Μαραθώνιος: Η ιστορία των 42.195 μέτρων και οι «μαραθωνομάχοι» που έμειναν στην ιστορία
Κάθε Νοέμβριο, χιλιάδες δρομείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό έρχονται στην Αθήνα για να τρέξουν από τον Μαραθώνα για το Καλλιμάρμαρο.
Αυτό το Σαββατοκύριακο, 7 και 8 Νοεμβρίου, ο 43ος Αυθεντικός Μαραθώνιος της Αθήνας ξαναζωντανεύει μια διαδρομή με 2.500 χρόνια ιστορίας.
Ο Φειδιππίδης έτρεξε… προς τη Σπάρτη
Η γνωστή εκδοχή λέει ότι μετά τη νίκη του 490 π.Χ. ένας Αθηναίος αγγελιοφόρος έτρεξε από τον Μαραθώνα στην Αθήνα, φώναξε «Νενικήκαμεν!» και κατέρρευσε νεκρός.
Ο Ηρόδοτος όμως, δεν αναφέρει κανέναν τέτοιον δρομέα. Ο δικός του Φειδιππίδης τρέχει πριν από τη μάχη από την Αθήνα στη Σπάρτη, πάνω από 240 χιλιόμετρα, για να ζητήσει βοήθεια.
Το «Νενικήκαμεν» εμφανίζεται σε πολύ μεταγενέστερες πηγές, στον Πλούταρχο και τον Λουκιανό. Με τα χρόνια οι αφηγήσεις μπλέχτηκαν και το όνομα του Φειδιππίδη έμεινε και στις δυο αφηγήσεις.
Βέβαια, ο μαραθώνιος δεν υπήρχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες από εκείνη την εποχή. Ο μεγαλύτερος αγώνας αντοχής ήταν ο δόλιχος, που έφτανε περίπου τα 4,8 χιλιόμετρα. Ο Μαραθώνιος είναι, λοιπόν, σύγχρονη επινόηση εμπνευσμένη από την αρχαία ιστορία, και όχι αναβίωση κάποιου αρχαίου αγωνίσματος.
Ένας Γάλλος πρότεινε τον μαραθώνιο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες
Την ιδέα την είχε το 1894 ο Γάλλος φιλόλογος και ελληνιστής Μισέλ Μπρεάλ, ο οποίος εμπνεύστηκε από τον τρόπο με τον οποίο ανακοινώθηκε η νίκη των Αθηναίων στη μάχη του Μαραθώνα και έτσι πρότεινε στον «πατέρα» των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, Πιερ ντε Κουμπερτέν, την ένταξη του Μαραθωνίου.
Πρότεινε έναν αγώνα από τον Μαραθώνα στην Αθήνα ως φόρο τιμής στην αρχαία Ελλάδα και προσφέρθηκε να δώσει στον νικητή ένα ασημένιο κύπελλο, το «Κύπελλο Μπρεάλ».
Λέγεται μάλιστα ότι όταν έμαθε πόσο μεγάλη ήταν η απόσταση προσπάθησε να κάνει πίσω, αλλά ήταν πια αργά.
Σπύρος Λούης: ο νερουλάς που έγινε έθνος
Αθήνα, 10 Απριλίου 1896. Ο Μαραθώνιος είχε μπει προς το τέλος των Αγώνων και η ελληνική αποστολή είχε ήδη γευτεί αρκετές απογοητεύσεις.
Όλοι περίμεναν μια ελληνική νίκη σε ένα αγώνισμα με τόσο βαρύ συμβολισμό. Στην αφετηρία βρέθηκαν 17 δρομείς, για μια διαδρομή περίπου 40 χιλιομέτρων.
Ο Λούης δεν ήταν καν φαβορί. Στον προκριματικό είχε τερματίσει 17ος και πέρασε χάρη στην επιμονή του αφέτη, ο οποίος επικαλέστηκε τη λάσπη από τη βροχή.
