Πώς η σύγκρουση με το Ιράν απειλεί μακροπρόθεσμα τις οικονομίες του Κόλπου

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν το υψηλό χρέος και τα χαμηλά κρατικά έσοδα επιβάρυναν σοβαρά την οικονομία του Κατάρ, το μικρό κράτος του Κόλπου επέλεξε να ποντάρει αποφασιστικά στο φυσικό αέριο, σε μια προσπάθεια να αλλάξει την πορεία του και να μετατρέψει το Ras Laffan από μια ειδυλλιακή παραλία, περίπου 80 χιλιόμετρα από τη Ντόχα σε ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά συγκροτήματα επεξεργασίας φυσικού αερίου της χώρας.

Θα ανέπτυσσε τα τεράστια υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου του και κυρίως θα έψυχε σε ακραίες θερμοκρασίες το αέριο μετατρέποντάς το σε LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο) για μεταφορά με πλοία σε παγκόσμια κλίμακα.

Αυτή η απόφαση οδήγησε στη δημιουργία του Ras Laffan, μιας βιομηχανικής πόλης στην ακτή, περίπου μια ώρα οδικώς από την πρωτεύουσα, Ντόχα. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών δεκαετιών, θα γινόταν το μεγαλύτερο κέντρο εξαγωγής LNG στον κόσμο, μεταμορφώνοντας το Κατάρ σε μία από τις πλουσιότερες χώρες παγκοσμίως.

Όμως στις 18 Μαρτίου αυτή η ιστορία επιτυχίας κλονίστηκε, όταν ένας ιρανικός βαλλιστικός πύραυλος έπληξε το κύριο συγκρότημα φυσικού αερίου Ras Laffan, θέτοντας εκτός λειτουργίας το εκτιμώμενο 17% της παγκόσμιας προσφοράς LNG.

Όπως υπενθυμίζει το BBC, οι ζημιές αναμένεται να κοστίσουν στην κρατική QatarEnergy περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια (15 δισ. λίρες) σε χαμένα ετήσια έσοδα και να διαταράξουν τις προμήθειες προς βασικές αγορές της Ασίας, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας. Οι επισκευές ενδέχεται να χρειαστούν από τρία έως πέντε χρόνια.

«Η επίθεση ήταν ένα σοκ – τόσο για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, όσο και για τα ίδια τα κράτη του Κόλπου, τα οποία αισθάνονται πλέον πολύ ευάλωτα», λέει η Karen Young, ανώτερη ερευνήτρια στο Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Columbia.

Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, ο διευθύνων σύμβουλος της QatarEnergy, Saad Al Kaabi, δήλωσε ότι η κλίμακα της ζημιάς «πάει την περιοχή 10 με 20 χρόνια πίσω».

Το ιρανικό πλήγμα ήρθε αφότου το Ισραήλ βομβάρδισε το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν, το οποίο συνορεύει με το κοίτασμα North Dome του Κατάρ. Μαζί αποτελούν το μεγαλύτερο απόθεμα φυσικού αερίου στον κόσμο. Την ίδια ώρα σε ολόκληρο τον Κόλπο, η συνεχιζόμενη σύγκρουση με το Ιράν έχει προκαλέσει ζημιές ύψους έως και 58 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών.

Περισσότερες από 80 εγκαταστάσεις έχουν πληγεί από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν επιθέσεις στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, ενώ πάνω από το ένα τρίτο έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Εκτός από το Κατάρ, ζημιές έχουν αναφερθεί επίσης στο Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Αυτό έχει οδηγήσει την περιοχή σε ένα μεγάλο οικονομικό σοκ

Η Παγκόσμια Τράπεζα μείωσε την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή στο 1,8% φέτος, ως αποτέλεσμα του πολέμου, προειδοποιώντας ότι οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μακροχρόνια «τραύματα» .

