Εξάρχου: Ο Κάθετος Διάδρομος θα διασφαλίσει την ενεργειακή αυτονομία της ΕΕ

Ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR και CEO της Atlantic SEE LNG Trade, Αλέξανδρος Εξάρχου, ανέδειξε το βασικό κενό της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής στην καθυστέρηση στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων σε μια περίοδο που οι γεωπολιτικές εξελίξεις απαιτούν ταχύτητα, συντονισμό και στρατηγική συνέπεια. Μιλώντας σε πάνελ του Economist στη Ρουμανία με τίτλο «South-east Europe’s Next Leap Forward», υπογράμμισε ότι η ενέργεια αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την οικονομία της ΕΕ, ωστόσο η διαχείρισή της συνεχίζει να χαρακτηρίζεται από καθυστερήσεις, αντιφάσεις και έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού.

«Έχω το πλεονέκτημα να μην είμαι πολιτικός», σημείωσε ανοίγοντας την τοποθέτησή του, ξεκαθαρίζοντας ότι η αγορά οφείλει να θέτει τα πραγματικά ερωτήματα όταν η πολιτική συχνά διστάζει. Tο πρώτο ερώτημα όπως είπε, αφορά την ίδια τη στρατηγική της Ευρώπης: «Εννοούμε πραγματικά ότι δεν θέλουμε το ρωσικό αέριο;». Αν η απάντηση είναι θετική, τότε κατά τον ίδιο το κρίσιμο ερώτημα μετατοπίζεται στο κατά πόσο έχουν εξασφαλιστεί επαρκείς εναλλακτικές ποσότητες, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού μηχανισμού λήψης αποφάσεων, σημειώνοντας ότι η ΕΕ έχει αποδείξει διαχρονικά πως αντιδρά με καθυστέρηση απέναντι στις κρίσεις. «Το είδαμε με τον πόλεμο στην Ουκρανία, το βλέπουμε και τώρα με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή», ανέφερε, τονίζοντας ότι οι ενεργειακές αναταράξεις δεν είναι θεωρητικές, αλλά έχουν άμεσο αντίκτυπο στις τιμές, στον πληθωρισμό και τελικά στην καθημερινότητα των πολιτών.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο ζήτημα του κόστους ενέργειας, το οποίο χαρακτήρισε κομβικό για τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Όπως σημείωσε, οι τιμές μεταβάλλονται με μεγάλη ταχύτητα, ακόμη και σε διάστημα λίγων μηνών, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη για σταθεροποιητικούς μηχανισμούς. Σε αυτή τη λογική, ανέδειξε τον ρόλο των μακροχρόνιων συμβολαίων LNG ως βασικού εργαλείου για την εξισορρόπηση της αγοράς και τη διασφάλιση προβλέψιμων τιμών.

Παράλληλα, επεσήμανε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να κινηθεί συντονισμένα σε επίπεδο 27 κρατών-μελών, τόσο σε μεσοπρόθεσμο όσο και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ενεργειακής ασφάλειας. Όπως υπογράμμισε, μέχρι σήμερα η Ευρώπη έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στο να «περιγράφει το πρόβλημα», όχι όμως και στο να λαμβάνει τις αναγκαίες αποφάσεις.

Εξάρχου: Ο Κάθετος Διάδρομος και η ανάγκη για ένα δεύτερο FSRU στην Ελλάδα

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον Κάθετο Διάδρομο, υπογραμμίζοντας ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα έργο υποδομών, αλλά για κρίσιμο εργαλείο διαφοροποίησης των ενεργειακών ροών στην ευρύτερη περιοχή. Όπως σημείωσε, η δυνατότητα μεταφοράς LNG μέσω της Ελλάδας προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη αποτελεί βασική προϋπόθεση για την απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και για τη δημιουργία ενός πιο ανθεκτικού ενεργειακού συστήματος.

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης των ενεργειακών υποδομών, επισημαίνοντας ότι η δημιουργία πρόσθετων δυνατοτήτων εισαγωγής LNG αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την ασφάλεια εφοδιασμού. «Η ανάγκη για ένα δεύτερο FSRU, καθώς και για τη βελτίωση και επέκταση των αγωγών φυσικού αερίου, δεν αποτελεί όπως τόνισε επιλογή, αλλά αναγκαιότητα σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας», είπε.

Παράλληλα, έκανε αναφορά στις διεθνείς εξελίξεις, σημειώνοντας ότι οι παγκόσμιες ενεργειακές ροές επηρεάζονται έντονα από γεωπολιτικούς παράγοντες, όπως οι εξελίξεις στο Κατάρ, η στάση της Κίνας και η συνεχιζόμενη παρουσία ρωσικού αερίου στις αγορές. Το γεγονός ότι η αγορά παραμένει πολυεπίπεδη και διασυνδεδεμένη καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για στρατηγική προετοιμασία.

