Πόσο σας παρακολουθεί τελικά το αυτοκίνητό σας;

Οι ολοένα αυξανόμενες δυνατότητες της τεχνολογίας μπαίνουν πιο δυναμικά από ποτέ στην αυτοκινητοβιομηχανία. Τα σύγχρονα οχήματα δεν περιορίζονται πλέον στην καταγραφή διαδρομών και χιλιομέτρων, αλλά συλλέγουν τεράστιο όγκο προσωπικών δεδομένων. Από τον τρόπο που οδηγούμε και το κινητό που συνδέουμε στο αυτοκίνητο, μέχρι πληροφορίες που αγγίζουν ακόμη και τα βιομετρικά δεδομένα, τα αυτοκίνητα έχουν μετατραπεί σε «υπολογιστές με ρόδες», εξοπλισμένους με αισθητήρες, κάμερες και μικρόφωνα.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC Future, το φαινόμενο βρίσκεται ακόμη στην αρχή του, αλλά η εικόνα του αυτοκινήτου που άλλοτε αποτελούσε χώρο ανεξαρτησίας φαίνεται να αλλάζει σημαντικά. Ειδικότερα, τα νεότερα μοντέλα μπορούν πλέον να συλλέγουν πολύ περισσότερα στοιχεία απ’ όσα φαντάζεται ο μέσος οδηγός: ακριβή τοποθεσία, προορισμούς, οδηγική συμπεριφορά, απότομα φρεναρίσματα, υπερβολική ταχύτητα, χρήση ζώνης ασφαλείας, ακόμη και πληροφορίες για το ποιος βρίσκεται μέσα στο όχημα ή τι παίζει στο ηχοσύστημα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εταιρείες αναφέρουν στις πολιτικές απορρήτου τους ότι μπορούν να συλλέγουν ακόμη πιο ευαίσθητα δεδομένα, όπως ηλικία, βάρος, φυλή ή εκφράσεις προσώπου.

Από μέσο μετακίνησης σε «πηγή δεδομένων»

Το θέμα δεν είναι μόνο ότι τα αυτοκίνητα συλλέγουν πληροφορίες. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι πού καταλήγουν αυτά τα δεδομένα και ποιος τα αξιοποιεί.

Όπως αναφέρει το BBC, ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία αφορά τις ασφαλιστικές εταιρείες, όπου τα δεδομένα οδήγησης μπορούν να αξιοποιηθούν για την αξιολόγηση της συμπεριφοράς ενός οδηγού και, δυνητικά, να επηρεάσουν το κόστος της ασφάλισής του. Ένα απότομο φρενάρισμα, η οδήγηση αργά τη νύχτα ή οι συχνές υπερβάσεις ταχύτητας, μπορεί να γίνουν μέρος ενός ψηφιακού προφίλ, το οποίο ο οδηγός συχνά δεν γνωρίζει ότι υπάρχει.

Την ίδια ώρα η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν στο αυτοκίνητο συνδέεται και το κινητό τηλέφωνο. Συγκεκριμένα μέσα από το infotainment (δηλαδή την κεντρική οθόνη ελέγχου και ψυχαγωγίας του οχήματος), τις εφαρμογές πλοήγησης και τις εφαρμογές των ίδιων των κατασκευαστών, το όχημα αποκτά πρόσβαση σε ακόμη περισσότερες πληροφορίες για τον χρήστη.

Πόσα αυτοκίνητα είναι πλέον συνδεδεμένα;

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο ακριβά ή υπερσύγχρονα μοντέλα, αφού πλέον φαίνεται πως η συνδεσιμότητα γίνεται σταδιακά κανόνας στην αυτοκινητοβιομηχανία. Αναλυτικότερα, όπως αναφέρει το ίδιο ρεπορτάρ, η McKinsey έχει εκτιμήσει ότι περίπου το 50% των νέων οχημάτων που πωλούνταν διεθνώς ήταν ήδη συνδεδεμένα, ενώ έως το 2030 το ποσοστό αυτό μπορεί να φτάσει περίπου στο 95%. Αυτό σημαίνει ότι η συλλογή δεδομένων από αυτοκίνητα δεν είναι μια περιφερειακή τεχνολογική τάση, αλλά μια νέα πραγματικότητα για την παγκόσμια αγορά αυτοκινήτου.

Παράλληλα, προσθέτει, ότι όσο περισσότερο τα αυτοκίνητα συνδέονται στο διαδίκτυο, τόσο περισσότερο αυξάνεται και η δυνατότητα μεταφοράς δεδομένων προς κατασκευαστές, παρόχους υπηρεσιών ή τρίτους συνεργάτες.

Τι έδειξε η έρευνα της Mozilla

Οι ανησυχίες για τα προσωπικά δεδομένα στα αυτοκίνητα δεν είναι θεωρητικές, καθώς η Mozilla Foundation εξέτασε το 2023 τις πρακτικές απορρήτου 25 μεγάλων αυτοκινητοβιομηχανιών και κατέληξε σε ιδιαίτερα αρνητικά συμπεράσματα.