Στον αγώνα, οι ξένοι Λερμιζιό, Φλακ και Μπλέικ προηγήθηκαν αρχικά, αλλά στην συνέχεια άρχισαν να «λυγίζουν».
Όταν ένας έφιππος αγγελιοφόρος μπήκε στο Στάδιο φωνάζοντας «Προηγείται Έλλην!», ακολούθησε παραλήρημα.
Ο διάδοχος Κωνσταντίνος υποδέχτηκε τον Λούη στην είσοδο και τον συνόδευσε ως το τέρμα.
Ο Λούης τερμάτισε σε λιγότερο από 3 ώρες, για την ακρίβεια 2 ώρες, 58 λεπτά και 50 δευτερόλεπτα. Δεύτερος τερμάτισε ο Χαρίλαος Βασιλάκος.
Γιατί 42.195 χιλιόμετρα; Φταίει η βασιλική οικογένεια
Στο Λονδίνο του 1908 η εκκίνηση δόθηκε στο Κάστρο του Ουίνδσορ και ο τερματισμός ορίστηκε μπροστά στο βασιλικό θεωρείο.
Έτσι προέκυψαν τα 42.195 μέτρα, που έγιναν επίσημα το 1921.
Οι πιο απίθανοι πρωταγωνιστές
Στο Σεντ Λούις το 1904, ο «νικητής» Φρεντ Λορτς είχε κάνει μέρος της διαδρομής με αυτοκίνητο, ενώ ο πραγματικός νικητής, ο Τόμας Χικς, τερμάτισε με τη βοήθεια ενός «κοκτέιλ» από στρυχνίνη και κονιάκ.
Στη Στοκχόλμη του 1912 ο Ιάπωνας Σίζο Κανακούρι εξαντλήθηκε, σταμάτησε σε ένα σπίτι και γύρισε στην πατρίδα του χωρίς να ενημερώσει κανέναν. Το 1967 τον κάλεσαν να τερματίσει. Επίσημος χρόνος: 54 χρόνια, 8 μήνες, 6 ημέρες, 5 ώρες, 32 λεπτά και 20,3 δευτερόλεπτα.
Ο επιζών της Κατοχής, Στέλιος Κυριακίδης, κερδίζει τον Μαραθώνιο της Βοστώνης το 1946 για να στρέψει τα βλέμματα στην κατεστραμμένη Ελλάδα.
Σε μια εποχή που οι γυναίκες θεωρούνται «ακατάλληλες» για την απόσταση, η Κάθριν Σουίτσερ παίρνει την πρωτιά του μαραθωνίου στη Βοστώνη το 1967. Ένας διοργανωτής προσπαθεί να της αφαιρέσει τον αριθμό 261 εν ώρα αγώνα, αλλά εκείνη τερματίζει. Ο αριθμός 261 έχει πλέον συμβολική σημασία.
Το 1984 ο γυναικείος Μαραθώνιος μπαίνει στους Ολυμπιακούς και η Τζόαν Μπενουά γράφει χρόνο 2:24:52.
Το «τείχος» των δύο ωρών έπεσε
Το «τείχος των δύο ωρών» είναι μεταφορά για το όριο των 2 ωρών στον Μαραθώνιο, το οποίο για δεκαετίες θεωρούνταν το τελευταίο μεγάλο «αδύνατο» σημείο του αθλήματος.
Στις 26 Απριλίου 2026, στο Λονδίνο, ο Κενυάτης Σεμπάστιαν Σάουε τερμάτισε σε 1:59:30 και έγινε ο πρώτος άνθρωπος που έτρεξε επίσημα Μαραθώνιο κάτω από δύο ώρες.
Την Κυριακή, λοιπόν, όποιος βρεθεί στη διαδρομή ή στο Καλλιμάρμαρο να θυμάται ότι βλέπει τη συνέχεια μιας ιστορίας με νερουλάδες και διαδόχους, «κλέφτες» με αυτοκίνητα και έναν Ιάπωνα που άργησε μισό αιώνα.