Τέλος το TikTok και το Instagram για ανηλίκους; Οι χώρες που προχωρούν σε απαγορεύσεις

Τους τελευταίους μήνες, ολοένα και περισσότερες χώρες ανακοινώνουν σχέδια για τον περιορισμό ή ακόμη και την πλήρη απαγόρευση της πρόσβασης παιδιών και εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τον Καναδά.

Το πρώτο φρένο στη χρήση των social media από ανηλίκους πάτησε το Δεκέμβριο του 2025 η Αυστραλία, η οποία ήταν η μόνη στον κόσμο που προχώρησε στην εφαρμογή μιας τόσο ευρείας απαγόρευσης, δημιουργώντας ένα νομοθετικό προηγούμενο το οποίο παρακολουθούν στενά κυβερνήσεις και ρυθμιστικές αρχές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι σχετικές πρωτοβουλίες από τη μια αποσκοπούν στον περιορισμό των πιέσεων και των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι νεότεροι χρήστες στις ψηφιακές πλατφόρμες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η εξάρτηση από τις οθόνες και τις εφαρμογές, τα προβλήματα ψυχικής υγείας, η διαταραχή του ύπνου, αλλά και η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο ή σε άτομα που επιχειρούν να προσεγγίσουν ανηλίκους.

Από την άλλη οι συγκεκριμένες απαγορεύσεις, εγείρουν ταυτόχρονα έντονες αντιδράσεις. Ειδικότερα, οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων και η Amnesty Tech, εκφράζουν ανησυχίες για τη χρήση παρεμβατικών συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας, τη συλλογή προσωπικών δεδομένων και τον κίνδυνο υπερβολικής κρατικής παρέμβασης.

Οι επικριτές υποστηρίζουν, επίσης, ότι οι οριζόντιες απαγορεύσεις είναι εύκολο να παρακαμφθούν και δεν λαμβάνουν υπόψη την πραγματικότητα μιας γενιάς που έχει μεγαλώσει μέσα στο διαδίκτυο. Παρά τις επιφυλάξεις αυτές, πολλές χώρες προχωρούν ήδη στην προετοιμασία νέας νομοθεσίας.

Οι χώρες που περιορίζουν τα social media για ανηλίκους

Αυστραλία

Η Αυστραλία έγινε τον Δεκέμβριο του 2025 η πρώτη χώρα στον κόσμο που απαγόρευσε την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών. Η απαγόρευση καλύπτει πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το Snapchat, το Threads, το TikTok, το X, το YouTube, το Reddit, το Twitch και το Kick. Αντιθέτως, δεν περιλαμβάνει το WhatsApp και το YouTube Kids.

Η αυστραλιανή κυβέρνηση έχει καταστήσει σαφές ότι την ευθύνη για την τήρηση της νομοθεσίας φέρουν οι ίδιες οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης. Οι επιχειρήσεις που δεν λαμβάνουν επαρκή μέτρα για να κρατούν τους ανήλικους χρήστες εκτός των υπηρεσιών τους ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με πρόστιμα έως 49,5 εκατ. δολάρια Αυστραλίας, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 34,4 εκατ. δολάρια ΗΠΑ.

Οι πλατφόρμες καλούνται να χρησιμοποιούν πολλαπλές μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας και δεν μπορούν να βασίζονται αποκλειστικά στην ημερομηνία γέννησης που δηλώνει ο ίδιος ο χρήστης.

Αυστρία

Η αυστριακή κυβέρνηση ανακοίνωσε στα τέλη Μαρτίου ότι σχεδιάζει να απαγορεύσει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά έως 14 ετών. Το σχετικό νομοσχέδιο αναμένεται να οριστικοποιηθεί έως τον Ιούνιο, ενώ παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο θα πραγματοποιείται η επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών.

Καναδάς

Η κυβέρνηση του Καναδά παρουσίασε νομοσχέδιο για την ψηφιακή ασφάλεια, το οποίο προβλέπει απαγόρευση της χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 16 ετών.

