Παίρνετε αυτά τα φάρμακα; Τι πρέπει να προσέχετε όταν έχει πολλή ζέστη

Η ζέστη δεν επηρεάζει όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο. Ειδικά για όσους λαμβάνουν συγκεκριμένες φαρμακευτικές αγωγές, ένας καύσωνας μπορεί να αποβεί ακόμη πιο δύσκολος και επικίνδυνος, καθώς ορισμένα φάρμακα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα ρυθμίζει τη θερμοκρασία του, ιδρώνει ή αντιλαμβάνεται τη δίψα.

Αυτό διαπίστωσε και η 28χρονη Ιλεάνα Οκούμους, η οποία ζει στις Βρυξέλλες, στο αποκορύφωμα του καύσωνα του Ιουνίου στην Ευρώπη, όταν ένιωσε ότι δυσκολευόταν πολύ περισσότερο από τους ανθρώπους γύρω της. Ειδικότερα, ζώντας σε ένα διαμέρισμα στο τελευταίο όροφο χωρίς κλιματισμό, αναζητούσε δροσιά στο γραφείο και σε καφετέριες. Όπως περιέγραψε στο BBC, υπήρχαν φορές που χρειαζόταν έως και μία ώρα για να επανέλθει αφού έβγαινε έξω. Μία ημέρα, όταν η θερμοκρασία στο σπίτι της έφτασε τους 34 βαθμούς Κελσίου, κοιμήθηκε περίπου 18 ώρες και δυσκολευόταν να ξυπνήσει.

Η ίδια είχε ζήσει και στο παρελθόν σε περιοχές όπου οι θερμοκρασίες έφταναν τους 40 βαθμούς, χωρίς όμως να έχει βιώσει τόσο έντονα συμπτώματα. Αργότερα συνέδεσε την κατάσταση με τα φάρμακα που είχε αρχίσει να λαμβάνει δύο χρόνια νωρίτερα για την κατάθλιψη και το άγχος.

Οι ειδικοί, πάντως, είναι σαφείς: κανείς δεν θα πρέπει να διακόπτει μόνος του μια φαρμακευτική αγωγή εξαιτίας της ζέστης. Η διακοπή πολλών θεραπειών μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες και οποιαδήποτε αλλαγή πρέπει να γίνεται έπειτα από συνεννόηση με γιατρό.

Αντικαταθλιπτικά και υψηλές θερμοκρασίες

Καθώς τα κύματα καύσωνα γίνονται συχνότερα και εντονότερα, γιατροί και οργανισμοί υγείας εφιστούν την προσοχή σε ορισμένα ευρέως χρησιμοποιούμενα φάρμακα.

Μεταξύ αυτών βρίσκονται αρκετά ψυχιατρικά φάρμακα, καθώς μπορούν να επηρεάσουν τον υποθάλαμο, την περιοχή του εγκεφάλου που λειτουργεί ως κέντρο θερμορύθμισης του οργανισμού.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται και ορισμένα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα αντικαταθλιπτικά, όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, γνωστοί ως SSRI, και οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νορεπινεφρίνης, οι SNRI.

Σε αυτές τις κατηγορίες ανήκουν ουσίες όπως η σερτραλίνη, η φλουοξετίνη, η εσιταλοπράμη και η βενλαφαξίνη.

Η αύξηση της σεροτονίνης στον υποθάλαμο μπορεί να επηρεάσει τη θερμορύθμιση και να προκαλέσει υπερβολική εφίδρωση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το BBC, η έντονη εφίδρωση αφορά περίπου έναν στους πέντε ανθρώπους που λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά και μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση και απώλεια ηλεκτρολυτών.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν ο οργανισμός είναι ήδη αφυδατωμένος εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών.

Τα παλαιότερα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά μπορούν επίσης να επηρεάσουν την εφίδρωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις την αυξάνουν, ενώ σε άλλες μπορεί να την περιορίσουν. Και τα δύο ενδεχόμενα δημιουργούν προβλήματα όταν επικρατεί μεγάλη ζέστη, καθώς η εφίδρωση αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς με τους οποίους το σώμα αποβάλλει θερμότητα.

ΔΕΠΥ και αντιψυχωσικά

Δεν είναι μόνο τα αντικαταθλιπτικά που μπορεί να επηρεάσουν την αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες.

Τα αντιψυχωσικά, που χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων για τη θεραπεία της σχιζοφρένειας και της διπολικής διαταραχής, μπλοκάρουν την ντοπαμίνη στον υποθάλαμο και μπορούν έτσι να επηρεάσουν τις φυσιολογικές αντιδράσεις με τις οποίες το σώμα προσπαθεί να δροσιστεί.

Παράλληλα, διεγερτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη ΔΕΠΥ, όπως η Ριταλίνη, αυξάνουν την παραγωγή θερμότητας και προκαλούν συστολή των αιμοφόρων αγγείων, δυσκολεύοντας τη φυσική διαδικασία ψύξης.

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι μπορεί να μειώσουν την αίσθηση της κόπωσης κατά τη διάρκεια σωματικής δραστηριότητας, με αποτέλεσμα κάποιος να μην αντιληφθεί εγκαίρως ότι το σώμα του υπερθερμαίνεται.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση μιας 36χρονης γυναίκας στο Λος Άντζελες, η οποία λάμβανε ταυτόχρονα αντικαταθλιπτικό, σταθεροποιητή διάθεσης και φάρμακο για τη ΔΕΠΥ. Κατά τη διάρκεια ενός ιδιαίτερα ζεστού και υγρού κύματος ζέστης διαπίστωσε ότι δυσκολευόταν να συγκεντρωθεί, ήταν πιο ευερέθιστη και ίδρωνε περισσότερο από το συνηθισμένο.

