Γιατί γίνεται τάση η άδεια για λόγους ψυχικής υγείας

Αν και έχει αυξηθεί η σημασία που δίνεται στην ψυχική υγεία, παραμένει ακόμα ένα θέμα ταμπού, ειδικά στους εργασιακούς χώρους. Για χιλιάδες εργαζόμενους η αυξημένη πίεση, οι εντατικοί ρυθμοί, οι υπερβολικές απαιτήσεις και τα τοξικά περιβάλλοντα δημιουργούν τις συνθήκες ώστε να εκδηλωθούν αγχώδεις διαταραχές ή άλλα θέματα ψυχικής υγείας.

Όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι φτάνουν στα όριά τους και, πλέον, η επιλογή της άδειας για λόγους ψυχικής υγείας κρίνεται απαραίτητη ώστε να προστατεύσουν τον εαυτό τους και να αποφύγουν την επαγγελματική εξουθένωση. Οι επιχειρήσεις, από την άλλη, βλέπουν μια τάση που δύσκολα ελέγχεται.

Μια ιστορία που γίνεται όλο και πιο συνηθισμένη

Μια νεαρή project manager στη Βαλτιμόρη έφτασε σε σημείο κόπωσης όταν επωμίστηκε τον φόρτο εργασίας δύο ατόμων, ενώ παράλληλα δεν τα πήγαινε καλά με τον προϊστάμενό της. Πριν από κάθε συνάντηση μαζί του, προσπαθούσε να ηρεμήσει το άγχος της με αναπνοές. Βρισκόταν ήδη σε θεραπευτική διαδικασία και μιλούσε κατά διαστήματα για το θέμα αυτό με τον θεραπευτή της. Σκεφτόταν: «Δεν θα ξαναπάω στη δουλειά».

Τελικά, την περασμένη άνοιξη πήρε εξάμηνη άδεια απουσίας, με πιστοποίηση από τον θεραπευτή της, αξιοποιώντας το ομοσπονδιακό δικαίωμα προστατευμένης άδειας που παρέχει ο νόμος FMLA στις ΗΠΑ. Η άδεια ήταν χωρίς αποδοχές, αλλά μια ειδική ασφαλιστική κάλυψη παρείχε το 70% του εισοδήματός της. Πέρασε τον καιρό της χωρίς να κάνει σχεδόν τίποτα —καθόταν στη βεράντα, ζωγράφιζε, έπαιζε με τον γιο της— και λέει πως αυτή ακριβώς την «επανεκκίνηση» χρειαζόταν.

Ιστορίες σαν αυτή πολλαπλασιάζονται. Ενώ παλαιότερα οι παρατεταμένες άδειες αφορούσαν κυρίως θεραπεία για διατροφικές διαταραχές, εξάρτηση από ουσίες ή αυτοκτονικό ιδεασμό, πλέον όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι ζητούν χρόνο εκτός εργασίας για κατάθλιψη και άγχος.

Τα νούμερα δείχνουν μια σαφή τάση

Σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας εργατικού δικαίου Littler Mendelson που δημοσιεύτηκε τον Μάιο, περίπου το 67% των αμερικανικών επιχειρήσεων αναφέρει αύξηση των αδειών ή των αιτημάτων προσαρμογής λόγω ψυχικής υγείας τον τελευταίο χρόνο - το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 74% για τους μεγάλους οργανισμούς. Όπως αναφέρουν, οι άδειες αυξάνονται συνεχώς μετά τον Covid και περιγράφουν το φαινόμενο ως μια «σταθερή μετατόπιση» στην αγορά εργασίας, όχι μια παροδική αναστάτωση.

Παράλληλα, έρευνα του 2026 από την εταιρεία παροχών ψυχικής υγείας Spring Health σε στελέχη ανθρώπινου δυναμικού βρήκε ότι σε 1 στους 6 οργανισμούς ο αριθμός των εργαζομένων που πήραν άδεια ψυχικής υγείας αυξήθηκε κατά 25% ή περισσότερο μέσα σε έναν χρόνο.

Ο αμερικανικός νόμος FMLA, που ψηφίστηκε το 1993, δίνει στους εργαζόμενους δικαίωμα σε άδεια έως 12 εβδομάδων με διασφαλισμένη επιστροφή στη θέση εργασίας. Αρχικά σχεδιάστηκε για τη γέννηση παιδιού ή για φροντίδα κάποιου μέλους της οικογένειας. Σήμερα, όμως, χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο για λόγους ψυχικής υγείας, κάτι που δημιουργεί πίεση στους οργανισμούς. Σε αντίθεση με τις άδειες μητρότητας, οι εργαζόμενοι με ψυχικά θέματα συχνά δεν προλαβαίνουν να ειδοποιήσουν έγκαιρα τους προϊσταμένους τους πριν απουσιάσουν για εβδομάδες ή μήνες.

Το κόστος για τις επιχειρήσεις

Το οικονομικό αντίκτυπο είναι δύσκολο να μετρηθεί με ακρίβεια, αλλά έρευνα του Gallup το 2022 εκτιμούσε το κόστος μιας χαμένης εργάσιμης ημέρας γύρω στα 340 δολάρια ανά εργαζόμενο πλήρους απασχόλησης — κάτι που, αθροιστικά, μεταφράζεται σε περίπου 47,6 δισεκατομμύρια δολάρια χαμένης παραγωγικότητας ετησίως στις ΗΠΑ. Όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά ένας εργατολόγος, το γεγονός ότι οι εργαζόμενοι νιώθουν πλέον πιο άνετα να μιλήσουν ανοιχτά είναι θετικό, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να αποδειχθεί εξουθενωτικό για τις επιχειρήσεις.