Σύμφωνα με την προτεινόμενη νομοθεσία, οι μεγάλες πλατφόρμες ενδέχεται να εξαιρούνται από την απαγόρευση, εφόσον αποδεικνύουν ότι εφαρμόζουν επαρκείς και αποτελεσματικές πολιτικές προστασίας των νεότερων χρηστών. Καναδοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η κοινοβουλευτική διαδικασία θα μπορούσε να διαρκέσει έως και έναν χρόνο.

Δανία

Η Δανία προετοιμάζεται να απαγορεύσει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 15 ετών.

Τον Νοέμβριο του 2025, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι είχε εξασφαλίσει τη στήριξη τόσο των τριών κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού όσο και δύο κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Σύμφωνα με το Associated Press, το μέτρο θα μπορούσε να αποκτήσει ισχύ νόμου ακόμη και στα μέσα του 2026. Παράλληλα, το υπουργείο Ψηφιακών Υποθέσεων της Δανίας αναπτύσσει εφαρμογή «ψηφιακής ταυτοποίησης», η οποία θα περιλαμβάνει εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας και ενδέχεται να αξιοποιηθεί για την εφαρμογή της απαγόρευσης.

Γαλλία

Στα τέλη Ιανουαρίου, οι Γάλλοι βουλευτές ενέκριναν νομοσχέδιο που προβλέπει την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών.

Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει ταχθεί υπέρ του μέτρου, παρουσιάζοντάς το ως αναγκαίο εργαλείο για την προστασία των παιδιών από την υπερβολική έκθεση στις οθόνες.

Το νομοσχέδιο θα πρέπει να εγκριθεί και από τη Γερουσία, προτού επιστρέψει στην κάτω Βουλή για την τελική ψηφοφορία.

Γερμανία

Στις αρχές Φεβρουαρίου, οι συντηρητικοί του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς συζήτησαν πρόταση για τον αποκλεισμό των παιδιών κάτω των 16 ετών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σύμφωνα με το Reuters.

Ωστόσο, οι κεντροαριστεροί εταίροι του κυβερνητικού συνασπισμού εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στην επιβολή μιας καθολικής απαγόρευσης.

Ελλάδα

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τον Απρίλιο ότι η Ελλάδα θα απαγορεύσει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών από τον Ιανουάριο του 2027.

Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της αυξανόμενης αγχώδους συμπτωματολογίας και των προβλημάτων ύπνου που παρατηρούνται στα παιδιά, καθώς και των εθιστικών μηχανισμών που ενσωματώνουν οι πλατφόρμες στον σχεδιασμό τους.

Ινδονησία

Η Ινδονησία ανακοίνωσε στις αρχές Μαρτίου ότι απαγορεύει τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλων δημοφιλών διαδικτυακών υπηρεσιών από παιδιά κάτω των 16 ετών.

Η εφαρμογή του μέτρου αναμένεται να ξεκινήσει από πλατφόρμες όπως το YouTube, το TikTok, το Facebook, το Instagram, το Threads, το X, το Bigo Live και το Roblox.

Μαλαισία

Η κυβέρνηση της Μαλαισίας ανακοίνωσε τον Νοέμβριο του 2025 ότι σχεδιάζει να απαγορεύσει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 16 ετών.

Στόχος των αρχών είναι το μέτρο να εφαρμοστεί εντός του 2026, με τις τεχνικές λεπτομέρειες της επαλήθευσης ηλικίας να βρίσκονται ακόμη υπό επεξεργασία.

Πολωνία

Το κυβερνών κόμμα της Πολωνίας επεξεργάζεται νέα νομοθεσία που θα απαγορεύει τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 15 ετών, σύμφωνα με το Bloomberg.

Η σχετική πρωτοβουλία έγινε γνωστή τον Φεβρουάριο και βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της νομοθετικής προετοιμασίας.

Σλοβενία

Η Σλοβενία συντάσσει νομοσχέδιο για την απαγόρευση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, όπως ανακοίνωσε στις αρχές Φεβρουαρίου ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Οι αρχές επιδιώκουν να ρυθμίσουν κυρίως τις πλατφόρμες στις οποίες οι χρήστες δημοσιεύουν και ανταλλάσσουν περιεχόμενο, αναφέροντας χαρακτηριστικά το TikTok, το Snapchat και το Instagram.

