Συναγερμός για καύσωνες στην Ευρώπη: Η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος του πλανήτη
Η Ευρώπη σε συντριπτικό ποσοστό, τουλάχιστον 95%, βίωσε το 2025 ετήσιες θερμοκρασίες άνω του μέσου όρου, με τα κύματα καύσωνα να επηρεάζουν μεγάλα τμήματα της ηπείρου, από τη Μεσόγειο ως την Αρκτική. Η ραγδαία αύξηση της θερμοκρασίας είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση κάλυψης χιονιού και πάγου, που παίζουν κρίσιμο ρόλο στην επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής.
Τα παραπάνω διαπίστωσε η ετήσια έκθεση για την κατάσταση του κλίματος στην Ευρώπη το 2025, που εκπόνησαν το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), το οποίο υλοποιεί την υπηρεσία Copernicus για την Κλιματική Αλλαγή, και ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO).
Μεγάλο μέρος της Ευρώπης βίωσε περισσότερες ημέρες ισχυρής θερμικής καταπόνησης, σε σχέση με τον μέσο όρο, με τη Νότια και Ανατολική Ισπανία να καταγράφουν έως και 50 ημέρες περισσότερες από τον μέσο όρο με θερμοκρασίες άνω των 32 βαθμών Κελσίου. Επίσης, οι ελάχιστες θερμοκρασίες παρέμειναν πάνω από τον μέσο όρο για το μεγαλύτερο μέρος του έτους.
Ένα ρεκόρ καύσωνα διάρκειας τριών εβδομάδων έπληξε την υποαρκτική Νορβηγία, τη Σουηδία και τη Φινλανδία, με τις θερμοκρασίες κοντά και εντός του Αρκτικού Κύκλου να ξεπερνούν τους 30 βαθμούς Κελσίου. Στην περιοχή Φρόστα της Νορβηγίας η θερμοκρασία έφτασε τους 34,9 βαθμούς Κελσίου! Τον Ιούλιο και στις αρχές Αυγούστου ακραία ζέστη έπληξε και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Στην Ελλάδα η έκθεση εκτιμά ότι το 85% του πληθυσμού επηρεάστηκε από ακραίες θερμοκρασίες κοντά ή πάνω από τους 40 βαθμούς Κελσίου, με μέγιστη καταγραφή τους 44 βαθμούς.
Όπως διαπιστώνεται στην έκθεση, τα τελευταία 30 χρόνια η Ευρώπη θερμαίνεται δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο και αυτό την καθιστά την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο στον πλανήτη, με την Ανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη να θερμαίνονται ταχύτερα από τη Δυτική Ευρώπη και τα νησιά Σβάλμπαρντ στον ευρωπαϊκό Αρκτικό Ωκεανό να είναι μία από τις ταχύτερα θερμαινόμενες περιοχές στον πλανήτη.
Σημαντική απώλεια χιονιού και πάγου
Οι θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο και οι βροχοπτώσεις κάτω από τον μέσο όρο το 2025 οδήγησαν σε σημαντική απώλεια χιονιού και πάγου. Τον Μάρτιο του 2025 η χιονισμένη έκταση στην Ευρώπη ήταν περίπου 1,32 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα κάτω από τον μέσο όρο (31%), μια έκταση ισοδύναμη με τη συνολική έκταση της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας και της Αυστρίας. Αυτό σηματοδότησε την τρίτη χαμηλότερη έκταση χιονιού από τότε που ξεκίνησαν οι καταγραφές το 1983.
Επίσης, οι παγετώνες σε όλες τις ευρωπαϊκές περιοχές είχαν απώλεια μάζας, με την Ισλανδία να έχει τη δεύτερη μεγαλύτερη απώλεια παγετώνων που έχει καταγραφεί ποτέ. Η Γροιλανδία, επίσης, έχασε 139 δισεκατομμύρια τόνους πάγου. Αυτή η απώλεια πάγου συμβάλλει στην άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας, με κάθε εκατοστό αύξησης να εκθέτει επιπλέον έξι εκατομμύρια ανθρώπους σε παράκτιες πλημμύρες.
Η έκθεση καταδεικνύει μια συνεχιζόμενη τάση ταχείας θέρμανσης των πιο ψυχρών περιοχών της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Αρκτικής και των Άλπεων, όπου το χιόνι και ο πάγος παίζουν κρίσιμο ρόλο στην επιβράδυνση της κλιματικής αλλαγής αντανακλώντας το ηλιακό φως πίσω στο Διάστημα.
Οι χάρτες του Meteo
Με αφορμή την πρόσφατη έκθεση της υπηρεσίας Copernicus για την ταχεία θέρμανση της ευρωπαϊκής Ηπείρου, η μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών παρουσιάζει μια σύντομη ανάλυση δεδομένων για την αύξηση της θερμοκρασίας στην Ευρώπη μέσα στην τριακονταετία 1991-2020.
Η Εικόνα 1 παρουσιάζει χάρτη των χωρών της Ευρώπης, χρωματισμένες σύμφωνα με την αθροιστική αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κάθε χώρας την περίοδο 1991-2020. Διαπιστώνουμε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την Ευρώπη:
- οι χώρες της Ευρώπης με τη μεγαλύτερη αύξηση της θερμοκρασίας βρίσκονται στα ανατολικά (Μολδαβία, Ουκρανία, Γεωργία, Τουρκία) όπου η αύξηση ξεπερνά τους +1.9-2.0 βαθμούς Κελσίου.
- Χώρες κοντά στον Ατλαντικό ωκεανό παρουσιάζουν την μικρότερη αύξηση της θερμοκρασίας (Ιρλανδία, Hνωμένο Βασίλειο), όπου η αύξηση δε ξεπερνά τους +0.5-0.7 βαθμούς Κελσίου.
- Στην Ελλάδα η αύξηση της θερμοκρασίας την περίοδο 1991-2020 φτάνει τους +1.5 βαθμούς Κελσίου.
Η Εικόνα 2 παρουσιάζει, με μορφή ραβδογραμμάτων, την αύξηση της θερμοκρασίας ανά χώρα.
Εικόνα 1. Αθροιστική αύξηση της μέσης θερμοκρασίας στην Ευρώπη κατά την περίοδο 1991–2020. Δεδομένα: C3S / Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: meteo.gr / Ε.Α.Α.
Εικόνα 2. Αθροιστική αύξηση της μέσης θερμοκρασίας στην Ευρώπη ανά χώρα κατά την περίοδο 1991–2020. Δεδομένα: C3S / Copernicus. Επεξεργασία & οπτικοποίηση: meteo.gr / Ε.Α.Α.