Γιατί η Ισπανία πάει σε πρόωρες εκλογές – Τα τέσσερα μέτωπα που πιέζουν τον Σάντσεθ

Η Ισπανία μπαίνει πλέον σε καθαρά προεκλογική φάση, καθώς ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε σήμερα, 5 Οκτωβρίου, πρόωρες γενικές εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου 2026, περίπου οκτώ μήνες πριν από την κανονική λήξη της θητείας του.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί απόρροια των  έντονων  πιέσεων  που δέχεται η κυβέρνηση Σάντεθ,  το τελευταίο διάστημα, γύρω από την έξαρση της στεγαστικής κρίσης, με αποκορύφωμα το περασμένο Σάββατο όπου χιλιάδες διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους, εξαιτίας της βίαιης έξωσης της  87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ στη Μαδρίτη αλλά και της απόρριψης των δύο κυβερνητικών διαταγμάτων που προσπάθησε να περάσει.

Την ίδια ώρα,  πίσω από το στεγαστικό φαίνεται πως βρίσκονται και άλλες εστίες πίεσης για τον Σάντσεθ, όπως η εύθραυστη κοινοβουλευτική του στήριξη, οι υποθέσεις διαφθοράς και η αυξανόμενη πίεση από το PP και το Vox.

Η πολιτική κρίση που άνοιξε το δρόμο προς τις κάλπες

Την Παρασκευή το ισπανικό κοινοβούλιο απέρριψε και τα δύο νομοθετικά πακέτα που είχε παρουσιάσει η κυβέρνηση για το στεγαστικό και την αγορά κατοικίας, μια αποτυχία που ενέτεινε ακόμη περισσότερο την πολιτική κρίση.

Μεταξύ των μέτρων που απορρίφθηκαν περιλαμβάνονταν η προστασία ευάλωτων ενοικιαστών από εξώσεις, η παράταση περιορισμών στις αυξήσεις ενοικίων και ρυθμίσεις για την αγορά κατοικιών από επενδυτικά funds.

 Το δεύτερο διάταγμα αφορούσε την παράταση των συμβάσεων μίσθωσης. Καθοριστική αποδείχθηκε η στάση του Junts, το οποίο καταψήφισε τα μέτρα μαζί με το Λαϊκό Κόμμα και το Vox.

Η στάση του καταλανικού κόμματος προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στη Μονκλόα, καθώς η κυβέρνηση θεωρούσε ότι είχε προηγηθεί διαπραγμάτευση για το περιεχόμενο των διατάξεων. Συγκεκριμένα, το πρώτο κυβερνητικό διάταγμα απορρίφθηκε με 178 ψήφους κατά και 172 υπέρ, ενώ το δεύτερο, που προέβλεπε μεταξύ άλλων την αυτόματη ανανέωση συμβάσεων ενοικίασης, καταψηφίστηκε με 184 ψήφους έναντι 166.

Η ήττα ανέδειξε για ακόμη μία φορά την ευάλωτη κοινοβουλευτική βάση της κυβέρνησης Σάντσεθ, η οποία διαθέτει 147 από τις 350 έδρες και εξαρτάται από μικρότερα κόμματα για την ψήφιση σημαντικών νομοθετημάτων.

Την πίεση προς την κυβέρνηση ενίσχυσαν κατακόρυφα και οι μαζικές κινητοποιήσεις του Σαββάτου, με δεκάδες χιλιάδες πολίτες να κατεβαίνουν στους δρόμους της Μαδρίτης και περίπου 50 ακόμη ισπανικών πόλεων ζητώντας άμεσα μέτρα για τη στεγαστική κρίση. Στην ισπανική πρωτεύουσα, οι αρχές υπολόγισαν τη συμμετοχή σε περίπου 70.000 άτομα, ενώ οι διοργανωτές έκαναν λόγο ακόμη και για 500.000 διαδηλωτές. Κεντρικό σύνθημα των συγκεντρώσεων ήταν ότι «αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί», ενώ αρκετοί διαδηλωτές ζητούσαν ακόμη και γενική απεργία, καταγγέλλοντας ότι το κόστος στέγασης έχει καταστεί απαγορευτικό για μεγάλο μέρος των εργαζομένων και ιδιαίτερα για τους νεότερους.

