Χανταϊός: Σε τι μοιάζει και σε τι διαφέρει από τον covid19

Η καταγραφή κρουσμάτων χανταϊού σε επιβάτες του MV Hondius, ενός μικρού εξερευνητικού κρουαζιερόπλοιου που μετέφερε περίπου 150 άτομα, έθεσε σε επιφυλακή τις υγειονομικές αρχές αρκετών χωρών. Η υπόθεση χαρακτηρίζεται ασυνήθιστη και προκαλεί ανησυχία, όχι μόνο λόγω της σοβαρότητας της ασθένειας, αλλά και εξαιτίας της πορείας που ακολούθησε το πλοίο, της διασποράς των ταξιδιωτών μετά την αποβίβασή τους και της ανάγκης συνεργασίας πολλών κρατών για την ιχνηλάτηση πιθανών επαφών.

Με βάση τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές έως τώρα, ο ιός που ανιχνεύθηκε σε ορισμένους ασθενείς ανήκει στο είδος Andes, ένα ιδιαίτερο στέλεχος χανταϊού που έχει καταγραφεί κυρίως στην Αργεντινή και τη Χιλή. Η ιδιαιτερότητά του είναι ότι, σε αντίθεση με τους περισσότερους χανταϊούς, μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο, κυρίως μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων.

Οι διεθνείς υγειονομικές αρχές παρακολουθούν την υπόθεση με προσοχή, χωρίς ωστόσο να εκτιμούν προς το παρόν ότι υπάρχει υψηλός κίνδυνος για τη δημόσια υγεία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι ο κίνδυνος παραμένει χαμηλός, αν και αρκετά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πού μολύνθηκαν οι πρώτοι ασθενείς, αν υπήρξε μετάδοση εντός του πλοίου, πόσοι επιβάτες ή μέλη του πληρώματος εκτέθηκαν πραγματικά στον ιό και αν υπάρχουν ήπια ή ασυμπτωματικά περιστατικά που δεν έχουν εντοπιστεί.

Μια εστία που προκάλεσε ανησυχία

Η υπόθεση έχει προκαλέσει διεθνή προβληματισμό, κυρίως επειδή αφορά επιβάτες κρουαζιερόπλοιου που ταξίδεψαν σε διαφορετικές χώρες και στη συνέχεια αποβιβάστηκαν ή μεταφέρθηκαν σε διάφορα σημεία. Η εικόνα ενός ιού που εντοπίζεται σε πλοίο με επιβάτες πολλών εθνικοτήτων και με υγειονομικές αρχές διαφορετικών κρατών να καλούνται να συνεργαστούν, φέρνει αναπόφευκτα στη μνήμη τις πρώτες ημέρες της πανδημίας Covid-19.

Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι η σύγκριση έχει όρια. Οι χανταϊοί δεν μεταδίδονται τόσο εύκολα όσο οι συνηθισμένοι αναπνευστικοί ιοί, ενώ οι περισσότεροι από αυτούς δεν μεταδίδονται καθόλου μεταξύ ανθρώπων. Το στέλεχος Andes αποτελεί εξαίρεση, γι’ αυτό και η συγκεκριμένη εστία αντιμετωπίζεται με αυξημένη προσοχή. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι πρόκειται για απειλή με ευρύτερο πανδημικό χαρακτήρα.

Τα πρώτα περιστατικά και η πορεία του πλοίου

Το MV Hondius είχε αναχωρήσει την 1η Απριλίου από την Ουσουάια, στη νότια Αργεντινή. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού εμφανίστηκαν σοβαρά περιστατικά ασθενών με συμπτώματα συμβατά με λοίμωξη από χανταϊό. Τρεις επιβάτες έχασαν τη ζωή τους, ενώ άλλοι νοσηλεύονται ή παρακολουθούνται ιατρικά.

Ένας 70χρονος Ολλανδός τουρίστας πέθανε στις 11 Απριλίου, αφού είχε παρουσιάσει πυρετό, πονοκεφάλους, κοιλιακούς πόνους και διάρροια. Η σορός του αποβιβάστηκε αργότερα στο νησί της Αγίας Ελένης, στον νότιο Ατλαντικό. Η 69χρονη σύντροφός του, επίσης από την Ολλανδία, εμφάνισε γαστρεντερικά συμπτώματα μετά την αποβίβαση και μεταφέρθηκε αεροπορικώς στο Γιοχάνεσμπουργκ, όπου κατέληξε την επόμενη ημέρα.

