχουν ήδη προσδιοριστεί οκτώ δημόσια ακίνητα σε Παιανία, Λάρισα, Καλαμάτα και Πύργο, τα οποία θα αξιοποιηθούν μέσω του πρώτου σχετικού διαγωνισμού. Από αυτά προβλέπεται να δημιουργηθούν 130 προσιτές κατοικίες, οι οποίες θα διατίθενται με ενοίκιο αισθητά χαμηλότερο από τις τιμές της αγοράς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με δυνατότητα μελλοντικής εξαγοράς.

Ο τρίτος πυλώνας προβλέπει χρηματοδοτικά κίνητρα προς εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων, ώστε να κατασκευάσουν προσιτές κατοικίες σε περιοχές με έντονη στεγαστική πίεση. Στα εργαλεία που εξετάζονται περιλαμβάνονται χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις και επιδοτήσεις επιτοκίου, με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και άλλων χρηματοδοτικών οργανισμών. Το μοντέλο βασίζεται σε αντίστοιχη πρακτική που εφαρμόζεται στην Τσεχία.

4. Τριετής φοροαπαλλαγή στα ενοίκια

Στο φορολογικό πεδίο, αναμένεται να παραταθεί η απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα ενοίκια επί τρία χρόνια. Το κίνητρο αφορά ιδιοκτήτες που θα διαθέσουν σε μακροχρόνια μίσθωση κατοικίες οι οποίες παρέμεναν κενές ή αξιοποιούνταν μέσω βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Βασικός στόχος είναι να αυξηθεί γρήγορα ο αριθμός των διαθέσιμων κατοικιών χωρίς να απαιτείται η κατασκευή νέων κτιρίων. Η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί, ωστόσο, από το πόσοι ιδιοκτήτες θα κρίνουν ότι η φορολογική απαλλαγή αντισταθμίζει τα υψηλότερα έσοδα ή την ευελιξία που μπορεί να προσφέρει η βραχυχρόνια μίσθωση.

Παράλληλα, δεν αποκλείεται να επιβληθούν νέοι, στοχευμένοι περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, με βάση και τις κατευθύνσεις που αναμένεται να δώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα κράτη-μέλη.

5. Τι εξετάζεται για νέο «Σπίτι μου» και βραχυχρόνιες μισθώσεις

Η ενίσχυση της προσφοράς δεν αρκεί από μόνη της για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος. Το ποσοστό ιδιοκατοίκησης έχει υποχωρήσει κάτω από το 70%, χάνοντας περίπου επτά ποσοστιαίες μονάδες από την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Τα χαμένα εισοδήματα, ο πληθωρισμός και η άνοδος των τιμών των ακινήτων έχουν καταστήσει ιδιαίτερα δύσκολη την αγορά πρώτης κατοικίας, κυρίως για τους νέους.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα έρευνας της Prosperty: οικογένεια με παιδιά, μηνιαίο εισόδημα 3.000 ευρώ και ενοίκιο 950 ευρώ θα χρειαζόταν περίπου 55.000 ευρώ ως προκαταβολή για να αγοράσει κατοικία 100 τετραγωνικών μέτρων στο Περιστέρι. Για να συγκεντρώσει αυτό το ποσό, θα έπρεπε να αποταμιεύει για περίπου 13 χρόνια.

Το πρόβλημα της ίδιας συμμετοχής επηρέασε και το «Σπίτι μου 2». Οι ωφελούμενοί του έχουν μέση ηλικία 38 ετών, γεγονός που δείχνει ότι το πρόγραμμα αξιοποιήθηκε κυρίως από νοικοκυριά με σταθερή εργασία και ήδη διαμορφωμένο εισόδημα.

Η ιδέα ενός νέου «Σπίτι μου», με διαφορετικά χαρακτηριστικά, παραμένει στο τραπέζι, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν πλέον διαθέσιμοι πόροι από το Ταμείο Ανάκαμψης. Μία επιλογή είναι η υιοθέτηση του γαλλικού μοντέλου, μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων προς τις τράπεζες που χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους.

Το μέτρο θα μπορούσε να συνδυαστεί με τη δημιουργία Λογαριασμού Στέγασης Νέων, ο οποίος θα βοηθά στην κάλυψη της ίδιας συμμετοχής για την αγορά πρώτης κατοικίας. Πρόκειται, πάντως, για παρεμβάσεις που εξακολουθούν να εξετάζονται και δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.