Καταλύτης για το νέο κύμα κοινωνικής οργής υπήρξε η υπόθεση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, η βίαιη έξωση της οποίας από το σπίτι όπου διέμενε επί δεκαετίες μετατράπηκε σε σύμβολο της στεγαστικής κρίσης και του κινήματος των ενοικιαστών. Η ένταση αποτυπώθηκε και στις μαρτυρίες των διαδηλωτών: εργαζόμενοι στη Μαδρίτη περιέγραφαν ότι αναγκάζονται να διαθέτουν έως και το μισό μηνιαίο εισόδημά τους για ένα δωμάτιο ή ένα μικρό διαμέρισμα. Οι περισσότερες συγκεντρώσεις πραγματοποιήθηκαν ειρηνικά, ωστόσο στη Βαλένθια σημειώθηκαν συγκρούσεις με την αστυνομία, η οποία έκανε χρήση δακρυγόνων και σφαιρών από καουτσούκ. Οι κινητοποιήσεις κατέστησαν σαφές ότι το στεγαστικό έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας επιμέρους κοινωνικής πολιτικής και εξελίσσεται σε ένα από τα κεντρικά πολιτικά ζητήματα της προεκλογικής περιόδου.

Ήδη από την Παρασκευή στελέχη του PSOE και μέλη της κυβέρνησης πίεζαν για άμεση προσφυγή στις κάλπες, θεωρώντας ότι η στεγαστική κρίση και η κοινωνική κινητοποίηση που ακολούθησε θα μπορούσαν να αποτελέσουν κεντρικό πολιτικό ζήτημα της νέας προεκλογικής περιόδου.

Τι θα γίνει με τα μέτρα για τη στέγαση

Η προκήρυξη εκλογών δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση παύει άμεσα να ασκεί όλες τις αρμοδιότητές της. Μέχρι τη διεξαγωγή των εκλογών μπορεί να επιχειρήσει να επαναφέρει μέρος των μέτρων για τη στέγαση, τα οποία θεωρεί πολιτικά και κοινωνικά κρίσιμα. Στη Μονκλόα είχε ήδη εξεταστεί το ενδεχόμενο νέας έγκρισης των βασικών ρυθμίσεων και στη συνέχεια επικύρωσής τους από τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία του Κοινοβουλίου (Diputación Permanente) μετά τη διάλυση της Βουλής. Σε αυτό το όργανο οι κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί είναι διαφορετικοί και η ψήφος του Junts δεν έχει την ίδια βαρύτητα.

Για απόλυτη πλειοψηφία απαιτούνται 35 από τις 69 ψήφους. PSOE και Sumar διαθέτουν μαζί 31, γεγονός που σημαίνει ότι, με τη στήριξη κομμάτων όπως τα EH Bildu, ERC, Podemos και PNV, μέρος των μέτρων θα μπορούσε να περάσει ακόμη και χωρίς την υποστήριξη του Junts.

Η στέγαση στο κέντρο της προεκλογικής μάχης

Η απόφαση Σάντσεθ ανοίγει μια σύντομη και ιδιαίτερα έντονη προεκλογική περίοδο, με το στεγαστικό να αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα βασικά θέματα της πολιτικής αντιπαράθεσης. Το κυβερνητικό στρατόπεδο έχει ήδη επιχειρήσει να συνδέσει το ζήτημα με την προστασία των δημόσιων υπηρεσιών και του κοινωνικού κράτους, ενώ το PSOE αναμένεται να δώσει έμφαση στην ανάγκη για μεγαλύτερη παρέμβαση στην αγορά κατοικίας.

Παράλληλα, οι δυνάμεις στα αριστερά του PSOE επιταχύνουν τις δικές τους διαδικασίες. IU, Comuns, Más Madrid και Movimiento Sumar είχαν ήδη συμφωνήσει να παρουσιάσουν στις 17 Οκτωβρίου το νέο εκλογικό τους σχήμα και την ηγεσία του, καθώς η πιθανότητα πρόωρης προσφυγής στις κάλπες είχε καταστήσει ασφυκτικά τα χρονικά περιθώρια. Η προκήρυξη εκλογών στις 29 Νοεμβρίου μετατρέπει έτσι την κοινοβουλευτική ήττα για τη στέγαση σε αφετηρία μιας νέας εκλογικής αναμέτρησης, σχεδόν έναν χρόνο πριν από την κανονική ολοκλήρωση της κοινοβουλευτικής περιόδου.