Νέο πλαίσιο στήριξης μετά από φυσικές καταστροφές - Ποιοι δικαιούνται κρατική αρωγή και ποιες επιχειρήσεις μένουν εκτός

Νέους κανόνες για την οικονομική στήριξη πολιτών, αγροτών και επιχειρήσεων που πλήττονται από φυσικές καταστροφές εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, το οποίο τίθεται σε δημόσια διαβούλευση.

Όπως αναφέρει σε δημοσίευμά του το energygame.gr, οι 37 διατάξεις του νομοσχεδίου διαμορφώνουν ένα ενιαίο σύστημα κρατικής αρωγής, το οποίο καλύπτει ολόκληρη τη διαδικασία: από την πρώτη καταγραφή των ζημιών και την άμεση οικονομική βοήθεια έως την προσωρινή στέγαση, την επισκευή ή ανακατασκευή κτιρίων, την αντικατάσταση οικοσκευής και εξοπλισμού και τη στήριξη των επιχειρήσεων. Παράλληλα, θεσπίζονται αυστηρότεροι έλεγχοι και ξεκαθαρίζεται πώς συνδέεται η κρατική αποζημίωση με την ιδιωτική ασφάλιση.

Η πρωτοβουλία έρχεται ενώ οι πυρκαγιές εξακολουθούν να δοκιμάζουν περιοχές της Αττικής και της Βοιωτίας, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα της ταχύτητας με την οποία καταβάλλονται οι αποζημιώσεις και αποκαθίστανται οι ζημιές. Σήμερα, στις 11:00, μάλιστα, ο πρωθυπουργός αναμένεται να προεδρεύσει σε διυπουργική σύσκεψη για την αποζημίωση πολιτών, αγροτών και επιχειρήσεων που επλήγησαν, καθώς και για τον συντονισμό των παρεμβάσεων στις πυρόπληκτες περιοχές.

Σύμφωνα με στοιχεία του Meteo.gr που επικαλείται το δημοσίευμα, από το 2017 έως και τις 3 Αυγούστου 2026, δεκαπέντε μεγάλες πυρκαγιές έχουν καταστρέψει περισσότερα από 800.000 στρέμματα στην Αττική. Από αυτά, περίπου 512.000 στρέμματα ήταν αμιγώς δασικές εκτάσεις, δηλαδή το 42% των δασών της περιφέρειας, ενώ συνολικά έχει καεί το 32% της επιφάνειάς της.

Ποιες φυσικές καταστροφές καλύπτονται

Το νέο σύστημα κρατικής αρωγής θα μπορεί να ενεργοποιείται για ζημιές που προκαλούνται από:

• σεισμούς,
• πλημμύρες,
• δασικές και άλλες πυρκαγιές,
• κατολισθήσεις,
• ανεμοστρόβιλους και τυφώνες,
• χιονοστιβάδες,
• χαλαζοπτώσεις,
• ηφαιστειακές εκρήξεις.

Οι ενισχύσεις θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επισκευή ή την ανακατασκευή ενός κτιρίου, αλλά και για την ανέγερση νέου ακινήτου σε διαφορετική τοποθεσία. Καλύπτονται επίσης η αγορά κατοικίας για αυτοστέγαση, η ολοκλήρωση ημιτελούς οικοδομής, οι πρώτες βιοτικές ανάγκες, η αντικατάσταση οικοσκευής και εξοπλισμού, οι απλές επισκευές, η επιδότηση ενοικίου ή συγκατοίκησης και η παραχώρηση μεταφερόμενων οικίσκων.

Για να τεθούν σε εφαρμογή τα περισσότερα από τα μέτρα, θα πρέπει προηγουμένως η περιοχή να έχει οριοθετηθεί επισήμως ως πληγείσα. Η οριοθέτηση θα πραγματοποιείται έπειτα από αυτοψίες της Γενικής Διεύθυνσης Στεγαστικής Αρωγής ή άλλης αρμόδιας δημόσιας υπηρεσίας.