Το ζευγάρι είχε προηγουμένως ταξιδέψει στη Νότια Αμερική, μεταξύ άλλων και στην Αργεντινή. Το στοιχείο αυτό θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για την επιδημιολογική διερεύνηση, καθώς οι αρχές εξετάζουν αν οι πρώτοι ασθενείς μολύνθηκαν πριν επιβιβαστούν ή αν υπήρξε μετάδοση μέσα στο πλοίο.

Στις 2 Μαΐου, ένας Γερμανός τουρίστας πέθανε επίσης επί του πλοίου, αφού λίγες ημέρες νωρίτερα είχε εμφανίσει πυρετό και έντονη αδιαθεσία. Η περίπτωση αυτή αύξησε την ανησυχία των ειδικών για το ενδεχόμενο να έχει υπάρξει αλυσίδα μετάδοσης μεταξύ επιβατών ή μελών του πληρώματος.

Η κατάσταση των ασθενών

Ένας 69χρονος Βρετανός νοσηλεύεται σε κρίσιμη κατάσταση σε νοσοκομείο στην περιοχή του Γιοχάνεσμπουργκ. Είχε επισκεφθεί τον γιατρό του πλοίου στις 24 Απριλίου και στη συνέχεια αποβιβάστηκε στο νησί της Αναλήψεως, βρετανικό υπερπόντιο έδαφος στον Ατλαντικό. Από εκεί μεταφέρθηκε στη Νότια Αφρική, όπου επιβεβαιώθηκε ότι είχε μολυνθεί από χανταϊό Andes.

Στην Ελβετία, ένας ακόμη άνδρας νοσηλεύεται στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ζυρίχης. Ο ίδιος και η σύζυγός του είχαν επιστρέψει από ταξίδι στη Νότια Αμερική και είχαν επίσης επιβιβαστεί στο MV Hondius. Όταν ο άνδρας εμφάνισε συμπτώματα, τέθηκε αμέσως σε απομόνωση, ενώ η σύζυγός του, αν και δεν παρουσίαζε συμπτώματα, απομονώθηκε για προληπτικούς λόγους. Οι ελβετικές αρχές διερευνούν αν ο ασθενής είχε στενές επαφές με άλλα άτομα κατά το διάστημα που ενδέχεται να ήταν μεταδοτικός.

Παράλληλα, δύο μέλη του πληρώματος, ένας Βρετανός και ένας Ολλανδός, εμφάνισαν σοβαρά συμπτώματα. Μαζί με ακόμη ένα άτομο που φέρεται να συνδέεται στενά με τον Γερμανό επιβάτη που πέθανε στις 2 Μαΐου, αποβιβάστηκαν στην Πράια, πρωτεύουσα του Πράσινου Ακρωτηρίου, και μεταφέρθηκαν αεροπορικώς προς την Ολλανδία. Ένα από τα πρόσωπα αυτά αναμένεται να παραληφθεί από τις γερμανικές υγειονομικές αρχές και να νοσηλευθεί στο Ντίσελντορφ.

Οι υπόλοιποι επιβάτες παραμένουν υπό περιορισμό στο πλοίο. Ανάμεσά τους βρίσκονται και Γάλλοι υπήκοοι. Το MV Hondius αναμένεται να αγκυροβολήσει στο λιμάνι της Γκραναντίγια, στην Τενερίφη των Καναρίων Νήσων. Εκεί, εφόσον δεν προκύψουν επείγοντα ιατρικά περιστατικά, οι αρχές σχεδιάζουν τον επαναπατρισμό των ξένων επιβατών υπό υγειονομική επιτήρηση.

Τι είναι οι χανταϊοί

Οι χανταϊοί αποτελούν μια μεγάλη οικογένεια ιών που εντοπίζονται σε πολλές περιοχές του κόσμου. Η κύρια φυσική δεξαμενή τους είναι τα τρωκτικά, κυρίως άγρια είδη και όχι τα κοινά οικόσιτα ποντίκια. Οι άνθρωποι συνήθως μολύνονται όταν εισπνεύσουν σκόνη ή μικροσκοπικά σωματίδια που έχουν επιμολυνθεί από ούρα, κόπρανα ή σάλιο μολυσμένων τρωκτικών.

Η μόλυνση μπορεί να συμβεί σε χώρους όπου υπήρχαν τρωκτικά και όπου η ανακίνηση σκόνης απελευθερώνει μολυσμένα σωματίδια στον αέρα. Γι’ αυτό οι χανταϊοί συνδέονται συχνά με αγροτικές, δασικές ή απομονωμένες περιοχές, όπου η επαφή με άγρια τρωκτικά είναι πιο πιθανή.

