Ελαιόλαδο: Πόσο η τιμή παραγωγού και ποια η τιμή στο ράφι

Στα 8,5 ευρώ το λίτρο αναμένεται να διαμορφωθεί φέτος η τιμή που θα έχει το ελαιόλαδο στο ράφι, ενώ η τιμή παραγωγού κινείται σήμερα περίπου στα 4 ευρώ το κιλό.

Την εικόνα της αγοράς περιέγραψε ο πρόεδρος της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου, Μανώλης Γιαννούλης, επισημαίνοντας παράλληλα τις σημαντικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί ενόψει της νέας ελαιοκομικής περιόδου.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στην εγχώρια κατανάλωση, η οποία ανέρχεται περίπου στους 100.000 τόνους, επισημαίνοντας μια σημαντική διαρθρωτική αδυναμία: περίπου 50.000 τόνοι, δηλαδή σχεδόν το ήμισυ της ελληνικής παραγωγής που προορίζεται για εξαγωγή, φεύγουν από τη χώρα χύμα, στερώντας από τους παραγωγούς την υπεραξία της τυποποίησης.

Την ίδια ώρα, η δυσαναλογία ανάμεσα στο κόστος συγκομιδής και την τιμή διάθεσης αποτυπώνεται έντονα στο χωράφι. Όπως εξήγησε στο Action 24 ο παραγωγός και έμπορος λαδιού Νίκος Καψαμπέλης, το μεροκάματο των εργατών ξεκινά από τα 60 ευρώ και φτάνει έως και τα 80 ευρώ, ανάλογα με την απόδοση. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ένας εργάτης, για να καλύψει το ημερομίσθιο των 80 ευρώ, πρέπει να μαζέψει ποσότητα καρπού αντίστοιχη με έναν ολόκληρο τενεκέ λάδι, γεγονός που εκτοξεύει το κόστος συλλογής σε μη βιώσιμα επίπεδα.

Το ελληνικό αυτό αδιέξοδο έρχεται να επιβεβαιώσει και να τεκμηριώσει οικονομοτεχνικά η μελέτη κόστους της Ισπανικής Ένωσης Δήμων της Ελιάς (AEMO). Σύμφωνα με τα στοιχεία της AEMO, το μέσο κόστος παραγωγής κατέγραψε άλμα 57% μέσα σε έξι χρόνια (2020–2026), παρασυρόμενο από τις αυξήσεις σε εργατικά, καύσιμα, ενέργεια και λιπάσματα.

Καθοριστικός παράγοντας για το τελικό κόστος αναδεικνύεται, πέρα από τα παραπάνω, και η κλίση του εδάφους και η δυνατότητα μηχανοποίησης:

• Σε έναν παραδοσιακό ξηρικό ελαιώνα που δεν μηχανοποιείται (λόγω επικλινούς εδάφους), το πραγματικό κόστος παραγωγής φτάνει τα 5,31 ευρώ ανά κιλό.
• Σε έναν παραδοσιακό μηχανοποιήσιμο, το κόστος διαμορφώνεται στα 4,67 ευρώ ανά κιλό.
• Αντίθετα, σε έναν υπερεντατικό αρδευόμενο ελαιώνα, όπου η συγκομιδή γίνεται εξ ολοκλήρου μηχανικά χωρίς εξάρτηση από χειρωνακτικά ημερομίσθια, το κόστος πέφτει στα 3,08 ευρώ ανά κιλό.

Η σύγκριση αυτή εξηγεί πλήρως το πρόβλημα της ελληνικής υπαίθρου. Στην Ελλάδα κυριαρχούν οι μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις σε ορεινά και επικλινή εδάφη, οι οποίες εμπίπτουν στις ακριβότερες κατηγορίες κόστους (4,67 – 5,31 ευρώ/κιλό). Με την τιμή παραγωγού να κινείται σήμερα στα 3,70 - 4 ευρώ, οι παραγωγοί πωλούν κάτω από το πραγματικό κόστος παραγωγής, καταγράφοντας καθαρή ζημία και θέτοντας ανοιχτά το ερώτημα εάν συμφέρει πλέον η ίδια η συγκομιδή.

Η AEMO επισημαίνει ότι η συνέχιση της οικονομικής πίεσης θέτει σε κίνδυνο ένα παραγωγικό μοντέλο με μεγάλη περιβαλλοντική, κοινωνική και εδαφική αξία.

Όταν μια καλλιέργεια παύει να είναι βιώσιμη, αργά ή γρήγορα εγκαταλείπεται, και ο παραδοσιακός ελαιώνας προσφέρει περισσότερα από παραγωγή. Σε πολλές ορεινές περιοχές συγκρατεί το έδαφος από τη διάβρωση, συμβάλλει στην πρόληψη των πυρκαγιών μέσα από την ίδια την καλλιέργεια και κρατά ζωντανές κοινότητες που διαφορετικά θα ερήμωναν. Η AEMO επισημαίνει ότι η συνέχιση της οικονομικής πίεσης θέτει σε κίνδυνο ένα παραγωγικό μοντέλο με μεγάλη περιβαλλοντική, κοινωνική και εδαφική αξία.

Το ίδιο φαινόμενο φαίνεται ήδη σε αριθμούς αλλού στη Μεσόγειο, με την ιταλική παραγωγή ελαιολάδου να έχει μειωθεί κατά 37,6% μέσα σε είκοσι χρόνια. Στην Ελλάδα, όπου οι εξαγωγές τυποποιημένου ελαιολάδου κινούνται περίπου στους 50.000 τόνους, ο πρόεδρος του ΣΕΒΙΤΕΛ Κώστας Κουτσιούμπης επισημαίνει το έλλειμμα οργανωμένης προβολής του ελληνικού προϊόντος στο εξωτερικό, αντιπαραβάλλοντας τη σαφώς ισχυρότερη παρουσία της Τουρκίας στις διεθνείς εκθέσεις.