Κλείνοντας, ο κ. Εξάρχου έστειλε σαφές μήνυμα για το επόμενο διάστημα, προειδοποιώντας ότι οι επιπτώσεις των σημερινών επιλογών θα αποτυπωθούν έντονα στους επόμενους μήνες, με τον επόμενο χειμώνα να αποτελεί κρίσιμο τεστ για την αντοχή του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. «Αντιμετωπίζουμε ένα ισχυρό καμπανάκι κινδύνου και είμαστε απροετοίμαστοι», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να επαναπροσδιορίσει τη στρατηγική της αν θέλει να διασφαλίσει την ενεργειακή της αυτονομία και την οικονομική της σταθερότητα.

Το βασικό συμπέρασμα της παρέμβασής του είναι σαφές: η ενεργειακή ασφάλεια δεν μπορεί να στηριχθεί σε αποσπασματικές κινήσεις και καθυστερημένες αντιδράσεις. Απαιτεί αποφάσεις, επενδύσεις και κυρίως μια συνεκτική στρατηγική που θα ανταποκρίνεται στην ταχύτητα των εξελίξεων.

Παπασταύρου: Ο Κάθετος Διάδρομος «αρτηρία ελευθερίας» για τη ΝΑ Ευρώπη

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έθεσε με σαφήνεια το βασικό διακύβευμα: η ενέργεια δεν αποτελεί απλώς έναν οικονομικό ή τεχνικό παράγοντα, αλλά τον πυρήνα της σταθερότητας, της ανθεκτικότητας και της ίδιας της λειτουργίας των κοινωνιών. «Η ενέργεια είναι ασφάλεια, είναι σταθερότητα, είναι ζωή», τόνισε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι χωρίς αξιόπιστη και προσιτή ενέργεια δεν μπορούν να λειτουργήσουν ούτε τα νοικοκυριά ούτε οι οικονομίες.

Αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή εμπειρία των τελευταίων ετών, σημείωσε ότι η κρίση κατέδειξε τα όρια ενός μοντέλου που στηρίχθηκε υπέρμετρα στο χαμηλό κόστος εις βάρος της ασφάλειας. «Η ενέργεια δεν μπορεί να θεωρείται φθηνή, αν δεν είναι ασφαλής», επισήμανε, προσθέτοντας ότι επιλογές που στο παρελθόν φάνταζαν αποδοτικές αποδείχθηκαν τελικά εύθραυστες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ευάλωτες σε γεωπολιτική εργαλειοποίηση.

Στο πλαίσιο αυτό, ανέδειξε ως βασική προτεραιότητα τη διαφοροποίηση τόσο των πηγών όσο και των διαδρομών και των τεχνολογιών ενέργειας. Όπως τόνισε, η Ευρώπη έχει ήδη κάνει βήματα προς την κατεύθυνση της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, με τις εισαγωγές να μειώνονται σημαντικά τα τελευταία χρόνια, χωρίς ωστόσο να έχουν εκλείψει πλήρως. «Αυτό πρέπει να φτάσει στο μηδέν», υπογράμμισε, επισημαίνοντας ότι η εξάρτηση από πηγές που έχουν αποδείξει ότι εργαλειοποιούν την ενέργεια δεν μπορεί να αποτελεί μέρος μιας βιώσιμης στρατηγικής.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σημειώνοντας ότι μεγάλο μέρος των ροών ρωσικού αερίου εξακολουθεί να κατευθύνεται προς την περιοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, χαρακτήρισε έργα όπως ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) «κομβικής σημασίας», όχι μόνο για τη μεταφορά φυσικού αερίου, αλλά για τη συνολική αναδιάταξη του ενεργειακού χάρτη της περιοχής.

Όπως εξήγησε, η Ελλάδα έχει υιοθετήσει μια «πραγματιστική» ενεργειακή στρατηγική, επενδύοντας στη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος. Από μια περίοδο όπου η ηλεκτροπαραγωγή βασιζόταν σε ποσοστό άνω του 65% στον λιγνίτη, σήμερα η συμμετοχή του έχει περιοριστεί κάτω από το 10%, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας καλύπτουν πλέον πάνω από το 50%-55% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, ανέδειξε τη στρατηγική επιλογή της χώρας να προχωρήσει στην ανάπτυξη του τομέα των υδρογονανθράκων, επισημαίνοντας ότι για πρώτη φορά μετά από σχεδόν πέντε δεκαετίες προχωρούν ερευνητικές γεωτρήσεις στο Ιόνιο, ενώ έως το τέλος του έτους αναμένεται να ξεκινήσουν σεισμικές έρευνες και νότια της Κρήτης. Στα projects συμμετέχουν μεγάλοι διεθνείς ενεργειακοί όμιλοι, όπως οι Chevron και η ExxonMobil, γεγονός που «ενισχύει την αξιοπιστία και τις προοπτικές του εγχειρήματος».

Καθοριστικής σημασίας χαρακτήρισε και τον Κάθετο Διάδρομο, τον οποίο περιέγραψε ως κάτι πολύ ευρύτερο από ένα σύνολο αγωγών. «Δεν πρόκειται απλώς για μεταφορά μορίων, αλλά για αρτηρίες ανάπτυξης, σταθερότητας και ευημερίας», ανέφερε, υιοθετώντας μια πιο γεωπολιτική προσέγγιση του έργου . Όπως σημείωσε, μέσω της Ελλάδας ως σημείου εισόδου, το αμερικανικό LNG μπορεί να κατευθυνθεί προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια σε ολόκληρη την περιοχή.

Παράλληλα, άνοιξε τη συζήτηση για την επέκταση του διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια, υπογραμμίζοντας ότι χώρες όπως η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία θα πρέπει να ενταχθούν στον σχεδιασμό, ώστε να δημιουργηθεί ένα ευρύτερο περιφερειακό ενεργειακό σύστημα με αυξημένη διασυνδεσιμότητα και ανθεκτικότητα.

Κλείνοντας, ο Υπουργός επανέλαβε ότι η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ευρύτερη γεωπολιτική και οικονομική στρατηγική. Η εξασφάλιση αξιόπιστης, προσιτής και διαφοροποιημένης ενέργειας αποτελεί όπως τόνισε προϋπόθεση για ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και κοινωνική συνοχή. «Η ενέργεια είναι ζωή. Και η ασφαλής ενέργεια είναι δύναμη», κατέληξε, συνοψίζοντας το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του.

Bogdan-Gruia Ivan: Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε

Ο υπουργός Ενέργειας της Ρουμανίας, Bogdan-Gruia Ivan, έθεσε με σαφήνεια το δίλημμα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη: αποφάσεις τώρα ή παρατεταμένη εξάρτηση και αστάθεια. Όπως υπογράμμισε, το πρόβλημα της περιοχής δεν είναι ούτε η έλλειψη πόρων ούτε η γραφειοκρατία, αλλά η απουσία ξεκάθαρης πολιτικής απόφασης.

Ο ίδιος ανέδειξε τον ρόλο της Ρουμανίας ως βασικού ενεργειακού παίκτη, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για τον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς όμως αυτό να επαρκεί για να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες της περιοχής. «Χρειαζόμαστε εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού», τόνισε, ξεκαθαρίζοντας ότι η πλήρης αποκοπή από τις ρωσικές ενεργειακές ροές αποτελεί μονόδρομο για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Με ιδιαίτερα αιχμηρό λόγο, σημείωσε ότι η συζήτηση για την απεξάρτηση από τη Ρωσία παραμένει σε επίπεδο δηλώσεων, ενώ στην πράξη οι αποφάσεις καθυστερούν. «Σε συλλογικό επίπεδο όλοι συμφωνούν, αλλά στην πράξη οι αλλαγές δεν προχωρούν», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η περιοχή βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι όπου απαιτείται άμεση δράση.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε η ανάγκη διαμόρφωσης μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για τα επόμενα 20 έως 25 χρόνια, μέσα από συντονισμό των χωρών της περιοχής. Όπως τόνισε, η ενεργειακή ανεξαρτησία δεν είναι ζήτημα επιλογής μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά ζήτημα ενίσχυσης της αυτάρκειας μέσω συνεργασιών και διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού.

Ο Ρουμάνος υπουργός ανέδειξε επίσης μια κρίσιμη αντίφαση της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής: παρά τις επενδύσεις δισεκατομμυρίων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αυτές εξακολουθούν να καλύπτουν λιγότερο από το 20% της κατανάλωσης, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο πάνω από το 80% της ενέργειας εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Σε αυτό το πλαίσιο, υποστήριξε ότι η Ευρώπη οφείλει να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα καύσιμα κατά τη μεταβατική περίοδο, δίνοντας παράλληλα έμφαση στην πυρηνική ενέργεια ως βασικό πυλώνα ενεργειακής ασφάλειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα πυρηνικά έργα της Ρουμανίας, επισημαίνοντας τη σημασία της αναβάθμισης της μονάδας 1 και της κατασκευής μονάδων, τα οποία μπορούν να ενισχύσουν όχι μόνο την ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας, αλλά και την ασφάλεια εφοδιασμού των γειτονικών αγορών.

Παράλληλα, συνέδεσε ευθέως την ενεργειακή πολιτική με τη βιομηχανική και τεχνολογική ανάπτυξη, υπογραμμίζοντας ότι το μέλλον ανήκει στις χώρες που διαθέτουν δύο βασικούς πυλώνες: προσιτή ενέργεια βάσης και πρόσβαση στην τεχνολογία. Όπως σημείωσε, η ενέργεια αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη της βιομηχανίας, της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης, καθιστώντας την κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας.

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στις δυνατότητες της ευρύτερης περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, τονίζοντας ότι χώρες όπως η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Μολδαβία, η Σερβία και η Ουκρανία μπορούν να λειτουργήσουν ως ενιαία αγορά, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική τους ισχύ και δημιουργώντας νέες επενδυτικές ευκαιρίες. Κεντρική θέση στην τοποθέτησή του κατείχε και η ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα, με αιχμή το έργο Neptun Deep, το οποίο χαρακτήρισε «τεράστια επιτυχία».

Όπως ανέφερε, η Ρουμανία στοχεύει όχι μόνο στην αξιοποίηση του συγκεκριμένου έργου, αλλά και στην επέκταση της δραστηριότητας με νέα projects, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες ολόκληρης της περιοχής. Αναφερόμενος στον Κάθετο Διάδρομο, ξεκαθάρισε ότι η Ρουμανία στηρίζει ενεργά το επιχειρηματικό μοντέλο του έργου και εργάζεται για την άρση των εμποδίων και την επιτάχυνση των διαδικασιών. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η περιοχή δεν έχει την «πολυτέλεια της αναμονής». «Δεν είναι ζήτημα αν είναι σωστό, ξέρουμε ότι είναι απαραίτητο. Το μόνο που μένει είναι να δράσουμε άμεσα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Γκεοργκίεβα: Η Νοτιοανατολική Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ενεργειακής ασφάλειας

Στη συνέχεια, τον λόγο πήρε η Τεοντόρα Γκεοργκίεβα-Μιλέβα (Teodora Georgieva-Mileva), αναπληρώτρια υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας, η οποία τόνισε ότι η ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά βρίσκεται σε βαθιά μεταμόρφωση, με το LNG να καταλαμβάνει πλέον σημαντικό μερίδιο του εφοδιασμού της ΕΕ, ενώ η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έχει υποχωρήσει σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα. Όπως σημείωσε, δεν πρόκειται απλώς για διαφοροποίηση πηγών, αλλά για μια νέα αρχιτεκτονική ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρώπη.

Υπογράμμισε ότι η ενεργειακή πολιτική δεν καθορίζεται πλέον κυρίως από το κόστος και την αποδοτικότητα, αλλά από την ανθεκτικότητα απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις, την προστασία της κοινωνικής σταθερότητας και την προστασία της βιομηχανίας υπό πιεστικές συνθήκες. Αυτό, όπως ανέφερε, απαιτεί διαφορετική νοοτροπία, με πολιτική και στρατηγική διάσταση, καθώς και ικανότητα λήψης αποφάσεων σε συνθήκες κρίσης. Αναφερόμενη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σημείωσε ότι η σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο δεν αποτελεί πλέον πολιτική διακήρυξη αλλά νομική και επιχειρησιακή πραγματικότητα, η οποία απαιτεί προσεκτική εφαρμογή και συντονισμό. Επισήμανε ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται από τις βραχυπρόθεσμες αγορές, αλλά από μακροχρόνιες συνεργασίες και συμβόλαια, τα οποία προσφέρουν σταθερότητα και προβλεψιμότητα.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, τονίζοντας ότι η περιοχή δεν αποτελεί πλέον «άκρο» του δικτύου αλλά πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας. Σε αυτό το πλαίσιο, χαρακτήρισε τη Βουλγαρία κρίσιμο κόμβο μεταξύ των εισόδων LNG από τον Νότο και των αγορών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, επισημαίνοντας τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου και των διασυνδέσεων.

Παράλληλα, ανέφερε ότι η χώρα της προωθεί νέα εργαλεία αγοράς και συνεργασίας για τη δέσμευση χωρητικότητας και την προσέλκυση LNG, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, μέσα από συντονισμένες πρωτοβουλίες με ευρωπαϊκούς θεσμούς και διεθνείς εταίρους. Όπως υπογράμμισε, η Βουλγαρία δεν λειτουργεί πλέον απλώς ως χώρα διέλευσης, αλλά ως ενεργός διαμορφωτής και συντονιστής της ενεργειακής στρατηγικής στην περιοχή. Κλείνοντας, σημείωσε ότι η επιτυχία ανήκει σε όσους ελέγχουν την πρόσβαση, χτίζουν εμπιστοσύνη και διαμορφώνουν κανόνες, με στόχο τη μετατροπή των υποδομών σε ολοκληρωμένο σύστημα ενεργειακής σταθερότητας για την Ευρώπη.