Black Friday: Από πού βγήκε η ονομασία, η αληθινή ιστορία και ο μύθος για τη Μαύρη Παρασκευή
Κάθε Νοέμβριο οι βιτρίνες γεμίζουν «μαύρες» ταμπέλες και τα καταστήματα ανακοινώνουν τις μεγαλύτερες εκπτώσεις της χρονιάς, με την Black Friday.
Γιατί, όμως, η συγκεκριμένη Παρασκευή λέγεται «μαύρη», ενώ θεωρείται μία ημέρα χαράς για καταναλωτές και καταστήματα; Η απάντηση δεν έχει καμία σχέση με τις προσφορές.
Η Φιλαδέλφεια και η πραγματική προέλευση
Η πιο καλά τεκμηριωμένη εξήγηση ξεκινά από τη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, στις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Εκεί, η αστυνομία και οι υπηρεσίες της πόλης χρησιμοποιούσαν τον όρο «Black Friday» για την Παρασκευή που ακολουθεί την Ημέρα των Ευχαριστιών.
Εκείνη την ημέρα χιλιάδες αγοραστές και τουρίστες έβγαιναν στο κέντρο της πόλης. Συχνά το επόμενο Σάββατο γινόταν και ο ετήσιος αγώνας αμερικανικού ποδοσφαίρου Army–Navy, οπότε στην πόλη έφταναν ακόμη περισσότεροι επισκέπτες. Το αποτέλεσμα ήταν κυκλοφοριακό χάος, γεμάτα πεζοδρόμια, αναστατωμένα καταστήματα και υπερωρίες για τους αστυνομικούς. Για όσους έπρεπε να διαχειριστούν την κατάσταση, η μέρα ήταν πραγματικά «μαύρη».
Οι έμποροι της Φιλαδέλφειας δεν χάρηκαν με την ονομασία. Προσπάθησαν μάλιστα να την αντικαταστήσουν με το πιο φιλικό «Big Friday», αλλά χωρίς επιτυχία. Ο όρος είχε ήδη επικρατήσει και σταδιακά απλώθηκε σε όλες τις ΗΠΑ.
Ο μύθος των «λογαριασμών στο μαύρο»
Από τη δεκαετία του 1980 περίπου, άρχισε να κυκλοφορεί μια πολύ πιο «θετική» εξήγηση. Σύμφωνα με αυτήν, τα καταστήματα περνούσαν εκείνη την ημέρα από το «κόκκινο» στο «μαύρο», καθώς οι πωλήσεις εκείνης της περιόδου, πριν τις γιορτές, αυξάνονταν σημαντικά. Οι λογιστές της εποχής σημείωναν τις ζημιές με κόκκινο μελάνι και τα κέρδη με μαύρο, και οι πωλήσεις της τελευταίας Παρασκευής του Νοεμβρίου, θεωρητικά, έφερναν τα βιβλία των εμπόρων στα κέρδη για τη χρονιά.
Η ιδέα ακούγεται λογική και βολική για τον εμπορικό κόσμο, και γι' αυτό διαδόθηκε τόσο γρήγορα. Οι ιστορικοί όμως τη θεωρούν μεταγενέστερη επινόηση, που έδωσε θετικό νόημα σε έναν όρο ο οποίος υπήρχε ήδη και ξεκίνησε ως παράπονο. Με άλλα λόγια, η «μαύρη» Παρασκευή πήρε το όνομά της από το χάος και όχι από τα κέρδη.
Πώς έγινε η μέρα των εκπτώσεων
Η ημέρα μετά την ημέρα των Ευχαριστιών ήταν ήδη η ανεπίσημη έναρξη των γιορτινών αγορών από τις αρχές του 20ού αιώνα. Τα καταστήματα ξεκινούσαν κάποιες προσφορές και έστηναν βιτρίνες για να τραβήξουν κόσμο, ενώ και η παρέλαση της Macy’s από το 1924 ενίσχυσε αυτή τη συνήθεια. Ωστόσο, ήταν απλώς μια ισχυρή μέρα πωλήσεων, όχι το μεγάλο γεγονός εκπτώσεων που ξέρουμε σήμερα.
Κατά τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 ο όρος καθιερώθηκε εμπορικά στις ΗΠΑ και οι εκπτώσεις έγιναν το κεντρικό χαρακτηριστικό, με προϊόντα να διατίθενται σε πολύ χαμηλότερη τιμή, αλλά σε περιορισμένη ποσότητα, και τα καταστήματα να ανοίγουν πριν την αυγή. Πολλές φορές μάλιστα οι καταναλωτές σχημάτιζαν ουρές έξω από τα καταστήματα με τις μεγάλες εκπτώσεις, ώστε να προλάβουν τις ευκαιρίες.
Από τη δεκαετία του 2000 η Black Friday πέρασε στις ηλεκτρονικές αγορές και στην Ευρώπη, ενώ σήμερα οι προσφορές ξεκινούν συχνά μία ή δύο εβδομάδες νωρίτερα.
Το 2005 καθιερώθηκε και ο όρος «Cyber Monday» για τις αντίστοιχες διαδικτυακές προσφορές της Δευτέρας.