Εξαίρεση προβλέπεται για ορισμένες εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις, οι οποίες θα μπορούν να καταβάλλονται και όταν μια περιοχή έχει απλώς κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Οι διατάξεις θα καλύπτουν ακόμη και λειτουργικά ανεξάρτητες ιδιοκτησίες, ανεξάρτητα από το αν έχουν συσταθεί νομικά ως αυτοτελείς οριζόντιες ιδιοκτησίες.

Ποιοι μπορούν να λάβουν στεγαστική αρωγή

Δικαιούχοι θα μπορούν να είναι οι πλήρεις ή ψιλοί κύριοι του πληγέντος ακινήτου. Δικαίωμα θα έχουν επίσης όσοι μπορούν να αποδείξουν ότι είναι κληρονόμοι, ακόμη και αν πριν από την καταστροφή δεν είχε ολοκληρωθεί η αποδοχή της κληρονομιάς.

Στους δικαιούχους εντάσσονται ακόμη:

• όσοι θεμελιώνουν δικαίωμα κυριότητας μέσω τακτικής ή έκτακτης χρησικτησίας,
• οι κάτοχοι προσωρινών παραχωρητηρίων,
• όσοι διαθέτουν δικαίωμα επιφανείας.

Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για τα ακίνητα με περισσότερους ιδιοκτήτες. Ένας συγκύριος, ανεξάρτητα από το ποσοστό που κατέχει εξ αδιαιρέτου, θα μπορεί να οριστεί δικαιούχος για το σύνολο της στεγαστικής αρωγής, εφόσον τα χρήματα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για την επισκευή ή ανακατασκευή του κτιρίου στο ίδιο οικόπεδο και οι υπόλοιποι ιδιοκτήτες δεν υποβάλουν εγκαίρως αίτηση.

Αν υποβάλουν αίτηση περισσότεροι συγκύριοι, το ποσό θα επιμερίζεται ανάλογα με τα ποσοστά ιδιοκτησίας τους. Από τη στιγμή που θα καθοριστεί ο δικαιούχος, δεν θα εξετάζεται μεταγενέστερη αίτηση άλλου συνιδιοκτήτη για το ίδιο ακίνητο.

Η χορήγηση της αρωγής δεν θα αποτελεί αποδεικτικό ή τίτλο κυριότητας. Το σχετικό δικαίωμα θα μπορεί να μεταβιβαστεί μαζί με το κτίριο μέσω κληρονομιάς, δωρεάς μεταξύ συγγενών έως τρίτου βαθμού ή συναλλαγής μεταξύ προσώπων που ήταν ήδη συγκύριοι κατά την ημερομηνία της φυσικής καταστροφής.

Ποια κτίρια αποκλείονται

Δεν θα δικαιούνται στεγαστική αρωγή τα κτίρια που πριν από τη φυσική καταστροφή ήταν εγκαταλελειμμένα ή ερειπωμένα. Εκτός μένουν επίσης οι πρόχειρες κατασκευές και οι κατοικίες μεγάλης αξίας.

Χρηματοδότηση για επισκευή ή ανακατασκευή δεν θα παρέχεται και για αυθαίρετα κτίρια τα οποία:

• δεν είχαν τακτοποιηθεί έως την ημερομηνία της καταστροφής,
• δεν μπορούν πλέον να τακτοποιηθούν,
• δεν επιτρέπουν την έκδοση νέας οικοδομικής άδειας στο ίδιο γεωτεμάχιο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, πάντως, μετά την κατεδάφιση του αυθαιρέτου, ο δικαιούχος θα μπορεί να αξιοποιήσει το ποσό που του αναλογεί για να κατασκευάσει νέο κτίριο σε άλλο οικοδομήσιμο ακίνητο που του ανήκει ή να αγοράσει κατοικία για αυτοστέγαση.