Ισπανία

Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας ανακοίνωσε στις αρχές Φεβρουαρίου ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να απαγορεύσει τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 16 ετών.

Το μέτρο θα πρέπει προηγουμένως να λάβει την έγκριση του ισπανικού Κοινοβουλίου.

Παράλληλα, η κυβέρνηση προωθεί νομοθετική ρύθμιση που θα μπορούσε να καθιστά τα ανώτατα στελέχη των εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης προσωπικά υπόλογα για τη μη αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους στις πλατφόρμες τους.

Τουρκία

Το τουρκικό Κοινοβούλιο ενέκρινε τον Απρίλιο νομοσχέδιο που περιορίζει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών.

Για να αποκτήσει ισχύ νόμου, το κείμενο θα πρέπει να εγκριθεί και να υπογραφεί από τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ηνωμένο Βασίλειο

Η βρετανική κυβέρνηση εξετάζει την επιβολή απαγόρευσης στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 16 ετών.

Πριν λάβει τις τελικές αποφάσεις, σχεδιάζει να ζητήσει τις απόψεις γονέων, νέων, επιστημόνων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, προκειμένου να αξιολογήσει κατά πόσο μια τέτοια απαγόρευση θα ήταν αποτελεσματική και εφαρμόσιμη.

Το Λονδίνο εξετάζει, επίσης, την υποχρέωση των εταιρειών να περιορίσουν ή να καταργήσουν λειτουργίες που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική χρήση. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ατέρμονη κύλιση της οθόνης, η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου και οι συνεχείς ειδοποιήσεις.

Η ΕΕ εξετάζει και εκείνη κοινή απαγόρευση

Μέσα στους επόμενους μήνες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει πρόταση για τον περιορισμό ή την απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από άτομα κάτω των 16 ετών. Ειδικότερα, καθοριστικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η ειδική επιτροπή της Κομισιόν για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, η οποία πρόκειται να παρουσιάσει τα συμπεράσματά της τον Ιούλιο.

Την ίδια στιγμή η πολιτική πίεση για τη λήψη μέτρων αυξάνεται. Η Αυστραλία άνοιξε τον δρόμο, ενώ πλέον η πλειονότητα των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε συζητά αντίστοιχους περιορισμούς είτε έχει ήδη ξεκινήσει την προετοιμασία τους.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της YouGov, η υποστήριξη των Ευρωπαίων πολιτών προς μια απαγόρευση για τους ανηλίκους ξεπερνά το 70%.

Αρκεί, όμως, μια απαγόρευση;

Παρότι μια καθολική απαγόρευση μπορεί να λειτουργήσει ως επείγον μέτρο προστασίας, ειδικοί και οργανώσεις ψηφιακής πολιτικής προειδοποιούν ότι δεν αποτελεί από μόνη της μακροπρόθεσμη λύση.

Μια απλή πύλη επιβεβαίωσης ηλικίας είναι πιθανό να αποδειχθεί ανεπαρκής, καθώς οι ανήλικοι μπορούν εύκολα να δηλώνουν ψευδή ηλικία, να χρησιμοποιούν λογαριασμούς ενηλίκων ή να αξιοποιούν τεχνικές μεθόδους παράκαμψης.

Η εμπειρία από την Αυστραλία δείχνει ότι, ακόμη και μετά την υιοθέτηση της απαγόρευσης, οι εταιρείες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τους ίδιους μηχανισμούς προσέλκυσης και διατήρησης του ενδιαφέροντος των χρηστών. Για τον λόγο αυτό, το νομοθετικό πλαίσιο της χώρας έχει ήδη επεκταθεί, ώστε να αντιμετωπίζει συγκεκριμένες λειτουργίες που θεωρείται ότι ενισχύουν την καταναγκαστική χρήση, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και οι ειδοποιήσεις που σχεδιάζονται για να επαναφέρουν συνεχώς τον χρήστη στην εφαρμογή.