Γιατί συμβαίνει τώρα

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, πολλές εταιρείες επένδυσαν σε προγράμματα ευεξίας, επέκτειναν τα προγράμματα υποστήριξης εργαζομένων και βελτίωσαν την κάλυψη ψυχικής υγείας στα ασφαλιστικά τους πακέτα, τόσο για να βοηθήσουν το προσωπικό όσο και για να διατηρήσουν το εργατικό δυναμικό εν μέσω έλλειψης προσωπικού. Αυτό μείωσε το στίγμα γύρω από τη χρήση τέτοιων παροχών και αύξησε την ευαισθητοποίηση.

Σήμερα, όμως, το σκηνικό έχει αλλάξει: η ζήτηση εργατικού δυναμικού έχει επιβραδυνθεί, οι επιχειρήσεις λειτουργούν με πιο «λιτές» ομάδες, και κάθε απουσία γίνεται πιο αισθητή. Σε συνδυασμό με τα υψηλά επιτόκια, τον επίμονο πληθωρισμό και τη γεωπολιτική αβεβαιότητα, πολλοί εργοδότες αρχίζουν να επανεξετάζουν τις πιο γενναιόδωρες πολιτικές τους.

Η ανησυχία για κατάχρηση και η πραγματικότητα του στίγματος

Ορισμένες εταιρείες ανησυχούν ότι ένας μικρός αριθμός εργαζομένων ενδέχεται να εκμεταλλεύεται το σύστημα, καθώς ο νόμος απαιτεί μόνο μια ιατρική πιστοποίηση για την έγκριση της άδειας — πιστοποιητικό που ορισμένες υπηρεσίες τηλεϊατρικής διαφημίζουν ότι μπορούν να εκδώσουν σε λιγότερο από 24 ώρες έναντι μικρού κόστους. Σε πλατφόρμες όπως το TikTok, έχουν εμφανιστεί ακόμη και βίντεο που προτείνουν τη χρήση τέτοιας άδειας ως ευκαιρία για αναζήτηση νέας δουλειάς. Αν και κάτι τέτοιο δεν είναι παράνομο, τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο τον σκεπτικισμό και δημιουργεί αμφιβολίες ακόμα και προς όσους πραγματικά χρειάζονται την άδεια.

Ειδικοί στον χώρο εκτιμούν πάντως ότι αυτή η πρακτική δεν αποτελεί τον κανόνα. Παραμένει, ωστόσο, έντονο το στίγμα: εργαζόμενοι που μίλησαν υπό όρους ανωνυμίας περιέγραψαν απολύσεις λίγο μετά την επιστροφή τους από άδεια ψυχικής υγείας, κάτι που θεωρούν αντίποινα και για το οποίο έχουν προσφύγει νομικά. Η νομοθεσία απαγορεύει την απόλυση λόγω αιτήματος ή λήψης τέτοιας άδειας, αλλά δεν εμποδίζει απολύσεις για άλλους, τεκμηριωμένους λόγους κατά τη διάρκεια ή μετά την απουσία.

Ενίσχυση της πρόληψης και της υποστήριξης

Μια εναλλακτική προσέγγιση που κερδίζει έδαφος είναι η ενίσχυση των προληπτικών παροχών ψυχικής υγείας, ώστε τα προβλήματα να αντιμετωπίζονται πριν εξελιχθούν σε παρατεταμένες απουσίες. Σύμφωνα με έρευνα της συμβουλευτικής εταιρείας παροχών Mercer, περίπου το ένα τρίτο των αμερικανικών επιχειρήσεων έχει ήδη επεκτείνει τα προγράμματα υποστήριξης ώστε να περιλαμβάνουν θεραπεία μέσω μηνυμάτων και διαδικτυακή γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, ενώ ένα ακόμη τρίτο αναμένεται να προσφέρει επιτόπια, δια ζώσης συμβουλευτική στους χώρους εργασίας έως το 2027.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχος θεσμός με το αμερικανικό FMLA — δηλαδή κάποια ειδική, αυτοτελής «άδεια ψυχικής υγείας». Οι εργαζόμενοι που χρειάζονται χρόνο εκτός εργασίας λόγω κατάθλιψης, άγχους ή άλλης ψυχικής πάθησης εντάσσονται στο γενικό καθεστώς της αναρρωτικής άδειας.

Στον ιδιωτικό τομέα, με ιατρική γνωμάτευση ανικανότητας για εργασία, ο εργαζόμενος δικαιούται επίδομα ασθενείας από τον e-ΕΦΚΑ, χωρίς ειδικό όριο ημερών για ψυχολογικούς λόγους. Στον δημόσιο τομέα, ο Υπαλληλικός Κώδικας προβλέπει αναρρωτική άδεια έως 12 μήνες ανάλογα με τα έτη υπηρεσίας, ενώ με μία αυστηρή ειδική ρύθμιση προβλέπεται άδεια άνω του ενός μήνα για ψυχική νόσο, εφόσον έχει γίνει νοσηλεία σε δημόσιο νοσοκομείο.

Παράλληλα, ο Ν. 4808/2021 υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να προλαμβάνουν συνθήκες εργασίας που βλάπτουν την ψυχική υγεία, χωρίς όμως να θεσπίζει δικαίωμα σε ειδική άδεια.