Ηχηρό «καμπανάκι» από τον ΟΗΕ: Κίνδυνος επισιτιστικής κρίσης λόγω διαταραχής στον εφοδιασμό λιπασμάτων

Τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν στις διακυμάνσεις των τιμών ενέργειας, στις επιπτώσεις που ήδη καταγράφονται στις λιανικές τιμές των καυσίμων και στις δυσοίωνες εκτιμήσεις για το πόσο γρήγορα μπορούν να αποκατασταθούν οι ζημιές σε κρίσιμες υποδομές του Περσικού. Ωστόσο ένας ακόμα εφιάλτης απειλεί τα νοικοκυριά σε όλον τον κόσμο, ειδικά στις χώρες με χαμηλότερα εισοδήματα.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Η αναστάτωση συνδέει τις αγορές ενέργειας με τα συστήματα τροφίμων, με αυξανόμενες επιπτώσεις στο εμπόριο και την ανάπτυξη:

Σύμφωνα με το ειδικό τμήμα του ΟΗΕ για το εμπόριο και την ανάπτυξη, η συνεχιζόμενη σύγκρουση που επηρεάζει την περιοχή του Στενού του Ορμούζ διαταράσσει τις ροές ενέργειας και λιπασμάτων, με μετρήσιμες επιπτώσεις στο κόστος και αυξανόμενους κινδύνους για τα συστήματα τροφίμων, το εμπόριο και τις ευάλωτες οικονομίες.

• Η ναυτιλία μέσω του Ορμούζ έχει καταρρεύσει, με τις διαμετακομίσεις να έχουν μειωθεί κατά 95%, διαταράσσοντας τις
• Οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί κατακόρυφα, με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να αυξάνονται απότομα σε όλες τις περιοχές.
• Η περιοχή είναι κεντρικής σημασίας για την παγκόσμια προμήθεια λιπασμάτων, τόσο ως παραγωγός όσο και ως βασική εμπορική οδός.
• Η αύξηση του κόστους ενέργειας, λιπασμάτων και μεταφορών αυξάνει τους κινδύνους για την παραγωγή, την προσφορά και τις τιμές τροφίμων.

Η κλιμάκωση της σύγκρουσης που επηρεάζει την περιοχή του Στενού του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν και των κρατών του Κόλπου, αντικατοπτρίζεται ολοένα και περισσότερο στις αγορές λιπασμάτων, συνδέοντας τις διαταραχές στην ενέργεια και τη ναυτιλία με τις γεωργικές αγορές, τον μελλοντικό εφοδιασμό τροφίμων και το εμπόριο.

Οι ενεργειακές διαταραχές επηρεάζουν τις αγορές λιπασμάτων

Το Στενό του Ορμούζ είναι μια κρίσιμη αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας και λιπασμάτων, μεταφέροντας περίπου το ένα τέταρτο του πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης, καθώς και σημαντικούς όγκους υγροποιημένου φυσικού αερίου και λιπασμάτων.

Από την κλιμάκωση της σύγκρουσης, η ναυτιλιακή δραστηριότητα μέσω του Πορθμού έχει μειωθεί δραματικά. Οι ημερήσιες διαμετακομίσεις μειώθηκαν από έναν μέσο όρο 103 πλοίων την τελευταία εβδομάδα του Φεβρουαρίου σε μονοψήφιο αριθμό μέσα σε λίγες εβδομάδες, φέρνοντας ουσιαστικά τις ροές σχεδόν σε στασιμότητα. Οι αγορές ενέργειας αντέδρασαν άμεσα. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν αυξηθεί απότομα, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί απότομα τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ασία - στην Ασία, οι τιμές έχουν σχεδόν διπλασιαστεί, με την Ευρώπη να σημειώνει εξίσου απότομες αυξήσεις.

Αυτό έχει σημασία για τα λιπάσματα, επειδή το φυσικό αέριο αποτελεί βασική εισροή στην παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων, όπως η ουρία και η αμμωνία. Καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου αυξάνονται, το κόστος παραγωγής λιπασμάτων αυξάνεται, ωθώντας τις τιμές υψηλότερα.

Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων έχουν αυξηθεί σημαντικά, με μικρότερες αλλά αισθητές αυξήσεις στα φωσφορικά λιπάσματα. Ο ρόλος της περιοχής υπερβαίνει την ενέργεια. Είναι επίσης σημαντικός παραγωγός βασικών εισροών όπως το θείο, που χρησιμοποιείται στα φωσφορικά λιπάσματα, και κεντρικός κόμβος για το παγκόσμιο εμπόριο λιπασμάτων. Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου όγκου λιπασμάτων που μεταφέρονται μέσω θαλάσσης διέρχεται από το Στενό. Για τις μεγάλες χώρες εισαγωγής, ιδίως στην Ασία, οι διαταραχές στις ροές ενέργειας και λιπασμάτων είναι στενά συνδεδεμένες. Η μειωμένη πρόσβαση στο φυσικό αέριο και το υψηλότερο κόστος μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την παραγωγή, τη διαθεσιμότητα και το εμπόριο λιπασμάτων.

Η εμπορική έκθεση σε λιπάσματα εντείνει το σοκ

Το εμπόριο λιπασμάτων παρουσιάζει υψηλό βαθμό συγκέντρωσης, αυξάνοντας την έκθεση σε διαταραχές. Οι χώρες της περιοχής αντιπροσωπεύουν το 13% των παγκόσμιων εξαγωγών αζώτου και το 9% των θρεπτικών συστατικών των φωσφορικών λιπασμάτων. Οι διαταραχές τόσο στις εισροές λιπασμάτων όσο και στις εμπορικές ροές ωθούν ήδη τις τιμές υψηλότερα, ιδίως για τα λιπάσματα με βάση το άζωτο, με πιο μέτριες αυξήσεις στα φωσφορικά προϊόντα.

Η χρήση λιπασμάτων είναι απαραίτητη για την αγροτική παραγωγή και το εμπόριο παγκοσμίως. Οι μεγάλοι εξαγωγείς - από τη Βραζιλία έως την Ινδία - βασίζονται στις εισαγωγές λιπασμάτων, συνδέοντας τις αγορές εισροών άμεσα με την παγκόσμια προσφορά τροφίμων. Σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, η πρόσβαση σε λιπάσματα είναι εξίσου κρίσιμη για την παραγωγή βασικών τροφίμων. Η εξάρτηση από τις προμήθειες από τον Κόλπο είναι σημαντική, συμπεριλαμβανομένων χωρών όπως το Σουδάν, η Ενωμένη Δημοκρατία της Τανζανίας και η Σομαλία.

Ενώ η επισιτιστική ανασφάλεια συχνά συνδέεται με τις εισαγωγές τροφίμων, συνδέεται επίσης στενά με την πρόσβαση σε βασικές γεωργικές εισροές. Συνεπώς, οι διακοπές στην προμήθεια λιπασμάτων ενέχουν τον κίνδυνο να επηρεάσουν την παραγωγή, τις αποδόσεις και τη διαθεσιμότητα τροφίμων. Συν τοις άλλοις, τα υψηλότερα κόστη μεταφοράς και ασφάλισης επηρεάζουν τις τιμές των λιπασμάτων και, με τη σειρά τους, την αγροτική παραγωγή και τις εξαγωγές.

Η γενική εικόνα

Τα ιστορικά πρότυπα δείχνουν ότι οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας συνήθως ακολουθούνται από υψηλότερες τιμές λιπασμάτων. Το επίμονα υψηλό κόστος των λιπασμάτων μπορεί, με τη σειρά του, να επηρεάσει την προσφορά τροφίμων, ιδίως όταν οι εισροές γίνονται λιγότερο προσιτές για τους παραγωγούς.

Το υψηλότερο κόστος των λιπασμάτων επηρεάζει τις αποφάσεις φύτευσης - συμπεριλαμβανομένης της επιλογής καλλιεργειών και της συνολικής φυτευμένης έκτασης - και επηρεάζει τη χρήση εισροών και τις αποδόσεις, με τις επιπτώσεις να υλοποιούνται με την πάροδο του χρόνου. Η ενέργεια, τα λιπάσματα και τα τρόφιμα συνδέονται στενά μέσω της παραγωγής και του εμπορίου, πράγμα που σημαίνει ότι οι περιορισμοί σε έναν τομέα μπορούν να επηρεάσουν γρήγορα άλλους, με επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, το εμπόριο και τα αναπτυξιακά αποτελέσματα. Η κλίμακα αυτών των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από το χρονικό διάστημα που θα διαρκέσουν οι διαταραχές. Όπως σημειώνει ο ΟΗΕ, οι τρέχουσες τάσεις υποδηλώνουν αυξανόμενη πίεση στις αγορές βασικών προϊόντων και στις αλυσίδες εφοδιασμού.