Τα όρια των 150 και 500 τετραγωνικών μέτρων

Για τα ακίνητα που ανήκουν σε φυσικά πρόσωπα ή σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, η κρατική αρωγή θα υπολογίζεται για επιφάνεια έως 150 τετραγωνικά μέτρα ανά δικαιούχο. Το ίδιο πλαφόν θα εφαρμόζεται και σε κάθε λειτουργικά ανεξάρτητη ιδιοκτησία.

Επομένως, ακόμη και αν ένα πληγέν ακίνητο είναι μεγαλύτερο από 150 τετραγωνικά μέτρα ή ένας δικαιούχος διαθέτει περισσότερες ιδιοκτησίες που συνολικά υπερβαίνουν αυτό το όριο, η συνολική ενίσχυση δεν θα μπορεί να ξεπεράσει το ποσό που αντιστοιχεί στα 150 τετραγωνικά μέτρα.

Στις περιπτώσεις συγκυριότητας, το εξ αδιαιρέτου ποσοστό κάθε ιδιοκτήτη θα θεωρείται ότι αντιστοιχεί σε ανάλογο τμήμα της συνολικής επιφάνειας.

Για νόμιμα λειτουργούσες βιομηχανικές, βιοτεχνικές και ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, καθώς και για τις αποθήκες τους και τις εγκαταστάσεις εφοδιαστικής αλυσίδας, το ανώτατο όριο αυξάνεται στα 500 τετραγωνικά μέτρα.

Τα συγκεκριμένα πλαφόν δεν θα ισχύουν για τα διατηρητέα ακίνητα. Στα κτίρια του δημόσιου τομέα, η κρατική αρωγή θα μπορεί να καλύπτει ολόκληρη την πληγείσα επιφάνεια, εφόσον η αποκατάσταση δεν αποτελεί αρμοδιότητα διαφορετικού φορέα.

Το νομοσχέδιο δεν προσδιορίζει συγκεκριμένο ποσό αποζημίωσης ανά τετραγωνικό μέτρο. Τα ποσά θα καθορίζονται με υπουργικές αποφάσεις και θα διαφοροποιούνται ανάλογα με:

• το μέγεθος του ακινήτου,
• τη χρήση του,
• το είδος και την έκταση της βλάβης,
• τη νησιωτικότητα,
• τη δυσκολία πρόσβασης στην περιοχή,
• την ανάγκη παραμονής του πληθυσμού σε απομακρυσμένους οικισμούς,
• τον ιστορικό ή παραδοσιακό χαρακτήρα της περιοχής.

Ποιες επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να ασφαλίζονται

Κεντρικό σημείο του νέου πλαισίου αποτελεί η σύνδεση της κρατικής αρωγής με την ιδιωτική ασφάλιση των επιχειρήσεων.

Η υποχρέωση ασφάλισης δεν εισάγεται για πρώτη φορά με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο. Ισχύει ήδη από την 1η Ιουνίου 2025 και αφορά επιχειρήσεις με ετήσια ακαθάριστα έσοδα άνω των 500.000 ευρώ.

Οι επιχειρήσεις αυτές οφείλουν να ασφαλίζουν τις εγκαταστάσεις και τον εξοπλισμό τους έναντι δασικής πυρκαγιάς, πλημμύρας και σεισμού. Η ασφαλιστική κάλυψη πρέπει να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 70% της αξίας του ενεργητικού που υπάγεται στην υποχρέωση.

Από την υποχρεωτική ασφάλιση εξαιρούνται:

• το Δημόσιο και οι φορείς του,
• τα αυθαίρετα που ούτως ή άλλως δεν δικαιούνται κρατική αρωγή,
• τα πλοία, τα τρένα, τα αεροσκάφη και τα υπόλοιπα μεταφορικά μέσα,
• οι εναέριες, υπόγειες και υποθαλάσσιες υποδομές,
• τα ορυχεία,
• οι αγροτικές καλλιέργειες και η φυτική παραγωγή,
• οι ιχθυοκαλλιέργειες,
• το ζωικό κεφάλαιο,
• οι νεοσύστατες επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν δημοσιευμένες οικονομικές καταστάσεις.

