Εφάπαξ: Οι αλλαγές που έρχονται στον τρόπο υπολογισμού από το 2027

Το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται εδώ και μήνες μια σημαντική μεταρρύθμιση στον τρόπο υπολογισμού του εφάπαξ βοηθήματος, με στόχο να μπει τέλος στο σημερινό «διπλό σύστημα» που έχει δημιουργήσει έντονες ανισότητες μεταξύ παλαιότερων και νεότερων ασφαλισμένων.

Οι σχετικές προτάσεις αναμένεται να οριστικοποιηθούν μέσα στον Αύγουστο, με στόχο εφαρμογής από το 2027, ενώ η επίσημη ανακοίνωση πιθανολογείται ότι θα γίνει από τον πρωθυπουργό στα εγκαίνια της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ).

Ποιο είναι το πρόβλημα με το σημερινό σύστημα

Το ισχύον καθεστώς, που θεσπίστηκε με τον νόμο Κατρούγκαλου το 2016, υπολογίζει το εφάπαξ σε δύο ξεχωριστά τμήματα:

• Για τα έτη ασφάλισης έως το 2013, ο υπολογισμός βασίζεται στο 60% του μέσου όρου των αποδοχών της καλύτερης πενταετίας της περιόδου 2009-2013.
• Για τα έτη ασφάλισης από το 2014 και μετά, η παροχή δεν είναι πλήρως ανταποδοτική, καθώς λειτουργεί περισσότερο ως άτοκη επιστροφή εισφορών παρά ως κλασικό εφάπαξ, με αποτέλεσμα μια σταδιακή μείωση των ποσών.

Το «διπλό» αυτό σύστημα θεωρείται ότι αδικεί κυρίως τους νεότερους εργαζομένους και όσους έχουν συγκεντρώσει περισσότερα χρόνια ασφάλισης μετά το 2014. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η συνολική μείωση σε σχέση με το παλαιό, προ του 2016, καθεστώς μπορεί να φτάσει έως και το 23%, με τις απώλειες να είναι μεγαλύτερες όσο πιο μακριά βρίσκεται κανείς χρονικά από την περίοδο αναφοράς 2009-2013.

Τι αλλάζει: οι δύο βασικοί άξονες της μεταρρύθμισης

Οι προτάσεις που βρίσκονται σήμερα υπό συζήτηση κινούνται σε δύο κατευθύνσεις:

1. Επέκταση ή μετατόπιση της «πενταετίας αναφοράς». Αντί να λαμβάνεται υπόψη αποκλειστικά η περίοδος 2009-2013 για τον υπολογισμό του ευνοϊκότερου τμήματος του εφάπαξ, εξετάζεται η περίοδος αναφοράς να μετακινηθεί ή να διευρυνθεί, ώστε να βρίσκεται χρονικά πιο κοντά στην ηλικία συνταξιοδότησης του ασφαλισμένου και να αντανακλά καλύτερα τις πιο πρόσφατες αποδοχές του, αντί για μισθούς μιας δεκαπενταετίας πριν.

2. Νέος, ενιαίος τρόπος υπολογισμού για όσους αποχωρούν μετά το 2026. Το βασικό σενάριο προβλέπει την κατάργηση του σημερινού διπλού μοντέλου και τη διαμόρφωση ενός ενιαίου συστήματος, το οποίο θα συνδέεται πιο στενά με τον πραγματικό ασφαλιστικό χρόνο και τις πραγματικές αποδοχές κάθε εργαζόμενου, κατά το πρότυπο που ακολουθήθηκε πρόσφατα και στις συντάξεις χηρείας.

Στόχος, σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται, είναι ένα πιο ισορροπημένο σύστημα «που θα μειώνει τις ανισότητες και θα αυξάνει τη δικαιοσύνη για όλους τους συνταξιούχους».

Ποιοι αναμένεται να επωφεληθούν

Η μεταρρύθμιση φαίνεται να στοχεύει κυρίως στη διόρθωση των αδικιών εις βάρος των νεότερων ασφαλισμένων —όσων δηλαδή έχουν το μεγαλύτερο μέρος του ασφαλιστικού τους βίου μετά το 2014— οι οποίοι σήμερα βλέπουν σημαντικά μικρότερα ποσά εφάπαξ σε σχέση με συναδέλφους τους που συνταξιοδοτήθηκαν με το παλαιότερο καθεστώς. Οι τελικές επιπτώσεις, ωστόσο, θα εξαρτηθούν από τη μορφή που θα λάβει τελικά η νομοθετική ρύθμιση, το ακριβές πεδίο εφαρμογής της, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα υπολογίζεται η παροχή για τον ασφαλιστικό χρόνο μετά το 2014.

Τα σημερινά ποσά εφάπαξ: μια πρώτη εικόνα

Παρότι η μεταρρύθμιση βρίσκεται ακόμη σε στάδιο επεξεργασίας, τα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ για τις πληρωμές του πρώτου διμήνου του 2026 δίνουν μια εικόνα του σημερινού τοπίου:

• Στο Δημόσιο, το μέσο εφάπαξ για τους πολιτικούς υπαλλήλους διαμορφώνεται στα 24.600 ευρώ, με οριακή μείωση σε σχέση με το 2025.
• Στα Σώματα Ασφαλείας, το μέσο εφάπαξ ανέρχεται στα 24.500 ευρώ, με αύξηση περίπου 11.000 ευρώ.
• Στους εκπαιδευτικούς, το μέσο εφάπαξ διαμορφώνεται επίσης στα 24.500 ευρώ, με σημαντική μείωση σε σχέση με πέρυσι.
• Για τα ειδικά μισθολόγια (καθηγητές, γιατροί ΕΣΥ, διπλωμάτες, δικαστικοί), το μέσο εφάπαξ φτάνει τα 40.100 ευρώ, με μείωση κατά 2.000 ευρώ.
• Στους συνταξιούχους ΟΣΕ, ΟΤΕ και ΔΕΗ τα ποσά διαφοροποιούνται σημαντικά: 103.000 ευρώ, 52.300 ευρώ και 44.000 ευρώ αντίστοιχα, με τον ΟΣΕ και τον ΟΤΕ να καταγράφουν αύξηση και τη ΔΕΗ μείωση σε σχέση με το 2025.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα σημερινά ποσά παραμένουν χαμηλότερα από εκείνα που χορηγούνταν πριν από την αλλαγή του τρόπου υπολογισμού το 2016 — μια απόκλιση που η νέα μεταρρύθμιση φιλοδοξεί να περιορίσει.

Πότε αναμένονται οι επίσημες ανακοινώσεις

Οι βασικοί άξονες της μεταρρύθμισης αναμένεται να «κλειδώσουν» μέσα στον Αύγουστο του 2026, ενώ οι σχετικές ανακοινώσεις τοποθετούνται στο πλαίσιο της ΔΕΘ. Μέχρι τότε, οι προτάσεις παραμένουν υπό συζήτηση και ενδέχεται να τροποποιηθούν πριν λάβουν την τελική τους νομοθετική μορφή.