Προηγουμένως εκτιμούσε ανάπτυξη 4% για το 2026. Σήμερα προειδοποιεί ότι το Κατάρ και το Κουβέιτ θα υποστούν τη μεγαλύτερη συρρίκνωση. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ έχουν δείξει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, κυρίως λόγω ορισμένων εξαγωγών πετρελαίου που δεν διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Justin Alexander, διευθυντής της συμβουλευτικής εταιρείας Khalij Economics, που μελετά την περιοχή, λέει ότι ο αντίκτυπος στα κράτη του Κόλπου είναι σοβαρός. Προσθέτει ότι είναι ακόμα δύσκολο να αξιολογηθεί πλήρως η ζημιά, δεδομένου ότι η σύγκρουση παραμένει ανεπίλυτη.«Ακόμα κι αν ο πόλεμος σταματούσε σήμερα, θα υπήρχε ακόμα σημαντικός αντίκτυπος προτού τα πράγματα επανέλθουν στο φυσιολογικό», λέει.

Οι παράγοντες που πλήττουν τις οικονομίες

Δεν είναι μόνο η φυσική ζημιά στις ενεργειακές υποδομές που πλήττει τις οικονομίες. Το κλείσιμο του περάσματος που διακινεί περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και LNG, λειτουργώντας για τους παραγωγούς του Κόλπου, ως οικονομική «γραμμή ζωής», έχει μειώσει απότομα τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, επιτείνοντας την πίεση.

Η Σαουδική Αραβία αναγκάστηκε να βασιστεί στον αγωγό Ανατολής-Δύσης για να μεταφέρει πετρέλαιο στο λιμάνι Yanbu της Ερυθράς Θάλασσας, ενώ τα ΗΑΕ χρησιμοποιούν τον αγωγό Fujairah για να παρακάμψουν το στενό. Όμως, μαζί, αυτές οι εναλλακτικές λύσεις μπορούν να μεταφέρουν λιγότερο από το μισό των όγκων που κανονικά διέρχονται από το Ορμούζ.

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας περιέγραψε την κατάσταση ως τη «μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία». Εν τω μεταξύ, ο υπουργός Οικονομικών του Κατάρ προειδοποίησε ότι η πλήρης οικονομική επίπτωση από τον πόλεμο με το Ιράν δεν έχει γίνει ακόμα αισθητή.

Ο Bader Al Saif, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κουβέιτ και συνεργάτης της δεξαμενής σκέψης Chatham House, λέει ότι η κρίση θα μπορούσε να ωθήσει χώρες όπως το Κατάρ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν να αναπτύξουν επίσης δίκτυα αγωγών ως εναλλακτική λύση στα δεξαμενόπλοια.

«Δεν μπορούν να βασίζονται μόνο σε μία διαδρομή για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Είναι το Ιράν σήμερα. Θα μπορούσε να είναι κάποια άλλη εξωτερική απειλή στο μέλλον», λέει.

Οι οικονομικές επιπτώσεις εξαπλώνονται πέρα από τον ενεργειακό τομέα.

Τα ταξίδια και ο τουρισμός, που αποτελούν βασικό πυλώνα διαφοροποίησης σε αρκετές οικονομίες του Κόλπου έχουν πληγεί σημαντικά. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδιών και Τουρισμού εκτίμησε τον Μάρτιο ότι η Μέση Ανατολή έχανε περίπου 600 εκατ. δολάρια την ημέρα σε τουριστικά έσοδα από την έναρξη του πολέμου.

Τα ΗΑΕ, που πέρασαν δεκαετίες χτίζοντας τη φήμη τους ως παγκόσμιος τουριστικός κόμβος, είναι από τα πλέον πιο εκτεθειμένα. Οι επιχειρήσεις που συνδέονται με τα ταξίδια και τη φιλοξενία στο Ντουμπάι αναφέρουν απότομη μείωση των κρατήσεων, παράλληλα με ακυρώσεις και μειωμένη κίνηση, κάτι που οδήγησε σε μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας και άδειες άνευ αποδοχών.

