Που “κολλάει” η αύξηση της απασχόλησης- “Αγκάθι” και το δημογραφικό
Η ανεργία υποχωρεί στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων πολλών ετών, ωστόσο οι επιμέρους δείκτες “φωνάζουν” ότι υπάρχει πρόβλημα, το οποίο μεσομακροπρόθεσμα θα γίνει εντονότερο.
Αφήνοντας στην άκρη το ότι “λείπουν” από την αγορά χιλιάδες “χέρια” για συγκεκριμένες ειδικότητες π.χ. χειριστές μηχανημάτων, το βασικό πρόβλημα, όπως αποτυπώνεται και στη νέα Έκθεση της ΤτΕ, είναι η συρρίκνωση και γήρανση του πληθυσμού, που οδηγεί σε σταδιακή μείωση του εργατικού δυναμικού, με ό,τι συνεπάγεται αυτό όχι μόνο για τους δείκτες απασχόλησης αλλά και για τις αντοχές του ασφαλιστικού συστήματος.
Τα κίνητρα
Ποια μπορεί και πρέπει να είναι η απάντηση σε αυτό το πρόβλημα, το οποίο αντιμετωπίζουν κι άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Κατά την ΤτΕ, χρειάζεται να δοθούν περαιτέρω κίνητρα, οικονομικά και θεσμικά, για την αύξηση των γεννήσεων και τη στήριξη της οικογένειας. Ποια πρέπει να είναι αυτά τα κίνητρα;
- η μείωση της φορολογίας εισοδήματος με βάση τον αριθμό των παιδιών και το επίδομα γέννησης είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά θα πρέπει να συμπληρωθούν με πρόσθετα μέτρα
- αναγκαίες είναι παρεμβάσεις για να ενισχυθεί το πλέγμα εναρμόνισης της οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, καθώς και για την ένταξη και παραμονή στην αγορά εργασίας του μη οικονομικά ενεργού πληθυσμού, με έμφαση στις γυναίκες και στους νέους
- θα πρέπει να δοθούν πρόσθετα κίνητρα για τον επαναπατρισμό των Ελλήνων του εξωτερικού με υψηλές δεξιότητες (brain regain), που θα ενισχύσουν άμεσα τον ενεργό πληθυσμό και το εργατικό δυναμικό, παρά το ότι την περίοδο 2022-24 παρατηρήθηκε θετικό ισοζύγιο επαναπατρισμού των Ελλήνων του εξωτερικού
- υπάρχει ανάγκη προσέλκυσης μεταναστών, οι οποίοι θα απασχοληθούν σε κλάδους που παρουσιάζουν ελλείψεις σε εργαζομένους, όπως η γεωργία, οι κατασκευές και ο τουρισμός
Οι νέες τεχνολογίες και η ανταγωνιστικότητα
Μία άλλη σημαντική πρόκληση είναι η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας, καθώς, όπως τονίζει η ΤτΕ, η ταχεία εξάπλωσή της θα πρέπει να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τους εργαζομένους και όχι να οδηγήσει στην αντικατάστασή τους. Η συμμετοχή εργαζομένων σε προγράμματα επιμόρφωσης σε κλάδους όπου η τεχνητή νοημοσύνη έχει εκτεταμένη εφαρμογή θα συμβάλει στην απόκτηση δεξιοτήτων που σχετίζονται με την αποτελεσματικότερη αξιοποίησή της.
Σημαντική πρόκληση παραμένει η διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Η πρόσφατη άνοδος των τιμών της ενέργειας αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής των επιχειρήσεων κι ως εκ τούτου, για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας χρειάζεται μια συνετή πολιτική αύξησης των αμοιβών που δεν θα επιβαρύνει το μοναδιαίο κόστος εργασίας και θα λαμβάνει υπόψη τον πληθωρισμό. Οι νέες συλλογικές συμβάσεις που θα υπογραφούν στο πλαίσιο της εφαρμογής της Εθνικής Κοινωνικής Συμφωνίας για την ενίσχυση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας θα πρέπει να διασφαλίσουν τους παραπάνω στόχους.
Οι αμοιβές
Ένας αντίλογος είναι ότι για να προσελκύσεις εργαζόμενους και δη από το εξωτερικό, το επίπεδο των αμοιβών θα πρέπει να ανέβει σημαντικά. Κι αυτό δεν προκύπτει από τα έως τώρα στοιχεία.
Με φόντο τον πληθωρισμό, που έχει αναζωπυρωθεί και αναμένεται να διατηρηθεί σε επίπεδα πλησίον του 4% ως το τέλος του έτους, τα στοιχεία για το 2025 έδειξαν ότι επιβραδύνθηκε η αύξηση τόσο των συνολικών αμοιβών όσο και των αμοιβών ανά μισθωτό σε ονομαστικούς όρους. Εξάλλου, σύμφωνα με τους μη χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς των θεσμικών τομέων, το 2025 σημαντική αύξηση εμφάνισαν οι δαπάνες του επιχειρηματικού τομέα για αμοιβές (αντανακλώντας και την άνοδο της απασχόλησης), ενώ συγκρατημένη ήταν η αντίστοιχη αύξηση των δαπανών για μισθούς της γενικής κυβέρνησης.
Σύμφωνα με την ΤτΕ, όπως δείχνουν τα εποχικώς διορθωμένα εθνικολογιστικά στοιχεία, το α΄ τρίμηνο του 2026 συνεχίστηκε η επιβράδυνση των ετήσιων ρυθμών αύξησης τόσο των συνολικών αμοιβών (σε 4,5% από 7% το α΄ τρίμηνο του 2025) όσο και των αμοιβών ανά μισθωτό (3,3% έναντι 4,2%). Ταυτόχρονα, υποχώρησε ο ετήσιος ρυθμός ανόδου του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (σε 1,7% από 2,4%), αντανακλώντας σχεδόν αποκλειστικά την επιβράδυνση των μέσων αμοιβών, καθώς ο ρυθμός ανόδου της παραγωγικότητας υποχώρησε οριακά (1,5% έναντι 1,8%).