Συντάξεις: Ποιοι θα μπορούν να εργάζονται και μετά τα 67 – Η ανατροπή που εξετάζεται

Αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι εργαζόμενοι αποχωρούν από την εργασία τους φέρνουν στο προσκήνιο οι νέες συστάσεις του ΟΟΣΑ, ο οποίος θέτει στο τραπέζι την κατάργηση της υποχρεωτικής συνταξιοδότησης στις χώρες όπου εξακολουθεί να εφαρμόζεται.

Η πρόταση δεν αφορά αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης ούτε υποχρέωση των πολιτών να εργάζονται περισσότερα χρόνια. Αντίθετα, κινείται στη λογική της ελεύθερης επιλογής. Δηλαδή, όσοι έχουν ήδη θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης να μπορούν, εφόσον το επιθυμούν και εφόσον μπορούν να ανταποκριθούν στα καθήκοντά τους, να παραμένουν στην εργασία τους.

Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, καθώς μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να επηρεάσει κυρίως το Δημόσιο, όπου εξακολουθεί να ισχύει καθεστώς υποχρεωτικής αποχώρησης με τη συμπλήρωση συγκεκριμένων ηλικιακών ορίων.

Η πρόταση του ΟΟΣΑ

Ο ΟΟΣΑ συνδέει τη συζήτηση με τις δημογραφικές πιέσεις, τη γήρανση του πληθυσμού και τις αυξανόμενες ανάγκες της αγοράς εργασίας. Σύμφωνα με την προσέγγιση του Οργανισμού, η αναγκαστική αποχώρηση από την εργασία αποκλειστικά λόγω ηλικίας μπορεί να λειτουργεί ως έμμεση διάκριση εις βάρος μεγαλύτερων εργαζομένων.

Το επιχείρημα είναι ότι πολλοί εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας διαθέτουν εμπειρία, εξειδίκευση και τεχνογνωσία που παραμένουν χρήσιμες για τις επιχειρήσεις και τις υπηρεσίες. Σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετοί κλάδοι αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού, η δυνατότητα παράτασης του εργασιακού βίου θα μπορούσε να βοηθήσει τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τα ασφαλιστικά ταμεία, μέσω πρόσθετων εισφορών και φόρων.

Παράλληλα, η παραμονή έμπειρων εργαζομένων στην παραγωγή μπορεί να συμβάλει στη μεταφορά γνώσης προς τις νεότερες γενιές και να στηρίξει την παραγωγικότητα.

Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το καθεστώς διαφέρει σημαντικά ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.

Στο Δημόσιο ισχύει υποχρεωτική λύση της υπαλληλικής σχέσης. Ειδικότερα, οι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι αποχωρούν αυτοδίκαια όταν συμπληρώσουν το 67ο έτος της ηλικίας τους, προβλέπεται εξαίρεση μόνο όταν δεν έχουν συμπληρώσει τα απαιτούμενα 15 έτη ασφάλισης για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Σε αυτή την περίπτωση μπορούν να παραμείνουν στην υπηρεσία έως το 70ό έτος.

Επιπλέον, εγκύκλιοι του e-ΕΦΚΑ προβλέπουν ότι υπάλληλος που παραμένει στην υπηρεσία πέραν του επιτρεπόμενου ορίου χωρίς νόμιμη παράταση μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με αναζήτηση των αποδοχών που έλαβε ως αχρεωστήτως καταβληθείσες.

Στον ιδιωτικό τομέα, η συμπλήρωση των ορίων ηλικίας ή των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης δεν οδηγεί αυτόματα στη λύση της σύμβασης εργασίας. Ο εργοδότης μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση εργαζομένου που έχει θεμελιώσει δικαίωμα πλήρους σύνταξης γήρατος, καταβάλλοντας μειωμένη αποζημίωση απόλυσης, η οποία αντιστοιχεί στο 50% ή στο 40% της κανονικής, ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς και την ύπαρξη επικουρικής ασφάλισης.

Αντίστοιχα, και ο εργαζόμενος μπορεί να αποχωρήσει οικειοθελώς λαμβάνοντας τη μειωμένη αποζημίωση που προβλέπει η νομοθεσία. Αν όμως καμία από τις δύο πλευρές δεν καταγγείλει τη σύμβαση, η εργασιακή σχέση συνεχίζεται κανονικά, ακόμη και αν ο εργαζόμενος λαμβάνει ήδη σύνταξη.

Τα όρια συνταξιοδότησης

Τα γενικά όρια για πλήρη σύνταξη γήρατος στην Ελλάδα είναι σήμερα το 67ο έτος με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης, δηλαδή 4.500 ημέρες, ή το 62ο έτος με 40 έτη ασφάλισης, δηλαδή 12.000 ημέρες.

Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά το πότε θεμελιώνει κάποιος δικαίωμα σύνταξης, αλλά το αν θα πρέπει να υποχρεώνεται να αποχωρήσει από την εργασία του μόλις συμπληρώσει τις προϋποθέσεις.

Οι επιφυλάξεις και το επόμενο βήμα

Η πρόταση του ΟΟΣΑ δεν είναι δεσμευτική και δεν συνεπάγεται αυτόματη αλλαγή της ελληνικής νομοθεσίας. Αποτελεί, ωστόσο, κατεύθυνση πολιτικής προς τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, οι οποίες καλούνται να αξιολογήσουν τις ανάγκες των οικονομιών τους.

Στον αντίποδα, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ειδικοί της αγοράς εργασίας επισημαίνουν ότι η παραμονή μεγαλύτερων εργαζομένων δεν πρέπει να περιορίσει τις ευκαιρίες των νεότερων στην αγορά εργασίας. Υπογραμμίζουν επίσης ότι η εργασία σε μεγαλύτερες ηλικίες δεν είναι εφικτή σε όλα τα επαγγέλματα, ιδίως σε όσα απαιτούν σωματική καταπόνηση ή ενέχουν αυξημένους κινδύνους.

Έτσι, εάν η Ελλάδα ανοίξει επισήμως το ζήτημα, το βάρος αναμένεται να πέσει κυρίως στο Δημόσιο, όπου η υποχρεωτική αποχώρηση παραμένει σαφώς θεσμοθετημένη. Στον ιδιωτικό τομέα, το πλαίσιο είναι ήδη πιο ευέλικτο, καθώς η συνέχιση της εργασίας μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος είναι δυνατή, εφόσον δεν λυθεί η σύμβαση.