Τα σημάδια στο χρηματοπιστωτικό σύστημα

Τον περασμένο μήνα ο Donald Trump δήλωσε ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν την επέκταση γραμμών ανταλλαγής νομισμάτων (currency swap lines) προς συμμάχους στον Κόλπο, συμπεριλαμβανομένων των ΗΑΕ, ώστε να μειωθούν οι πιέσεις ρευστότητας σε δολάρια.

Τέτοιες συμφωνίες θα επέτρεπαν στις κεντρικές τράπεζες να αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε δολάρια ΗΠΑ. Ωστόσο, τα ΗΑΕ υποβάθμισαν τη σημασία της εξέλιξης, με το πρέσβη της χώρας στις ΗΠΑ, Yousef Al Otaiba, να δηλώνει ότι οι ισχυρισμοί πως η χώρα χρειάζεται εξωτερική οικονομική στήριξη «παρερμηνεύουν τα δεδομένα».

Η αποχώρηση από τον ΟΠΕΚ

Τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν επίσης ότι θα αποχωρήσουν από τον οργανισμό πετρελαιοπαραγωγών ΟΠΕΚ, αποκτώντας μεγαλύτερη ελευθερία να αυξήσουν τις εξαγωγές τους. Ήταν ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός εντός του οργανισμού, ο οποίος ελέγχει περίπου το 37% της παγκόσμιας προσφοράς.

Χώρες όπως η Συρία βασίζονται στα χρήματα του Κόλπου για να βοηθηθούν στην ανοικοδόμησή τους, όπως υπογραμμίζει το δημοσίευμα του BBC.

Συγκεκριμένα, σε ολόκληρη την ευρύτερη Μέση Ανατολή, η Γάζα, ο Λίβανος και η Συρία θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από την οικονομική υποστήριξη των πλούσιων σε πετρέλαιο κρατών του Κόλπου για την ανοικοδόμηση των οικονομιών τους. Όμως, αυτή η υποστήριξη μπορεί τώρα να δεχθεί πιέσεις, καθώς οι κυβερνήσεις του Κόλπου διοχετεύουν πόρους προς την ανοικοδόμηση των δικών τους οικονομιών.

«Τα μεγάλα ποσά βοήθειας και επενδύσεων που ίσως χρειάζονται κάποιοι άνθρωποι στην περιοχή μπορεί να μην είναι διαθέσιμα», λέει ο Alexander.

Η σύγκρουση μπορεί επίσης να επηρεάσει τα προγράμματα οικονομικής διαφοροποίησης των εθνών του Κόλπου, τα οποία επενδύουν δισεκατομμύρια σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, ο αθλητισμός και η ψυχαγωγία για να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα έσοδα του πετρελαίου.

Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ έχουν διοχετεύσει δισεκατομμύρια για να τοποθετηθούν ως περιφερειακοί κόμβοι τεχνητής νοημοσύνης και τεχνολογίας, με στόχο να προσελκύσουν ταλέντα υψηλής ειδίκευσης.

Ορισμένοι αναλυτές αναρωτιούνται αν τα κράτη του Κόλπου θα μπορούσαν να μειώσουν τις επενδύσεις τους στις ΗΠΑ. «Αυτά τα δεσμευμένα τρισεκατομμύρια και δισεκατομμύρια στις ΗΠΑ θα εξεταστούν ξανά εξονυχιστικά από ορισμένες χώρες», λέει ο Al Saif.

Υπάρχουν επίσης ανησυχίες ότι εάν δεν υπάρξει μια μόνιμη συμφωνία για τον τερματισμό της σύγκρουσης με το Ιράν, με εγγυήσεις ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτά, η οικονομική πίεση θα μπορούσε να βαθύνει περαιτέρω.

«Τα κράτη του Κόλπου πρέπει να προετοιμαστούν ίσως για μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας – μια ανεπίλυτη σύγκρουση ή σύγκρουση χαμηλής έντασης εντός της περιοχής που μπορεί να συνεχιστεί εάν δεν υπάρξει συμφωνία», λέει η Young.