Εξαίρεση όταν καμία ασφαλιστική δεν αναλαμβάνει τον κίνδυνο

Επιχείρηση που αποδεδειγμένα δεν μπορεί να βρει ασφαλιστική κάλυψη θα έχει τη δυνατότητα να εξαιρεθεί από την υποχρέωση για διάστημα δύο ετών. Για να εγκριθεί η εξαίρεση, θα πρέπει να προσκομίσει δύο αρνητικές απαντήσεις από διαφορετικές ασφαλιστικές εταιρείες.

Μετά τη συμπλήρωση της διετίας, εφόσον η επιχείρηση λάβει εκ νέου δύο απορριπτικές απαντήσεις από ασφαλιστικές εταιρείες, η εξαίρεση θα μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμη.

Για τις επιχειρήσεις που δεν συμμορφώνονται προβλέπεται πρόστιμο 10.000 ευρώ. Μετά την κοινοποίησή του, η επιχείρηση θα έχει προθεσμία 30 ημερών για να προχωρήσει στην απαιτούμενη ασφάλιση. Αν δεν το πράξει μέσα στο συγκεκριμένο διάστημα, το πρόστιμο θα διπλασιάζεται.

Χωρίς κρατική αποζημίωση οι ανασφάλιστες επιχειρήσεις

Οι επιχειρήσεις που είχαν υποχρέωση να ασφαλιστούν, αλλά δεν το έκαναν, θα αποκλείονται από κάθε επιχορήγηση κρατικής αρωγής για υλικές ζημιές. Ο αποκλεισμός θα περιλαμβάνει και τη στεγαστική αρωγή για τις κτιριακές εγκαταστάσεις τους.

Για τις επιχειρήσεις που διαθέτουν ασφαλιστήριο συμβόλαιο, η κρατική ενίσχυση θα καλύπτει μόνο το τμήμα της ζημιάς που δεν αποζημιώνεται από την ιδιωτική ασφαλιστική εταιρεία. Για να καταβληθεί η κρατική αρωγή, θα πρέπει να προσκομίζεται βεβαίωση της ασφαλιστικής ότι έχει ολοκληρωθεί ο υπολογισμός της ασφαλιστικής αποζημίωσης.

Η αποζημίωση που καταβάλλεται από την ασφαλιστική εταιρεία θα είναι αφορολόγητη και ακατάσχετη. Επίσης, δεν θα συμψηφίζεται με χρέη της επιχείρησης προς το Δημόσιο, τους δήμους ή τους ασφαλιστικούς οργανισμούς.

Ποια οικονομική χρήση θα ελέγχεται

Το νέο πλαίσιο διευκρινίζει και ποια οικονομική χρήση θα εξετάζεται ώστε να διαπιστωθεί αν μια επιχείρηση υπερέβαινε το όριο των 500.000 ευρώ και, επομένως, είχε υποχρέωση να είναι ασφαλισμένη.

Εάν την ημέρα της καταστροφής είχε ήδη λήξει η προθεσμία υποβολής της φορολογικής δήλωσης, θα λαμβάνονται υπόψη τα ακαθάριστα έσοδα του προηγούμενου φορολογικού έτους. Αν η προθεσμία δεν είχε ακόμη εκπνεύσει, θα εξετάζονται τα έσοδα της αμέσως προηγούμενης οικονομικής χρήσης.

Τέλος, αλλάζει η σύνθεση του Παρατηρητηρίου Ιδιωτικής Ασφάλισης έναντι Φυσικών Καταστροφών. Το αρμόδιο Συμβούλιο θα διαθέτει 21 μέλη, στα οποία θα περιλαμβάνονται εκπρόσωποι της κυβέρνησης, της Τράπεζας της Ελλάδος, των ασφαλιστικών εταιρειών, των τραπεζών, των ιδιοκτητών ακινήτων, των επιμελητηρίων, του ΣΕΒ, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών.