Γαλλία: Τι είναι το νομοσχέδιο "vandal-pays" που ετοιμάζει η κυβέρνηση μετά τις μαθητικές συγκεντρώσεις

 Η γαλλική κυβέρνηση επιταχύνει την προώθηση του νομοσχεδίου "vandal-pays"  (στα ελληνικά, «όποιος σπάει, πληρώνει»), καθώς το κύμα μαθητικών κινητοποιήσεων που ξεκίνησε στα μέσα Σεπτεμβρίου με αίτημα καλύτερες συνθήκες στα σχολεία της χώρας έχει πάρει εξαιρετικά βίαιη τροπή.

Το κείμενο, που είχε παρουσιαστεί στο Υπουργικό Συμβούλιο στις 16 Σεπτεμβρίου, θα εξεταστεί στη Γερουσία από τις 27 Οκτωβρίου με διαδικασία κατεπείγοντος και προβλέπει ότι όποιος συμμετέχει εν γνώσει του σε ομάδα στην οποία διαπράττονται βία ή καταστροφές μπορεί να κληθεί να αποζημιώσει τις ζημιές, έως 10.000 ευρώ, ακόμη και αν δεν τις προκάλεσε ο ίδιος.

Για τους ανηλίκους, η κυβέρνηση εξετάζει να χρεώνεται το κόστος στους γονείς, ακόμη και μέσω παρακράτησης από οικογενειακά επιδόματα. Παράλληλα, ο υπουργός Παιδείας, όπως αναφέρει το BBC, υπόσχεται μέτρα για τα χρόνια προβλήματα των σχολείων, όπως οι ελλείψεις εκπαιδευτικών, χωρίς όμως να πείθει τους μαθητές, που καλούν σε νέες κινητοποιήσεις την Τρίτη.

Πώς ξεκίνησαν οι κινητοποιήσεις

Η αφετηρία ήταν ο αυθόρμητος αποκλεισμός ενός λυκείου στο Κρετέιγ, στην περιοχή του Παρισιού, που έγινε η αφορμή για διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα. Το κίνημα ξέσπασε στις 17 Σεπτεμβρίου, με τους μαθητές να διαμαρτύρονται για την υποχρηματοδότηση της παιδείας, τα υπερφορτωμένα προγράμματα, τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και τις ανεπαρκείς, φθαρμένες εγκαταστάσεις. Μεταξύ των αιτημάτων τους περιλαμβάνονται επίσης και τα πολύωρα σχολικά ωράρια, οι υπερβολικά ζεστές αίθουσες και οι συχνές απουσίες προσωπικού, ενώ στο βάθος βρίσκεται μια γενικότερη ανησυχία για το μέλλον τους.

Γενικότερα, οι περικοπές στον προϋπολογισμό που σχεδιάζονται και θα πλήξουν τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης έχουν εξοργίσει τους νέους. Η διαμαρτυρία τροφοδοτήθηκε ακόμη περισσότερο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έλαβε τη στήριξη της Αριστεράς, και από τις 21 Σεπτεμβρίου εξαπλώθηκε ραγδαία, φτάνοντας σε πόλεις όπως το Μονπελιέ, η Νάντη, η Μασσαλία και το Μπρεστ.

Συνδικάτα εκπαιδευτικών και εργαζομένων, όπως τα SNEP-FSU, SNUEP-FSU και Solidaires, κάλεσαν τα μέλη τους να συμπαρασταθούν στους μαθητές. Η Le Monde σημειώνει ότι πολλοί από τους μαθητές ζουν σε εργατικές γειτονιές των παρισινών προαστίων και είχαν κάτι να πουν, αλλά λίγοι τους άκουγαν. Πρόκειται για το ισχυρότερο νεανικό κίνημα από το 2018, τη χρονιά της μεταρρύθμισης του Λυκείου και του Απολυτηρίου και των «κίτρινων γιλέκων». Το κλίμα επιβαρύνουν η άνοδος των τιμών των καυσίμων και η εγγύτητα των προεδρικών εκλογών, με τη Μαρίν Λεπέν να εμφανίζεται φαβορί στις δημοσκοπήσεις.

Η κλιμάκωση και η βία

• Η αστυνομία έχει προχωρήσει περίσσοτερες από 5.000 συλλήψεις, ενώ 1.200 από αυτούς είναι μαθητές λυκείου και μικρότεροι. Την Κυριακή ο Γάλλος υπουργός Παιδείας, Édouard Geffray, ανακοίνωσε ότι τα μαθήματα θα «ανασταλούν πλήρως ή εν μέρει» σε περίπου «400 έως 500» λύκεια, καθώς οι προϋποθέσεις ασφάλειας «δεν έχουν πληρωθεί». Επίσης, ανέφερε ότι 24 σχολεία έχουν «καεί ή λεηλατηθεί» από την έναρξη των διαδηλώσεων.
• Επηρεάστηκαν 735 σχολεία και καταγράφηκαν περιστατικά αστικής βίας κοντά σε 158 σχολεία, με αντικείμενα και συγκρούσεις εναντίον αστυνομικών, εκπαιδευτικών, δημοσιογράφων και περαστικών.
• Σχεδόν 400 από τα 3.700 λύκεια της χώρας έμειναν κλειστά την Παρασκευή.
• Πάνω από 230 μαθητές και καθηγητές έχουν τραυματιστεί από την αρχή των κινητοποιήσεων, ενώ τραυματίστηκαν και μέλη των σωμάτων ασφαλείας.
• Η Διεθνής Αμνηστία κατήγγειλε δυσανάλογη χρήση βίας κατά των μαθητών και ζήτησε να σταματήσει η χρήση των εκτοξευτών LBD.
• Το κόστος των ζημιών στα λύκεια αναμένεται να φτάσει αρκετά εκατομμύρια ευρώ. Γαλλικά μέσα μιλούν για δεκάδες εκατομμύρια, οπότε πρόσεξε ποια εκτίμηση παραθέτεις και με ποια πηγή.

Το πολιτικό πλαίσιο

Η κρίση ξεσπά λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές, με τη Μαρίν Λεπέν να εμφανίζεται φαβορί στις δημοσκοπήσεις και με την άνοδο των τιμών των καυσίμων να τροφοδοτεί τη δυσφορία. Οι περικοπές που σχεδιάζονται στον προϋπολογισμό οξύνουν την κρίση χρηματοδότησης της εκπαίδευσης, και το θέμα έχει ήδη περάσει στην προεκλογική συζήτηση, ακόμη και στο τελευταίο debate της σοσιαλιστικής προκριματικής διαδικασίας.

Η κυβέρνηση υιοθέτησε από την αρχή σκληρό τόνο, καθώς ο υπουργός Δικαιοσύνης Ζεράλ Νταρμανέν είπε ότι η κατάσταση «πέρασε από διαδηλώσεις μαθητών σε διατάραξη της δημόσιας τάξης», και ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές ότι η χώρα «γλιστρά προς ταραχές και αστική βία».  Παράλληλα, και ο υπουργός Παιδείας Édouard Geffray κράτησε ίδια στάση, λέγοντας ότι το κίνημα έχει «αρπαχτεί» από ανθρώπους που δεν είναι μαθητές, ενώ και το γραφείο του πρωθυπουργού Σεμπαστιέν Λεκορνί καταδίκασε την αστική βία και απέδωσε την ευθύνη στην «Ανυπότακτη Γαλλία», μια κυβερνητική αιτίαση που δεν έχει τεκμηριωθεί ανεξάρτητα. Ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν ζήτησε από τους βουλευτές του κόμματος να «μπουν ανάμεσα» στους μαθητές και τις δυνάμεις της τάξης. Ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι «τίποτα δεν δικαιολογεί τη βία».

Παράλληλα η κυβέρνηση έκανε και παραχωρήσεις. Ο Λεκορνί έστειλε επιστολή σε υπουργούς με «πέντε ανοιχτά μέτωπα» ζητώντας επανέναρξη των μαθημάτων όπου το επιτρέπει η ασφάλεια. Ο υπουργός Παιδείας ανακοίνωσε σχέδιο για ταχύτερη αντικατάσταση εκπαιδευτικών, ιδίως στην πρώτη και την τελευταία τάξη, και «εις βάθος εργασία» στα σχολικά προγράμματα, παραδεχόμενος ότι δεν θα προλάβει να αποφασιστεί κάτι για τη σχολική χρονιά 2027. Η κυβέρνηση παραιτήθηκε και από την ιδέα να πληρώνουν εγγραφή στα BTS και στις προπαρασκευαστικές τάξεις οι μη υπότροφοι φοιτητές. Οι μαθητές δεν πείστηκαν και καλούν σε νέες κινητοποιήσεις την Τρίτη, ενώ οι αντιδράσεις για την αστυνομική βία συνεχίζονται, με τη Διεθνή Αμνηστία να ζητά αναστολή των LBD.

Πολιτική αντιπαράθεση και ισχυρισμοί για παρείσφρηση ακτιβιστών

Στο πλευρό των μαθητών έχουν ταχθεί ενεργά εκπαιδευτικά συνδικάτα και πολιτικά στελέχη, ενισχύοντας τη δυναμική των αιτημάτων. Από την πλευρά της, η κυβερνητική ηγεσία αποδιδει τα κίνητρα των επεισοδίων, αποδίδοντας την έξαρση της βίας σε «εξωτερικά στοιχεία και ακτιβιστές της άκρας αριστεράς», οι οποίοι -σύμφωνα με τους αρμόδιους υπουργούς- εκμεταλλεύονται τις μαθητικές διεκδικήσεις για να προκαλέσουν έκτροπα.

Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για σταδιακή ομαλοποίηση της διδασκαλίας, οι εκπρόσωποι των κινητοποιήσεων καλούν σε νέα μαζική έξοδο στους δρόμους, καταγγέλλοντας την πολιτική ηγεσία για απουσία ουσιαστικών δεσμεύσεων

Το νομοσχέδιο «casseur-payeur»

Το νομοσχέδιο «casseur-payeur» («όποιος σπάει, πληρώνει») δεν γράφτηκε εξαιτίας των κινητοποιήσεων, αλλά παρουσιάστηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο στις 16 Σεπτεμβρίου, λίγο πριν ξεσπάσουν οι διαδηλώσεις.

Ο επίσημος τίτλος του αναφέρεται στην αποκατάσταση των ζημιών από βία ή καταστροφές στον δημόσιο χώρο και στην είσπραξη των αποζημιώσεων.

Αποτελείται από πέντε άρθρα. Το πρώτο ορίζει ότι όποιος συμμετέχει εν γνώσει του σε ομάδα στην οποία κάποιο μέλος διαπράττει βία, κλοπές ή καταστροφές ευθύνεται εις ολόκληρον για την αποκατάσταση των ζημιών, έως 10.000 ευρώ, ακόμη και αν δεν τις προκάλεσε ο ίδιος. Αν κάποιος παραμείνει σε βίαιη συγκέντρωση μετά από εντολή διάλυσης της αστυνομίας, μπορεί να του καταλογιστεί «συνυπευθυνότητα».

Σύμφωνα με την κυβερνητική εκπρόσωπο Maud Bregeon, το κείμενο θα επιτρέπει την παρακράτηση ποσών από οικογενειακά επιδόματα για ζημιές που προκάλεσαν ενήλικες ή ανήλικοι. Ο Νταρμανέν έχει ζητήσει επιπλέον να πληρώνουν οι γονείς των ανηλίκων. Το νομοσχέδιο δεν έχει ψηφιστεί, και το περιεχόμενό του μπορεί να αλλάξει κατά τη συζήτηση.

Υπέρ και κατά

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η λογική είναι απλή, όποιος προκαλεί ζημιά πρέπει να την αποκαθιστά. Ο υπουργός Εργασίας Jean-Pierre Farandou δήλωσε ότι δεν είναι παράλογο να ζητείται από κάποιον να επανορθώσει ό,τι έσπασε, και ο Λεκορνί γράφει ότι το κόστος πρέπει να βαρύνει περισσότερο τους υπαίτιους.

Ο πρόεδρος της περιφέρειας Grand Est, Franck Leroy, υποστηρίζει ότι όποιος μένει στη διαδήλωση και δεν ξεχωρίζει από τους βίαιους γίνεται «συν-υπεύθυνος».

Οι επικριτές θέτουν ζήτημα συνταγματικότητας. Το Conseil d'État έχει ήδη διατυπώσει επιφυλάξεις, και ο δικηγόρος Reda Kohen υποστηρίζει ότι είναι αντίθετο σε συνταγματική αρχή να πληρώνει κάποιος για πράξη άλλου. Ταυτόχρονα, υπάρχει και κοινωνικός προβληματισμός, αφού το μέτρο θα αφορά κυρίως ανηλίκους και τις οικογένειές τους. Από την πλευρά της η Διεθνής Αμνηστία «κατήγγειλε τη δυσανάλογη χρήση βίας εναντίον μαθητών λυκείου που διαδηλώνουν και ζήτησε την αναστολή της χρήσης εκτοξευτών σφαιρών άμυνας (LBD)».

Τι ακολουθεί

Την Τρίτη αναμένονται νέες μεγάλες διαδηλώσεις, η «τρίτη πράξη» του κινήματος σύμφωνα με την Ένωση Μαθητών Λυκείου, με συνδικάτα εκπαιδευτικών να καλούν και σε απεργίες. Το νομοσχέδιο θα συζητηθεί στη Γερουσία από τις 27 Οκτωβρίου με διαδικασία κατεπείγοντος, δηλαδή μία ανάγνωση σε κάθε σώμα. Θα ακολουθήσει η Εθνοσυνέλευση, πριν κλείσουν οι κοινοβουλευτικές εργασίες στα τέλη Φεβρουαρίου 2027, λόγω των προεδρικών εκλογών.