Πόσες φορές τη μέρα τσεκάρουμε το κινητό μας: Το νούμερο-έκπληξη

Αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, το κινητό τηλέφωνο έχει πλέον αποκτήσει πολλές παραπάνω χρήσεις από ένα απλό μέσο επικοινωνίας με τους άλλους ανθρώπους.

Έχουν περάσει πάνω από 50 χρόνια από την πρώτη κλήση που έγινε από κινητό τηλέφωνο, το 1973, και χρειάστηκε μία ακόμα δεκαετία ώστε η νέα αυτή τεχνολογία να βγει στην αγορά και να διατεθεί στο κοινό, με την κυκλοφορία του Motorola DynaTAC 8000X -μιας συσκευής βάρους σχεδόν 800 γραμμαρίων- μόλις το 1984.

Από τότε, η εξέλιξη ήταν ραγδαία: από απλές συσκευές κλήσεων, τα κινητά μετατράπηκαν σε φορητούς υπολογιστές με κάμερα, σύνδεση στο διαδίκτυο και αμέτρητες εφαρμογές, καθιστώντας παρωχημένες δεκάδες άλλες τεχνολογικές συσκευές που κάποτε θεωρούσαμε απαραίτητες.

Ωστόσο, αυτό που προκαλεί πραγματική έκπληξη δεν είναι τόσο η εξέλιξη της τεχνολογίας, όσο τα στοιχεία σχετικά με τη χρήση της. Σύμφωνα με δεδομένα της ConsumerAffairs.com, ο μέσος χρήστης στις ΗΠΑ ρίχνει μια ματιά στο κινητό του περίπου 205 φορές την ημέρα. Αν υπολογίσουμε ότι κάποιος κοιμάται τις συνιστώμενες επτά ώρες, απομένουν 17 ώρες ξύπνιος μέσα σε ένα 24ωρο. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 12 φορές ανά ώρα που κάποιος ελέγχει το τηλέφωνό του -ένας αριθμός που, όταν τον σκεφτεί κανείς συνειδητά, μοιάζει σχεδόν απίστευτος.

Γιατί κοιτάμε τόσο συχνά το κινητό μας;

Η απάντηση κρύβεται στην ψυχολογία. Πρόκειται για ένα φαινόμενο γνωστό ως «συντελεστική εξαρτημένη μάθηση» (operant conditioning), μία διαδικασία κατά την οποία η συμπεριφορά επηρεάζεται από τις συνέπειές της, πώς δηλαδή οι επιλογές μας διαμορφώνονται από το αποτέλεσμα μιας ενέργειας, αν ακολουθεί επιβράβευση ή τιμωρία. Κάθε φορά που ρίχνουμε μια ματιά στην οθόνη, ίσως δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο -καμία ειδοποίηση, κανένα μήνυμα. Όμως, όταν κάτι νέο εμφανιστεί, ο εγκέφαλος «ανταμείβεται» με ντοπαμίνη, τον νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με το αίσθημα της ευχαρίστησης. Αυτή η διαλείπουσα ανταμοιβή είναι ό,τι πιο εθιστικό υπάρχει: δεν ξέρουμε πότε θα έρθει η επόμενη «ανταμοιβή», γι' αυτό συνεχίζουμε να ελέγχουμε.

Ο ήχος των ειδοποιήσεων παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο. Σύμφωνα με το NetPsychology.org, ο μέσος χρήστης δέχεται έως και 96 ειδοποιήσεις την ημέρα. Αυτά τα ηχητικά ή οπτικά ερεθίσματα προκαλούν μια σχεδόν αυτόματη αντίδραση στον εγκέφαλο, τόσο γρήγορη που δεν προλαβαίνουμε καν να τη σκεφτούμε -ενισχύοντας έτσι την ήδη υπάρχουσα συνήθεια του συνεχούς ελέγχου.

Η έντονη αυτή έλξη που ασκούν τα smartphones έχει γίνει αντιληπτή και στην καθημερινή ζωή. Δεν είναι σπάνιο να βλέπουμε ανθρώπους σε παραλίες ή άλλα ειδυλλιακά μέρη απορροφημένους στην οθόνη τους, αδιάφορους για το τι συμβαίνει γύρω τους. Το φαινόμενο έχει γίνει μάλιστα αντικείμενο σάτιρας σε βίντεο και κόμικς που σχολιάζουν την «κολλημένη» έκφραση των ανθρώπων όσο κοιτούν την οθόνη τους.

Πώς να μειώσουμε την εξάρτηση από το κινητό

Αν διαπιστώνετε ότι ελέγχετε το τηλέφωνό σας υπερβολικά συχνά, υπάρχουν μερικοί τρόποι για να σπάσετε αυτόν τον κύκλο:

Αλλαγή συσκευής: Μια στροφή προς μια πιο απλή, «minimalist» συσκευή με περιορισμένες λειτουργίες μπορεί να μειώσει αυτόματα τον χρόνο χρήσης, καθώς δραστηριότητες όπως το ατέλειωτο scrolling γίνονται λιγότερο ελκυστικές ή ακόμη και ανέφικτες.

Παρακολούθηση χρήσης: Πολλά κινητά διαθέτουν ενσωματωμένα εργαλεία καταγραφής χρήσης. Για παράδειγμα, η Google προσφέρει την εφαρμογή Digital Wellbeing, η οποία δείχνει αναλυτικά στατιστικά και επιτρέπει τον καθορισμό ημερήσιων ορίων χρήσης.

Σίγαση περιττών ειδοποιήσεων: Πολλές εφαρμογές στέλνουν ειδοποιήσεις που δεν είναι πραγματικά απαραίτητες. Απενεργοποιώντας αυτές τις ειδοποιήσεις, μειώνεται η παρόρμηση να ελέγχουμε συνεχώς το τηλέφωνο «μήπως είναι κάτι σημαντικό».

Φυσική απόσταση: Απλά αφήνοντας το κινητό σε άλλο δωμάτιο για ένα διάστημα μπορεί να δοθεί μια ουσιαστική ανάσα από τη συνεχή ενασχόληση με την οθόνη.

Η τεχνολογία έχει φέρει αναμφισβήτητα τεράστια οφέλη στην καθημερινότητά μας, όμως η επίγνωση του πόσο συχνά καταφεύγουμε σε αυτή -και για ποιους ψυχολογικούς λόγους- είναι το πρώτο βήμα για να αποκτήσουμε ξανά τον έλεγχο του χρόνου μας.