Θερμοπληξία και θερμική εξάντληση: Τα σημάδια που μπερδεύουμε

Κάθε καλοκαίρι, με τον υδράργυρο να σκαρφαλώνει στα ύψη και τους καύσωνες να διαδέχονται ο ένας τον άλλο, οι όροι «θερμοπληξία» και «θερμική εξάντληση» χρησιμοποιούνται συχνά σαν να είναι το ίδιο πράγμα. Δεν είναι όμως. Πρόκειται για δύο διαφορετικά στάδια σοβαρότητας της υπερθέρμανσης του οργανισμού, και η σύγχυση ανάμεσά τους μπορεί να καθυστερήσει την κατάλληλη βοήθεια ακριβώς όταν ο χρόνος μετράει πολύτιμα λεπτά.

Δύο καταστάσεις, διαφορετική βαρύτητα

Η θερμική εξάντληση είναι η ηπιότερη —αλλά καθόλου ασήμαντη— αντίδραση του σώματος στην παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες, ειδικά όταν συνδυάζεται με υγρασία, σωματική κόπωση και ανεπαρκή ενυδάτωση του οργανισμού. Αν αγνοηθεί, μπορεί να εξελιχθεί σε θερμοπληξία: μια βαριά, επείγουσα ιατρική κατάσταση κατά την οποία οι μηχανισμοί ψύξης του οργανισμού καταρρέουν και η εσωτερική θερμοκρασία του σώματος ανεβαίνει σε επικίνδυνα επίπεδα, θέτοντας σε κίνδυνο ζωτικά όργανα.

Σύμφωνα με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), οι δύο καταστάσεις έχουν διακριτά —αν και εν μέρει επικαλυπτόμενα— συμπτώματα, κάτι που εξηγεί ως έναν βαθμό και τη σύγχυση που δημιουργείται.

Το σημάδι που «ξεγελάει» τους περισσότερους: το δέρμα

Ένα από τα πιο κρίσιμα —και συχνά παρανοούμενο— σημάδια διάκρισης αφορά την κατάσταση του δέρματος:

• Στη θερμική εξάντληση, το δέρμα παραμένει κρύο, ωχρό και υγρό, καθώς ο οργανισμός εξακολουθεί να ιδρώνει έντονα σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να ψυχθεί.
• Στη θερμοπληξία, το δέρμα γίνεται ερεθισμένο, ερυθρό και μπορεί να είναι είτε ξηρό είτε υγρό. Πολλοί θεωρούν λανθασμένα ότι η θερμοπληξία «αναγνωρίζεται» πάντα από το στεγνό δέρμα, ενώ στην πραγματικότητα, ειδικά σε νεότερα άτομα που έχουν υποστεί θερμοπληξία από άσκηση, μπορεί να υπάρχει ακόμη έντονη εφίδρωση.

Αυτή ακριβώς η παρανόηση —ότι «αν ιδρώνει, δεν είναι θερμοπληξία»— είναι από τις πιο επικίνδυνες, γιατί μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση αναζήτησης βοήθειας.

Σύγχυση: κόπωση ή κάτι πιο σοβαρό;

Και οι δύο καταστάσεις μοιράζονται συμπτώματα όπως πονοκέφαλος, ζάλη, ναυτία και αίσθημα αδυναμίας, γι' αυτό συχνά η θερμική εξάντληση παραβλέπεται ως «απλή κούραση από τη ζέστη». Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ως χαρακτηριστικά της θερμικής εξάντλησης επίσης τους μυϊκούς σπασμούς, τον γρήγορο αλλά ασθενή σφυγμό και το ενδεχόμενο λιποθυμικού επεισοδίου.

Το στοιχείο που πρέπει να «χτυπήσει καμπανάκι» για θερμοπληξία είναι η σύγχυση ή η διαταραχή της συνείδησης: αποπροσανατολισμός, ασυνάρτητος λόγος, παραλήρημα ή απώλεια αισθήσεων. Αυτό είναι το σημείο-κλειδί που δείχνει ότι ο εγκέφαλος έχει πλέον επηρεαστεί από την υπερθερμία, κάτι που δεν συμβαίνει (τουλάχιστον όχι σε αυτόν τον βαθμό) στην απλή θερμική εξάντληση. Μάλιστα, τα συμπτώματα της θερμοπληξίας μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να μοιάζουν με εκείνα ενός εγκεφαλικού επεισοδίου ή καρδιακής προσβολής, γεγονός που καθιστά ακόμα πιο σημαντική την άμεση αναγνώρισή τους.

Άλλο σημείο σύγχυσης: η ταχύτητα εμφάνισης. Η θερμική εξάντληση συνήθως «χτίζεται» σταδιακά, ενώ η θερμοπληξία μπορεί να εκδηλωθεί απότομα, σχεδόν χωρίς προειδοποίηση, ιδίως εάν σχετίζεται με έντονη σωματική άσκηση σε ζέστη.

Τι να κάνετε σε κάθε περίπτωση

Σε περίπτωση θερμικής εξάντλησης:

1. Μετακινηθείτε άμεσα σε δροσερό, σκιερό ή κλιματιζόμενο χώρο.
2. Χαλαρώστε τα ρούχα.
3. Εφαρμόστε δροσερά, υγρά ρούχα στο σώμα ή κάντε δροσερό ντους.
4. Πιείτε νερό με μικρές γουλιές.
5. Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια αν υπάρχουν έμετοι, αν τα συμπτώματα επιδεινώνονται ή διαρκούν πάνω από μία ώρα.

Σε περίπτωση θερμοπληξίας — πρόκειται για επείγον περιστατικό:

1. Καλέστε αμέσως ασθενοφόρο (166 ή 112).
2. Μετακινήστε το άτομο σε δροσερό μέρος.
3. Βοηθήστε στην πτώση της θερμοκρασίας του σώματος με δροσερά ρούχα, δροσερό μπάνιο, ψεκασμό του σώματος με νερό ή εφαρμογή υγρών πετσετών.
4. Μην δίνετε υγρά στο άτομο να πιει, καθώς ενδέχεται να έχει διαταραχή συνείδησης και υπάρχει κίνδυνος απόφραξη της αναπνευστικής οδού.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Στην κλασική της μορφή, η θερμοπληξία πλήττει συχνότερα ηλικιωμένους και εξασθενημένα άτομα κατά τη διάρκεια καύσωνα, ενώ η θερμοπληξία που σχετίζεται με άσκηση εμφανίζεται σε αθλούμενους ή εργαζόμενους σε ζεστό και υγρό περιβάλλον. Αυξημένο κίνδυνο έχουν επίσης όσοι δεν είναι συνηθισμένοι στη ζέστη, άτομα με χρόνια νοσήματα, όσοι λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα (όπως διουρητικά) και όσοι καταναλώνουν αλκοόλ σε συνθήκες καύσωνα.

Το βασικό μήνυμα

Η θερμική εξάντληση και η θερμοπληξία είναι θερμικές διαταραχές και χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση. Ειδικά αν η εφίδρωση σταματήσει και η θερμοκρασία του σώματος συνεχίσει να ανεβαίνει, η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε επικίνδυνη. Το πιο αξιόπιστο σημάδι που πρέπει να θυμάστε: αν υπάρχει σύγχυση, αποπροσανατολισμός ή απώλεια αισθήσεων, πρόκειται πιθανότατα για θερμοπληξία και χρειάζεται άμεση κλήση στο ΕΚΑΒ. Στην αμφιβολία, καλύτερα να αντιμετωπίσετε την κατάσταση ως πιο σοβαρή παρά το αντίθετο.