Θα "πέσει" τελικά η Γαλλία; Τι έφταιξε και βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού απειλώντας όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Με τις αποδόσεις των ομολόγων της να “χτυπάνε” ρεκόρ 25ετίας, προκαλώντας τριγμούς σε όλη την Ευρώπη, το πάθημα της Γαλλίας μοιάζει να αποτελεί μάθημα για όλους, αρκεί να εντοπιστούν τα αίτια αυτής της κατάρρευσης.

Το να περιοριστεί κανείς στην πολιτική αστάθεια, θα ήταν σαν να βλέπει το δέντρο και όχι το δάσος. Στην πραγματικότητα, πίσω από αυτήν την πολιτική αστάθεια βρίσκεται η αποδυνάμωση της γαλλικής οικονομίας, η οποία με τη σειρά προκάλεσε ντόμινο κοινωνικών αντιδράσεων και πολιτικών αναταράξεων.

Θα αρκούσε αν έβλεπε κανείς την εκτίναξη του γαλλικού Χρέους πάνω από το 115% του ΑΕΠ, όταν τα προηγούμενα 45 χρόνια δεν ξεπερνούσε το 68% κατά μέσο όρο. Ωστόσο, απαιτείται ανάλυση των παραγόντων που προκάλεσαν αυτήν την έκρηξη. Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών για την οικονομική πολιτική στη Γαλλία με αφορμή τις πρόσφατες διαδηλώσεις που εκδηλώθηκαν στη χώρα, το υπερβολικά μεγάλο μέγεθος του κρατικού μηχανισμού αποτελεί το κύριο πρόβλημα της γαλλικής οικονομίας. Το γαλλικό κράτος απορροφά το 57,2% του ΑΕΠ της χώρας, δηλαδή 7,4 μονάδες περισσότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Αντίστοιχα, η Γαλλία καταγράφει ελλείμματα και δανείζεται για 52 συνεχόμενα χρόνια, από το 1974 μέχρι σήμερα.

Το μέγεθος του γαλλικού κράτους

Το 2009 οι δαπάνες της γενικής κυβέρνησης της Γαλλίας ανήλθαν στο 58% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, το 2017 στο 57,7%, το 2025 στο 57,2%. Η μόνη εξαίρεση στο σχετικά στάσιμο αυτό ποσοστό ήταν το 2020, κατά την περίοδο της πανδημίας όπου το ποσοστό έφτασε το 61,7% πριν επιστρέψει στα προηγούμενα επίπεδα. Σε επίπεδο ευρωζώνης, το κράτος απορροφά κατά μέσο όρο το 49,8% του ΑΕΠ, 7,4 μονάδες χαμηλότερα από τη Γαλλία.

Η Banque de France δείχνει πού κατευθύνονται οι πόροι. Η Γαλλία δαπανά το 32,2% του ΑΕΠ της για κοινωνική προστασία, όταν το αντίστοιχο μέγεθος στην ευρωζώνη είναι 27,2%. Το ασφαλιστικό σύστημα στη Γαλλία ήταν και παραμένει αναδιανεμητικό (pay-as-you-go), δηλαδή οι σημερινοί εργαζόμενοι πληρώνουν απευθείας τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη ραγδαία γήρανση του πληθυσμού και την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, δημιουργεί μια μεγάλη χρηματοδοτική τρύπα, καθώς η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους έχει συρρικνωθεί επικίνδυνα.

Η πρόσφατη προσπάθεια για ασφαλιστική μεταρρύθμιση, η οποία αποσκοπούσε στη σταδιακή αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης στα 64 έτη, οδηγήθηκε τελικά σε πολιτικό πάγωμα και αναστολή. Υπό την πίεση των μαζικών διαδηλώσεων και των πολιτικών ισορροπιών στην Εθνοσυνέλευση, η μεταρρύθμιση δεν προχώρησε, αφήνοντας το σύστημα εκτεθειμένο σε ετήσια ελλείμματα δισεκατομμυρίων που το κράτος αναγκάζεται να καλύπτει με νέο δανεισμό.

Το ΔΝΤ το αναφέρει χωρίς περιστροφές στην τελευταία του έκθεση, ότι η Γαλλία έχει τον υψηλότερο λόγο δαπανών προς ΑΕΠ στην Ευρωπαϊκή Ένωση και χρειάζεται εξορθολογισμό σε κεντρική κυβέρνηση, κοινωνική ασφάλιση και τοπική αυτοδιοίκηση.

Το δημοσιονομικό "αγκάθι"

Ο τελευταίος γαλλικός προϋπολογισμός με θετικό ισοζύγιο ήταν αυτός του 1974, οπότε το γαλλικό κράτος καταγράφει ελλείμματα και δανείζεται εδώ και 52 συνεχόμενα χρόνια. Το 2009 το έλλειμμα της Γαλλίας βρισκόταν στο 7,4% του ΑΕΠ, ενώ σταδιακά έπεσε στο 2,3% το 2018 και στο 2,4% το 2019, επιτυγχάνοντας τον στόχο του 3% που ορίζει η Συνθήκη του Μάαστριχτ.

Το 2020 όμως ανήλθε στο 8,9% και το 2025 έφτασε το 5,1% σύμφωνα με στοιχεία του INSEE. Αν προσθέταμε τα ελλείμματα της περιόδου 2017 έως 2025, θα φτάναμε στο 44,6% του ΑΕΠ. Μια χώρα μπορεί θεωρητικά να τρέχει ελλείμματα εις άπειρον με την προϋπόθεση ότι ο ρυθμός αύξησης του χρέους είναι μικρότερος από τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας. Ωστόσο, οι αναπτυξιακές προοπτικές της Γαλλίας δεν είναι ευνοϊκές.

Το χρέος της Γαλλίας έχει αυξηθεί από 98,8% του ΑΕΠ το 2017 στο 115,6% το 2025, δηλαδή κατά 16,8 μονάδες, ενώ στην ευρωζώνη η αύξηση ήταν μόλις 0,3 μονάδες. Οι προοπτικές δεν είναι επίσης ιδιαίτερα αισιόδοξες, καθώς το βασικό σενάριο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου τοποθετεί το έλλειμμα γύρω στο 6% μεσοπρόθεσμα, με το χρέος σε αυξητική τάση έως το 2030. Η ίδια η γαλλική κυβέρνηση στοχεύει σε έλλειμμα κάτω του 3% ως το 2029.

Σύμφωνα με την ανάλυση του ΚΕΦΙΜ, οι δύο υποψήφιοι που φαίνεται να έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν ο/η προσεχής πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας είναι ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν με την «Ανυπότακτη Γαλλία» και η Μαρίν Λεπέν από την «Εθνική Συσπείρωση». Τα δύο προγράμματα κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις αλλά μοιράζονται την ίδια αδυναμία. Κανένα από τα δύο δεν αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος, δηλαδή το μέγεθος και τη δομή του γαλλικού κράτους. Ο κίνδυνος για τη Γαλλία είναι, επομένως, να εγκλωβιστεί σε μια πολιτική αντιπαράθεση όπου η δυσαρέσκεια οδηγεί σε νέες υποσχέσεις, ενώ οι αναγκαίες αλλαγές αναβάλλονται.