Αρχικά απέδωσε τα συμπτώματα στη διατροφή και στην ανεπαρκή πρόσληψη νερού. Μόνο όταν συζήτησε με άλλους ανθρώπους που λάμβαναν αντίστοιχες θεραπείες αντιλήφθηκε ότι τα φάρμακα ενδέχεται να έπαιζαν ρόλο.

Από τα διουρητικά έως τα φάρμακα για την καρδιά

Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στα φάρμακα για την ψυχική υγεία. Ειδικότερα, τα διουρητικά, οι αναστολείς ΜΕΑ και οι ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης II, που χρησιμοποιούνται συχνά για την αντιμετώπιση της υψηλής αρτηριακής πίεσης, μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο διαταραχών στους ηλεκτρολύτες.

Οι δύο τελευταίες κατηγορίες μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ορμόνη που φυσιολογικά ενεργοποιεί το αίσθημα της δίψας.

Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή αφυδάτωση και, στις πιο βαριές περιπτώσεις, να αυξήσει τον κίνδυνο επιπλοκών, μεταξύ των οποίων προβλήματα στα νεφρά και στην καρδιά.

Οι βήτα-αναστολείς, επίσης πολύ συνηθισμένα καρδιολογικά φάρμακα, μπορούν να περιορίσουν τη ροή αίματος προς το δέρμα. Αυτό σημαίνει ότι το σώμα δυσκολεύεται περισσότερο να αποβάλει θερμότητα.

Παράλληλα, αντιχολινεργικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για διαφορετικές παθήσεις, όπως η νόσος του Πάρκινσον, η υπερδραστήρια ουροδόχος κύστη, αναπνευστικές διαταραχές και αλλεργίες, μπορούν να επηρεάσουν τους μηχανισμούς εφίδρωσης.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν κάποιος λαμβάνει περισσότερα από ένα φάρμακα που επηρεάζουν την αντίδραση του οργανισμού στη ζέστη.

Οι ηλικιωμένοι θεωρούνται περισσότερο ευάλωτοι, τόσο επειδή είναι γενικά πιο επιρρεπείς στις επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών όσο και επειδή είναι πιθανότερο να λαμβάνουν πολλές διαφορετικές φαρμακευτικές αγωγές ταυτόχρονα.

Μελέτη σε ηλικιωμένους ασθενείς στις ΗΠΑ έδειξε μάλιστα ότι όσοι λαμβάνουν φάρμακα όπως διουρητικά, αντιψυχωσικά, βήτα-αναστολείς, διεγερτικά και αντιυπερτασικά ενδέχεται να έχουν αυξημένο κίνδυνο νοσηλείας εξαιτίας της ζέστης ακόμη και σε περιόδους χωρίς επίσημο καύσωνα.

Ποια σημάδια χρειάζονται προσοχή

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι συνθήκες ζωής και εργασίας μπορούν να αυξήσουν ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο. Άνθρωποι που εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους, ζουν σε περιοχές με έντονο φαινόμενο αστικής θερμικής νησίδας ή δεν έχουν πρόσβαση σε κλιματισμό είναι περισσότερο εκτεθειμένοι.

Σε εκδήλωση ενημέρωσης για την υγεία στο Λας Βέγκας, όπου η θερμοκρασία έφτανε περίπου τους 43 βαθμούς Κελσίου, γιατρός συνάντησε έναν άνδρα περίπου 60 ετών που κοιμόταν σε πάρκο.

Ο άνδρας ήταν χλωμός, ίδρωνε έντονα και είχε αυξημένους καρδιακούς παλμούς. Λάμβανε ταυτόχρονα διουρητικό και SSRI, χωρίς να έχει συνειδητοποιήσει πόσο είχε υπερθερμανθεί.

Η βασική σύσταση ήταν να αυξήσει την πρόσληψη νερού, να αποφεύγει την έκθεση στον ήλιο τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας και να αναζητά δροσερούς χώρους.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν συμπτώματα όπως η σύγχυση, η μεταβολή της νοητικής κατάστασης ή μια συμπεριφορά που δεν είναι φυσιολογική για το συγκεκριμένο άτομο, καθώς μπορεί να αποτελούν ένδειξη θερμοπληξίας και να απαιτούν άμεση ιατρική βοήθεια.

Οι γιατροί ζητούν μεγαλύτερη ενημέρωση

Οι γιατροί που μίλησαν στο BBC τονίζουν ότι χρειάζεται μεγαλύτερη ενημέρωση τόσο των ασθενών όσο και των επαγγελματιών υγείας για τη σχέση ανάμεσα στα φάρμακα και στις υψηλές θερμοκρασίες.

Η επισήμανση των πιθανών κινδύνων από τη ζέστη, ιδιαίτερα σε άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες ή λαμβάνουν περισσότερα φάρμακα, θα μπορούσε να αποτελεί μέρος της ενημέρωσης που γίνεται κατά τη συνταγογράφηση.

Το βασικό μήνυμα, πάντως, παραμένει ότι κανείς δεν πρέπει να διακόπτει ή να τροποποιεί μόνος του τη θεραπεία του.

Η γνώση ότι ένα φάρμακο μπορεί να επηρεάσει την αντοχή στη ζέστη μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή να αναγνωρίσει έγκαιρα τα συμπτώματα, να λάβει περισσότερα μέτρα προστασίας και, όταν χρειάζεται, να απευθυνθεί στον γιατρό του.