Σύμφωνα με την ανάλυση, και οι 25 μάρκες που εξετάστηκαν έλαβαν την προειδοποιητική ένδειξη της Mozilla για ελλιπή προστασία προσωπικών δεδομένων, ενώ η οργάνωση χαρακτήρισε τα αυτοκίνητα ως τη χειρότερη κατηγορία προϊόντων που έχει αξιολογήσει ποτέ ως προς την ιδιωτικότητα.

Ακόμη πιο ανησυχητικό, σύμφωνα με την έρευνα, είναι ότι το 84% των εταιρειών ανέφερε πως μπορεί να κοινοποιεί ή να μοιράζεται προσωπικά δεδομένα, ενώ το 76% δήλωνε ότι μπορεί να τα πουλήσει. Επιπλέον, οι περισσότερες μάρκες έδιναν στους οδηγούς περιορισμένο έλεγχο πάνω στα δεδομένα τους.

Το νέο μεγάλο ερώτημα: ασφάλεια ή παρακολούθηση;

Η υπόθεση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη λόγω των νέων συστημάτων που σχεδιάζονται για την πρόληψη της οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ ή κόπωσης. Στις ΗΠΑ, η σχετική νομοθεσία προβλέπει την ανάπτυξη τεχνολογιών που θα μπορούν να εντοπίζουν παθητικά εάν ο οδηγός είναι σε κατάσταση μέθης ή αδυνατεί να οδηγήσει με ασφάλεια.

Η λογική πίσω από αυτά τα συστήματα είναι προφανής: να μειωθούν τα τροχαία δυστυχήματα και να αποτραπεί η επικίνδυνη οδήγηση. Ωστόσο, όπως σημειώνει το ρεπορτάζ του BBC, τέτοιες τεχνολογίες μπορούν να ανοίξουν έναν νέο κύκλο συλλογής δεδομένων, καθώς ενδέχεται να βασίζονται σε κάμερες, ανάλυση συμπεριφοράς, παρακολούθηση ματιών ή άλλους αισθητήρες.

Από τη μία πλευρά, οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να σώσουν ζωές. Από την άλλη όμως, δημιουργούν έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών για την κατάσταση, τη συμπεριφορά και τις συνήθειες του οδηγού.

Μπορεί ο οδηγός να προστατευτεί;

Η πλήρης αποφυγή της συλλογής δεδομένων είναι δύσκολη, ειδικά στα νεότερα αυτοκίνητα. Ωστόσο, υπάρχουν μερικά βήματα που μπορούν να περιορίσουν την έκθεση.

Οι ειδικοί συνιστούν στους οδηγούς να ελέγχουν τις ρυθμίσεις απορρήτου στο σύστημα του αυτοκινήτου και στην εφαρμογή του κατασκευαστή, να περιορίζουν τις άδειες πρόσβασης που δίνουν από το κινητό τους και να είναι προσεκτικοί όταν συνδέουν τη συσκευή τους στο infotainment. Το Associated Press επισημαίνει ότι αρκετοί κατασκευαστές επιτρέπουν αλλαγές στις ρυθμίσεις κοινής χρήσης δεδομένων, αν και συχνά υπάρχουν περιορισμοί ή απώλεια λειτουργιών.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και κατά την πώληση ενός αυτοκινήτου. Πριν αλλάξει χέρια το όχημα, οι ειδικοί προτείνουν επαναφορά εργοστασιακών ρυθμίσεων, διαγραφή συνδεδεμένων κινητών τηλεφώνων και ενημέρωση του κατασκευαστή για την αλλαγή ιδιοκτησίας, ώστε να μη συνεχίσουν να συνδέονται δεδομένα του νέου οδηγού με το προφίλ του προηγούμενου.

Η άνεση έχει τίμημα

Αναμφίβολα, τα συνδεδεμένα αυτοκίνητα προσφέρουν σημαντικές ευκολίες,
που καθιστούν την οδήγηση πιο άνετη και ξεκούραστη από ποτέ. Η καλύτερη πλοήγηση, το απομακρυσμένο κλείδωμα, οι ενημερώσεις λογισμικού, οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τα προηγμένα συστήματα ασφαλείας αναβαθμίζουν σημαντικά την εμπειρία των οδηγών. Η "γκρίζα ζώνη" όμως εντοπίζεται στο γεγονός ότι όλες οι παραπάνω λειτουργίες συνδέονται αναπόφευκτα με τη συνεχή ροή δεδομένων.

Όπως προκύπτει από το δημοσίευμα του BBC, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν το αυτοκίνητο συλλέγει πληροφορίες, αλλά πόσες συλλέγει, για ποιον σκοπό, για πόσο διάστημα και ποιος τελικά τις αξιοποιεί.

Η νέα εποχή της αυτοκίνησης μπορεί να υπόσχεται περισσότερη άνεση και ασφάλεια, την ίδια όμως στιγμή δημιουργεί μια νέα, όχι και τόσο ασφαλή για τον οδηγό, πραγματικότητα: το αυτοκίνητο δεν είναι πια απλώς ένα μέσο μετακίνησης, αλλά ένας κινούμενος συλλέκτης δεδομένων.