Ηχηρό “καμπανάκι” για δημοσιονομικές επιπτώσεις δισεκατομμυρίων ευρώ από την κλιματική αλλαγή
Πλημμύρες, ξηρασίες, καταστροφικές πυρκαγιές γίνονται, πλέον, συνήθεια, καθώς το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής γίνεται ολοένα εντονότερο.
Σύμφωνα με ανάλυση του Ινστιτούτου Bruegel, η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι πλέον πιθανό να φτάσει τους 2°C πριν από το 2050, ένα επίπεδο που συνδέεται με σημαντικές διαταραχές στα συστήματα ύδρευσης και τροφίμων, τη μετανάστευση και την ανθρώπινη υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο πληθωρισμού που προκαλείται από την κλιματική αλλαγή, οικονομικών κρίσεων και απόσυρσης της ασφάλισης από περιοχές υψηλού κινδύνου πολύ νωρίτερα από το αναμενόμενο.
Στα καθ’ ημάς, παρά το ότι η Ελλάδα συμπεριλαμβάνεται στην “κόκκινη” ζώνη, με νωπές ακόμα τις μνήμες από τις καταστροφικές πυρκαγιές και πλημμύρες των τελευταίων ετών, οι πολίτες εξακολουθούν να στηρίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στις... καλές διαθέσεις του κρατικού μηχανισμού, όχι μόνο για την πρόληψη αλλά και για αποκατάσταση των ζημιών.
Είναι ενδεικτικό ότι αν και τα ασφαλιστικά συμβόλαια των κατοικιών έχουν αυξηθεί την τελευταία τριετία, ειδικά από τη στιγμή που ενεργοποιήθηκε η ειδική έκπτωση του ΕΝΦΙΑ, μόλις 1.130.266 σπίτια έχουν ασφαλιστική κάλυψη κι από αυτά μόνο τα 786.206 έχουν πλήρη κάλυψη έναντι φυσικών καταστροφών, δηλαδή το 11,92% των κατοικιών!
Το “καμπανάκι”
Αυτή η εικόνα δεν χαρακτηρίζει μόνο την Ελλάδα και με αυτό το δεδομένο όλο και περισσότεροι διεθνείς Οργανισμοί αναδεικνύουν τους δημοσιονομικούς κινδύνους, που αναδύονται μεσοπρόθεσμα.
Όπως επισημαίνεται στη σχετική ανάλυση του Ινστιτούτου Bruegel, οι κλιματικές επιπτώσεις δεν αποτελούν πλέον έναν οριακό ή μακρινό μελλοντικό κίνδυνο, αλλά ένα διαρθρωτικό μακροοικονομικό πρόβλημα σήμερα. “Θα γίνουν γρήγορα πιο ακριβές στην Ευρώπη, επειδή είναι η ήπειρος με την ταχύτερη θέρμανση στον κόσμο”, τονίζει χαρακτηριστικά, υπολογίζοντας ότι μεταξύ 1980 και 2024, οι άμεσες οικονομικές απώλειες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που προκύπτουν από ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα, ανήλθαν σε 822 δισεκατομμύρια ευρώ, με το ένα τέταρτο των ζημιών να σημειώνονται τα τελευταία τέσσερα χρόνια της περιόδου. Σημειωτέον, αυτές οι εκτιμήσεις περιλαμβάνουν μόνο άμεσες ζημιές, όπως η καταστροφή υποδομών και κατοικιών, όχι έμμεσο κόστος, όπως η χαμηλότερη παραγωγή και παραγωγικότητα ή το αυξημένο κόστος υγειονομικής περίθαλψης.
Τόσο τα γεγονότα ταχείας όσο και τα γεγονότα βραδείας έναρξης θα προκαλέσουν αύξηση του δημοσιονομικού κόστους. Σε περιφερειακό επίπεδο, οι οικονομικές επιπτώσεις γίνονται αισθητές τόσο μέσω άμεσων ζημιών όσο και μέσω μειωμένης παραγωγής και παραγωγικότητας, με τη μετανάστευση από την πληγείσα περιοχή να μειώνει τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού.
Το έμμεσο κόστος των καταστροφών που σχετίζονται με το κλίμα μπορεί, όμως, να υπερβεί το κόστος των άμεσων ζημιών έως και πέντε φορές μέσω του αντίκτυπού τους στις αλυσίδες εφοδιασμού. Οι καύσωνες και οι ξηρασίες μειώνουν την παραγωγή τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μεσοπρόθεσμα. Ο αντίκτυπος των πλημμυρών εξαρτάται από τα περιφερειακά επίπεδα εισοδήματος, καθώς οι περιοχές με χαμηλότερο εισόδημα ενδέχεται να μην έχουν τα μέσα για να ανακάμψουν καλύτερα. Στο “δια ταύτα”, το κόστος των ακραίων φαινομένων συχνά αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου, έτσι για παράδειγμα, οι καύσωνες του καλοκαιριού το 2025 οδήγησαν σε απώλεια 43 δισεκατομμυρίων ευρώ στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (ΑΠΑ) εκείνο το έτος, αλλά τα ιστορικά πρότυπα δείχνουν ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε ετήσια απώλεια ΑΠΑ ύψους 126 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2029!!!
Τι μπορούν να κάνουν κυβερνήσεις; Να επενδύσουν τώρα για να ελαχιστοποιήσουν τις ζημιές αργότερα. Για κινδύνους όπως πλημμύρες, καταιγίδες και πυρκαγιές, τα προχρηματοδοτούμενα αποθεματικά, η ασφάλιση και η ικανότητα ταχείας εκταμίευσης θα βελτίωναν την απορρόφηση των κραδασμών. Ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός μπορεί να περιλαμβάνει επενδύσεις προσαρμογής, διαχειριζόμενα πλαίσια μετεγκατάστασης και ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στον πολυετή δημοσιονομικό σχεδιασμό και στις αναλύσεις βιωσιμότητας του χρέους.