Γιατί η NASA θέλει να φτιάξει πυρηνικό αντιδραστήρα στη σελήνη

Η επιστροφή του ανθρώπου στη Σελήνη δεν είναι πια μόνο ζήτημα πυραύλων, προσεδαφίσεων και εντυπωσιακών αποστολών. Αν οι ΗΠΑ θέλουν πράγματι να μετατρέψουν το φεγγάρι σε μόνιμο σταθμό έρευνας, εξόρυξης και προετοιμασίας για αποστολές στον Άρη, τότε χρειάζονται κάτι πολύ πιο πεζό αλλά απολύτως απαραίτητο: σταθερό ρεύμα.

Αυτός είναι ο λόγος που η NASA, σε συνεργασία με το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας, προωθεί την ανάπτυξη πυρηνικού συστήματος παραγωγής ενέργειας για τη σεληνιακή επιφάνεια, με στόχο έναν αντιδραστήρα στη Σελήνη έως το 2030. Η επίσημη γραμμή της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας είναι ότι η πυρηνική σχάση μπορεί να προσφέρει συνεχή ηλεκτρική ισχύ για χρόνια, χωρίς να εξαρτάται από το φως του Ήλιου ή τις ακραίες θερμοκρασίες του σεληνιακού περιβάλλοντος.

Το βασικό πρόβλημα είναι απλό: στη Σελήνη, η νύχτα διαρκεί περίπου δύο γήινες εβδομάδες. Για μια σύντομη αποστολή, οι μπαταρίες και τα ηλιακά πάνελ μπορεί να αρκούν. Για μια βάση όμως που θα φιλοξενεί αστροναύτες, ρόβερ, εργαστήρια, συστήματα επικοινωνίας, θέρμανση και πιθανές εγκαταστάσεις αξιοποίησης παγωμένου νερού, η διακοπτόμενη ενέργεια δεν είναι λύση. Η NASA έχει ήδη επισημάνει ότι ένας σεληνιακός αντιδραστήρας θα μπορούσε να λειτουργεί ακόμη και σε μόνιμα σκιασμένες περιοχές, εκεί όπου θεωρείται πιθανή η παρουσία πάγου, ή να καλύπτει τις ανάγκες μιας βάσης κατά τη μακρά σεληνιακή νύχτα.

Το σχέδιο δεν αφορά έναν γιγαντιαίο πυρηνικό σταθμό όπως εκείνους της Γης. Η NASA μιλά για μικρό, ελαφρύ σύστημα σχάσης, σχεδιασμένο ειδικά για διαστημική χρήση. Σε προηγούμενη φάση του προγράμματος Fission Surface Power, οι προδιαγραφές προέβλεπαν αντιδραστήρα κάτω των έξι μετρικών τόνων, ισχύος 40 κιλοβάτ, ικανό να στηρίξει σεληνιακές κατοικίες, ρόβερ, επιστημονικά όργανα και εφεδρικά δίκτυα. Ο στόχος ήταν να λειτουργήσει για έναν χρόνο επίδειξης και στη συνέχεια για εννέα ακόμη χρόνια επιχειρησιακής χρήσης.

Η λογική πίσω από το σχέδιο είναι πως η Σελήνη δεν μπορεί να γίνει «δεύτερο σπίτι» μόνο με αποστολές λίγων ημερών. Για να υπάρξει μόνιμη παρουσία, χρειάζεται υποδομή: ενέργεια, επικοινωνίες, μεταφορές, προστασία από την ακτινοβολία, δυνατότητα παραγωγής νερού ή καυσίμων από τοπικούς πόρους. Σε αυτό το παζλ, ο πυρηνικός αντιδραστήρας λειτουργεί σαν θεμέλιο. Χωρίς αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, ακόμη και η πιο προηγμένη σεληνιακή βάση θα παραμένει ευάλωτη.

Η υπόθεση έχει και ξεκάθαρη γεωπολιτική διάσταση. Η Κίνα έχει παρουσιάσει σχέδια για τον Διεθνή Σεληνιακό Ερευνητικό Σταθμό, με βασική εγκατάσταση στον νότιο πόλο της Σελήνης έως το 2035 και υποδομές που θα περιλαμβάνουν σύστημα παροχής ενέργειας. Παράλληλα, η Ρωσία έχει κινηθεί προς την ανάπτυξη σεληνιακού σταθμού παραγωγής ενέργειας, με αναφορές σε έργο που συνδέεται με τη ρωσοκινεζική σεληνιακή αρχιτεκτονική και ορίζοντα το 2036.

Αυτό σημαίνει ότι η κούρσα για τη Σελήνη δεν αφορά μόνο το ποιος θα πατήσει πρώτος ξανά στο έδαφός της. Αφορά το ποιος θα στήσει πρώτος λειτουργικές υποδομές. Μια χώρα που θα διαθέτει σταθερή παροχή ενέργειας σε κρίσιμη περιοχή της Σελήνης θα αποκτήσει πλεονέκτημα στην επιστήμη, στην τεχνολογία, στην πρόσβαση σε πόρους και πιθανώς στη διαμόρφωση των κανόνων για την ανθρώπινη δραστηριότητα εκτός Γης.

Βέβαια, η ιδέα ενός πυρηνικού αντιδραστήρα πάνω σε πύραυλο ακούγεται ανησυχητική. Η εκτόξευση πυρηνικών συστημάτων στο Διάστημα έχει ιστορικό επιτυχιών αλλά και προβλημάτων. Επιπλέον, ένας αντιδραστήρας στη Σελήνη θα πρέπει να αντέχει σε κενό, σκόνη, ακτινοβολία, τεράστιες διακυμάνσεις θερμοκρασίας και περιορισμένες δυνατότητες επισκευής. Δεν αρκεί να κατασκευαστεί ένας μικρός αντιδραστήρας. Πρέπει να μεταφερθεί με ασφάλεια, να προσεδαφιστεί, να ενεργοποιηθεί και να λειτουργεί αυτόνομα για χρόνια.

Το χρονοδιάγραμμα του 2030 θεωρείται εξαιρετικά φιλόδοξο. Η NASA είχε ήδη πρόγραμμα για σύστημα 40 κιλοβάτ στις αρχές της δεκαετίας του 2030, ενώ μεταγενέστερες πολιτικές κατευθύνσεις στις ΗΠΑ έθεσαν ακόμη πιο επιθετικό στόχο για ισχυρότερο αντιδραστήρα μέχρι το τέλος της δεκαετίας. (NASA) Η απόσταση ανάμεσα στο τεχνικά εφικτό και στο επιχειρησιακά έτοιμο παραμένει μεγάλη.

Παρόλα αυτά, η πυρηνική ενέργεια στη Σελήνη δεν μοιάζει πλέον με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Μοιάζει με αναπόφευκτο βήμα, εφόσον οι μεγάλες διαστημικές δυνάμεις επιμείνουν στον στόχο της μόνιμης παρουσίας εκτός Γης. Η Σελήνη μπορεί να είναι ο κοντινότερος ουράνιος γείτονάς μας, αλλά για να γίνει πραγματικός σταθμός ανθρώπινης δραστηριότητας χρειάζεται κάτι περισσότερο από σημαίες και αποτυπώματα. Χρειάζεται ρεύμα. Και η NASA δείχνει να πιστεύει ότι αυτό το ρεύμα θα πρέπει να είναι πυρηνικό.