Ο χρόνος επώασης μπορεί να είναι μεγάλος. Σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει ακόμη και τις οκτώ εβδομάδες, αν και συνήθως τα συμπτώματα εμφανίζονται δύο έως τρεις εβδομάδες μετά την έκθεση. Αυτή η καθυστέρηση δυσκολεύει την ιχνηλάτηση, καθώς οι ασθενείς μπορεί στο μεταξύ να έχουν ταξιδέψει, να έχουν περάσει από διαφορετικές χώρες ή να έχουν έρθει σε επαφή με πολλά άτομα.

Παλαιός και νέος κόσμος

Οι ειδικοί χωρίζουν τους χανταϊούς σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Οι χανταϊοί του Παλαιού Κόσμου κυκλοφορούν κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία και συνδέονται με αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο. Η σοβαρότητα της νόσου διαφέρει ανάλογα με το στέλεχος. Στη Δυτική Ευρώπη, για παράδειγμα, το είδος Puumala θεωρείται σχετικά ηπιότερο και έχει χαμηλή θνησιμότητα.

Αντίθετα, οι χανταϊοί του Νέου Κόσμου, που απαντώνται στην αμερικανική ήπειρο, προκαλούν καρδιοπνευμονικό σύνδρομο. Πρόκειται για πιο σοβαρή μορφή νόσου, η οποία μπορεί να οδηγήσει γρήγορα σε επιδείνωση της αναπνευστικής και καρδιαγγειακής λειτουργίας. Σε βαριές περιπτώσεις, η θνησιμότητα μπορεί να είναι υψηλή και να φτάνει περίπου το 40%.

Το στέλεχος Andes, που φέρεται να σχετίζεται με την υπόθεση του MV Hondius, ανήκει σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία.

Γιατί το στέλεχος Andes προκαλεί ιδιαίτερη προσοχή

Το είδος Andes ξεχωρίζει από τους περισσότερους χανταϊούς επειδή μπορεί να μεταδοθεί απευθείας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μετάδοση θεωρείται ότι γίνεται κυρίως μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων, δηλαδή μέσω σάλιου ή εκκρίσεων που απελευθερώνονται όταν ένας μολυσμένος άνθρωπος μιλά, βήχει ή βρίσκεται σε στενή επαφή με άλλους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μεταδίδεται τόσο εύκολα όσο η γρίπη ή ο κορωνοϊός. Σημαίνει όμως ότι, σε αντίθεση με άλλους χανταϊούς, δεν απαιτείται απαραίτητα νέα επαφή με μολυσμένο τρωκτικό για να υπάρξει επόμενο κρούσμα. Υπό ορισμένες συνθήκες, ένας μολυσμένος άνθρωπος μπορεί να μεταδώσει τον ιό σε άλλους.

Για τον λόγο αυτό, τα μέτρα απομόνωσης θεωρούνται απαραίτητα. Οι ασθενείς πρέπει να νοσηλεύονται ή να παρακολουθούνται στενά, ενώ οι στενές επαφές τους πρέπει να εντοπίζονται και να τίθενται υπό επιτήρηση. Η χρήση μάσκας, η απομόνωση, ο προστατευτικός εξοπλισμός και τα μέτρα που εφαρμόζονται και σε άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις κρίνονται σημαντικά για τον περιορισμό της διασποράς.

Το προηγούμενο της παταγονίας

Οι εστίες του χανταϊού Andes είναι σπάνιες. Ένα από τα σημαντικότερα καταγεγραμμένα περιστατικά σημειώθηκε στο Epuyen, χωριό της Παταγονίας, στα τέλη του 2018. Τότε είχαν καταγραφεί δεκάδες κρούσματα και αρκετοί θάνατοι, γεγονός που έδωσε στους επιστήμονες τη δυνατότητα να μελετήσουν καλύτερα τη μετάδοση του ιού.

Οι έρευνες έδειξαν ότι οι ασθενείς μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα μεταδοτικοί την ημέρα εμφάνισης του πυρετού, ακόμη και πριν εκδηλώσουν πιο ειδικά συμπτώματα. Το εύρημα αυτό θεωρείται σημαντικό, επειδή δείχνει ότι η μεταδοτικότητα μπορεί να ξεκινά σε πρώιμο στάδιο, όταν δεν υπάρχει ακόμη διάγνωση.

Στην εστία της Παταγονίας, ο χρόνος επώασης κυμάνθηκε από 9 έως 40 ημέρες, ενώ η θνησιμότητα ήταν αυξημένη. Υπολογίστηκε επίσης ότι κάθε ασθενής μπορούσε, κατά μέσο όρο, να μεταδώσει τον ιό σε περισσότερα από δύο άτομα. Αυτό εξηγεί γιατί οι ειδικοί αντιμετωπίζουν με σοβαρότητα κάθε πιθανή αλυσίδα μετάδοσης.

Τα βασικά αναπάντητα ερωτήματα

Παρά την κινητοποίηση των αρχών, αρκετά κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά. Το πρώτο αφορά την αρχική πηγή της μόλυνσης. Οι ειδικοί εξετάζουν αν ένας ή περισσότεροι επιβάτες είχαν μολυνθεί πριν επιβιβαστούν στο πλοίο, πιθανόν κατά την παραμονή τους στη Νότια Αμερική. Αυτό θα ήταν συμβατό με τον γνωστό χρόνο επώασης του ιού.

Ωστόσο, επειδή το στέλεχος Andes μπορεί να μεταδοθεί μεταξύ ανθρώπων, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να υπήρξαν δευτερογενείς μεταδόσεις μέσα στο πλοίο. Η ζωή σε ένα κρουαζιερόπλοιο περιλαμβάνει κοινόχρηστους χώρους, στενές επαφές και παρατεταμένη συνύπαρξη επιβατών και πληρώματος, στοιχεία που θα μπορούσαν να ευνοήσουν τη μετάδοση.

Ένα ακόμη ζήτημα είναι αν υπάρχουν ήπια ή ασυμπτωματικά περιστατικά. Αν ορισμένα άτομα μολύνθηκαν χωρίς να εμφανίσουν έντονα συμπτώματα, η ιχνηλάτηση γίνεται δυσκολότερη.

Τέλος, οι ειδικοί εξετάζουν αν ο ιός που ανιχνεύθηκε παρουσιάζει κάποια γενετική διαφοροποίηση που μπορεί να επηρεάζει τη μεταδοτικότητα ή τη σοβαρότητα της νόσου. Αυτό όμως μπορεί να απαντηθεί μόνο μέσα από εξειδικευμένες εργαστηριακές αναλύσεις.

Χαμηλός κίνδυνος, αλλά αυξημένη επιτήρηση

Οι υγειονομικές αρχές υπογραμμίζουν ότι, προς το παρόν, ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό παραμένει χαμηλός. Η μετάδοση του χανταϊού Andes φαίνεται να απαιτεί συνήθως στενή επαφή, γεγονός που τον διαφοροποιεί από ιούς που μπορούν να εξαπλωθούν μαζικά και ανεξέλεγκτα στην κοινότητα.

Παρά ταύτα, η υπόθεση θεωρείται σοβαρή. Η υψηλή θνησιμότητα των χανταϊών του Νέου Κόσμου, η δυνατότητα μετάδοσης του στελέχους Andes από άνθρωπο σε άνθρωπο και η διεθνής διασπορά των επιβατών του MV Hondius καθιστούν αναγκαία την άμεση και συντονισμένη αντίδραση των αρχών.

Το βασικό ζητούμενο είναι να εντοπιστούν όλοι όσοι ενδέχεται να εκτέθηκαν στον ιό, να παρακολουθηθούν για πιθανά συμπτώματα και να απομονωθούν γρήγορα όσοι νοσήσουν. Παράλληλα, οι αρχές προσπαθούν να εξακριβώσουν αν υπάρχει ενεργή εστία λοίμωξης στην περιοχή από όπου ξεκίνησε το ταξίδι ή αν πρόκειται για περιστατικό που περιορίζεται στους επιβάτες της συγκεκριμένης κρουαζιέρας.

Η υπόθεση του MV Hondius υπενθυμίζει ότι ακόμη και σπάνιοι ιοί μπορούν, υπό ειδικές συνθήκες, να προκαλέσουν διεθνή ανησυχία μέσα σε λίγες ημέρες. Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ότι πρόκειται για την αρχή μιας νέας πανδημίας. Αποτελεί όμως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας που έχουν η επιδημιολογική επιτήρηση, η έγκαιρη διάγνωση και η διεθνής συνεργασία όταν ένας παθογόνος παράγοντας εμφανίζεται σε περιβάλλον μεγάλης κινητικότητας, όπως είναι ένα κρουαζιερόπλοιο.