«Οικονομία του καφέ»: Η θεωρία που εξηγεί το ελληνικό αναπτυξιακό μοντέλο

Σε κάθε γειτονιά, δίπλα σε σταθμούς του μετρό, πανεπιστήμια και γραφεία, οι καφετέριες έχουν γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά της ελληνικής καθημερινότητας και της οικονομίας.

Πίσω από αυτή την εικόνα, ωστόσο, οι οικονομολόγοι διακρίνουν κάτι βαθύτερο: ένα ολόκληρο μοντέλο ανάπτυξης, που έχει αποκτήσει και το δικό του όνομα, την «οικονομία του καφέ»

Από πού προέρχεται ο όρος

Ο όρος προέρχεται από τη μελέτη «The Café Economy: Structural Transformation in Greece in the Wake of Austerity and “Reforms”», των Μιχάλη Νικηφόρου, Βλάση Μίσσου, Χρήστου Πέρρου και Νικόλαου Ροδουσάκη, που δημοσιεύθηκε στη σειρά ερευνητικών κειμένων του Ελληνικού Παρατηρητηρίου του London School of Economics (LSE).

Δεν αφορά μόνο τις καφετέριες, αλλά ένα μοντέλο στο οποίο ο τουρισμός, τα καταλύματα και η εστίαση αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο βάρος, χωρίς ανάλογη αύξηση της παραγωγικότητας.

Περισσότερες θέσεις εργασίας, λιγότερη αξία

Σύμφωνα με τη μελέτη, από το 2009 έως το 2023 η απασχόληση σε καταλύματα και εστίαση αυξήθηκε κατά 87%, ενώ η προστιθέμενη αξία του κλάδου μόλις κατά 11%. Την ίδια περίοδο, η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 16% και οι πραγματικοί μισθοί υποχώρησαν κατά 26%-35%, ενώ στον τουρισμό η μείωση έφτασε έως και το 60%. Με άλλα λόγια, η οικονομία δημιούργησε θέσεις εργασίας, αλλά σε τομείς χαμηλής παραγωγικότητας και χαμηλών αμοιβών.

Η ελληνική οικονομία στο μικροσκόπιο

Η διάγνωση δεν είναι μεμονωμένη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η παραγωγικότητα στην Ελλάδα βρίσκεται στο 54,6% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, ενώ οι Έλληνες εργάζονται τις περισσότερες ώρες στην ΕΕ.

Το ΙΝΣΕΤΕ, πάντως, αμφισβητεί τη θεωρία, υποστηρίζοντας ότι η παραγωγικότητα αυξάνεται σε κανονικές περιόδους και ότι ο τουρισμός αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα και όχι αδυναμία.

Τα νούμερα της αγοράς του καφέ

Η ελληνική κατανάλωση καφέ εκτιμάται σε περίπου 71.600 τόνους ετησίως, ενώ το 2024 η χώρα εισήγαγε περίπου 58.900 τόνους, αξίας 427 εκατ. δολαρίων.

Σύμφωνα με τη NielsenIQ, οι πωλήσεις καφέ στα σούπερ μάρκετ έφτασαν τα 501,4 εκατ. ευρώ το 2025, έναντι 441 εκατ. το 2024.

Ωστόσο, ενώ η αξία αυξήθηκε κατά 13,7%, ο όγκος ενισχύθηκε μόλις κατά 1,8%, γεγονός που δείχνει ότι η άνοδος οφείλεται κυρίως στις ανατιμήσεις. Συνολικά, ο τζίρος της εστίασης και των καταλυμάτων ξεπέρασε τα 21 δισ. ευρώ το 2024, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ.