Στο «μικροσκόπιο» πάλι οι φοροαπαλλαγές -Προβληματισμός για την αύξηση τους

Πρώτα η Τράπεζα της Ελλάδας και τώρα ο ΙΟΒΕ, βάζουν στο «μικροσκόπιο» τις ογκώδεις φορολογικές δαπάνες, δηλαδή τις φοροαπαλλαγές για φυσικά και νομικά πρόσωπα, συστήνοντας στο υπουργείο Οικονομικών να τις επανεξετάσει από μηδενική βάση.

Αν και την περίοδο των Μνημονίων οι διάφορες μειώσεις στο φόρο εισοδήματος των νοικοκυριών μειώθηκαν στο ελάχιστο, αυτό δεν εμπόδισε τον ετήσιο τόμο των φορολογικών δαπανών, που συνοδεύει τον Προϋπολογισμό, να διογκώνεται χρόνο με τον χρόνο. Τα στοιχεία από τον νέο τόμο είναι πραγματικά εντυπωσιακά: οι φοροαπαλλαγές που χορηγεί το κράτος σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά εκτινάχθηκαν στα 22,88 δισ. ευρώ, δηλαδή σε επίπεδα που αντιστοιχούν στο 30,9% των συνολικών φορολογικών εσόδων.

Κάνοντας μια σύγκριση με τα δεδομένα του 2023, οι φοροαπαλλαγές αυξήθηκαν κατά 4,06 δισ. ευρώ, κυρίως λόγω εξαιρέσεων και απαλλαγών προς νομικά πρόσωπα. Συγκεκριμένα απαλλάχθηκαν από το φόρο εισοδήματος οι φορείς γενικής κυβέρνησης με εξαίρεση το εισόδημα που αποκτούν από κεφάλαιο και υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου, καθώς και οι επιχορηγήσεις προς φορείς της γενικής κυβέρνησης του Υπουργείου Οικονομικών με αποκλειστικό σκοπό την ικανοποίηση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων προς τρίτους. Επίσης, διπλασιάστηκαν οι απαλλαγές στα ενδοομιλικά μερίσματα που εισπράττει ένα νομικό πρόσωπο που είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας.

Οι ενστάσεις

Με δεδομένο ότι χωρίς αυτές τις απαλλαγές, τα δημόσια έσοδα θα άγγιζαν τα 96,5 δισ. ευρώ, το ερώτημα που ανακύπτει είναι “θα μπορούσε αυτός ο χώρος να αξιοποιηθεί για στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές;”. Αυτό είναι το αντικείμενο προβληματισμού και του ΙΟΒΕ, που επισημαίνει ότι οι φοροαπαλλαγές έχουν το πλεονέκτημα της στόχευσης της φορολογικής πολιτικής, αλλά και το μειονέκτημα ότι καθιστούν το φορολογικό σύστημα περισσότερο πολύπλοκο και ενδεχομένως αδιαφανές.

Τους προβληματισμούς αυτούς συμμερίζεται και ο Διοικητής της ΤτΕ, ο οποίος κατ’ επανάληψη έχει επισημάνει πως πρέπει να επανεξετασθούν οι φοροαπαλλαγές με το εξής σκεπτικό: «Η επαναξιολόγηση των υφιστάμενων φοροαπαλλαγών θα πρέπει να εστιάσει στην κοινωνική τους χρησιμότητα και στην κατάλληλη στόχευση. Καθώς τόσο το πλήθος όσο και το κόστος των φοροαπαλλαγών έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, μια επαναξιολόγηση κρίνεται αναγκαία προκειμένου να διαπιστωθεί η αναγκαιότητά τους στην τρέχουσα συγκυρία και να διασφαλιστεί η επίτευξη του σκοπού τους (στήριξη ευάλωτων ομάδων, ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας, προώθηση της καινοτομίας κ.ά.).

Αν και η κυβέρνηση δεν φαίνεται διατεθειμένη να ανοίξει θέμα φοροαπαλλαγών στην παρούσα φάση, το μίγμα αυτών των εξαιρέσεων αναμφίβολα κίνητρο για την αξιολόγηση τους. Ο φετινός «χάρτης» είναι αποκαλυπτικός:

• Φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων (252 απαλλαγές και εκπτώσεις) . Το σύνολο των φοροαπαλλαγών υπολογίζεται σε 4,94 δισ ευρώ έναντι 5,098 δισ ευρώ το 2023.
• Φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων (265 απαλλαγές και εκπτώσεις). Απαλλαγές ύψους 5,8 ευρώ δισ ευρώ
• Φορολογία κεφαλαίου. Χρησιμοποιήθηκαν οι απαλλαγές σε περισσότερες από 4,98 εκατ. περιπτώσεις και είχαν εκπτώσεις στον ΕΝΦΙΑ, τον Ειδικό Φόρο Ακινήτων, τις μεταβιβάσεις, γονικές παροχές, κληρονομιές και δωρεές 9,06 δισ ευρώ.
• ΦΠΑ (75 εκπτώσεις και φοροαπαλλαγές). Το όφελος για επιχειρήσεις, επαγγελματίες και καταναλωτές ήταν 1 δισ ευρώ. Τις μεγαλύτερες φοροαπαλλαγές έχουν οι υπηρεσίες ιδιωτικής εκπαίδευσης που γλιτώνουν 501 εκατ. ευρώ.
• Τέλη χαρτοσήμου (76 εκπτώσεις). Οι απαλλαγές ανήλθαν σε 72,8 εκατ. ευρώ
• Φόρος ασφαλίστρων (56 απαλλαγές). Οι μειώσεις έφθασαν τα 622 εκατ. ευρώ
• Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (40 φοροαπαλλαγές). Το ύψος των απαλλαγών ήταν 1, δισ ευρώ με τη μερίδα του λέοντος να έχουν τα ενεργειακά προϊόντα με 551 εκ. ευρώ και η αιθυλική αλκοόλη και τα αλκοολούχα ποτά με 470 εκατ. ευρώ.
• Τέλη ταξινόμησης οχημάτων (26 απαλλαγές). Οι εκπτώσεις διαμορφώθηκαν σε 270 εκατ. ευρώ.
• Τέλη κυκλοφορίας οχημάτων. Το ποσό των απαλλαγών ανήλθε σε 24,5 εκατ. ευρώ.