Οι επικριτές των τεχνολογικών κολοσσών υποστηρίζουν ότι οι λειτουργίες αυτές δεν αποτελούν τυχαίες παρενέργειες, αλλά βασικά στοιχεία ενός επιχειρηματικού μοντέλου που στηρίζεται στη μεγιστοποίηση του χρόνου παραμονής και της αλληλεπίδρασης των χρηστών.

Η πρόταση για ένα πρότυπο «ασφαλών social media»

Μία από τις προτάσεις που κατατίθενται στον ευρωπαϊκό διάλογο είναι η δημιουργία ενός προτύπου «safe social», δηλαδή ενός υποχρεωτικού πλαισίου πιστοποίησης της ασφάλειας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Με βάση αυτή την προσέγγιση, μια πλατφόρμα δεν θα μπορεί να προσφέρει τις υπηρεσίες της σε παιδιά και εφήβους, εάν προηγουμένως δεν αποδείξει σε ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή ότι έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την ασφάλειά τους.

Η λογική είναι αντίστοιχη με εκείνη που εφαρμόζεται για τα τρόφιμα, τα παιχνίδια, τα ποδήλατα και άλλα προϊόντα που πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές προτού διατεθούν στην αγορά. Με άλλα λόγια, τα παιδιά δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως δοκιμαστικό κοινό για ψηφιακά προϊόντα των οποίων οι κίνδυνοι δεν έχουν ακόμη αξιολογηθεί.

Για να αποκτήσει άδεια λειτουργίας για χρήστες κάτω των 16 ετών, μια πλατφόρμα θα πρέπει να διαθέτει αξιόπιστους μηχανισμούς διασφάλισης της ηλικίας, χωρίς να συλλέγει περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απολύτως αναγκαία.

Θα πρέπει επίσης να καταργεί τα εθιστικά χαρακτηριστικά σχεδιασμού, να προσφέρει εξ ορισμού αλγορίθμους που ελέγχονται από τον χρήστη, να εφαρμόζει αυστηρές πολιτικές προστασίας της ιδιωτικής ζωής και να διαθέτει αποτελεσματική εποπτεία περιεχομένου σε κάθε χώρα και γλώσσα στην οποία δραστηριοποιείται.

Οι εταιρείες που δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να συμμορφωθούν θα αποκλείονται από την αγορά των ανήλικων χρηστών, ενώ οι σοβαρές παραβιάσεις θα μπορούν να οδηγούν σε άμεση αναστολή της σχετικής άδειας.

Η ευθύνη πρέπει να περάσει από τους χρήστες και στις εταιρείες

Σήμερα, το μεγαλύτερο βάρος για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο πέφτει στους γονείς και στους ίδιους τους ανήλικους χρήστες. Καλούνται να αναγνωρίσουν τους κινδύνους, να περιορίσουν τον χρόνο χρήσης, να ρυθμίσουν την ιδιωτικότητα και να αντιμετωπίσουν πρακτικές που έχουν σχεδιαστεί από ολόκληρες ομάδες μηχανικών και ειδικών συμπεριφοράς.

Η ευρωπαϊκή συζήτηση επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή τη λογική. Το βάρος της απόδειξης θα πρέπει να περάσει στις εταιρείες: οι πλατφόρμες οφείλουν να αποδεικνύουν ότι τα προϊόντα τους είναι ασφαλή για τα παιδιά και όχι οι γονείς να αποδεικνύουν ότι είναι επικίνδυνα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συνεπώς την ευκαιρία να διαμορφώσει ένα κοινό πλαίσιο που δεν θα περιορίζεται σε μια τυπική απαγόρευση ηλικίας. Ένα αποτελεσματικό μοντέλο θα μπορούσε να συνδυάζει την υπό όρους πρόσβαση στην αγορά, την υποχρεωτική ασφάλεια ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού, τη διαλειτουργικότητα και την επιβολή σοβαρών αλλά αναλογικών κυρώσεων.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο εάν τα παιδιά θα πρέπει να βρίσκονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει μια ψηφιακή υπηρεσία για να θεωρείται πραγματικά ασφαλής γι’ αυτά.