Το μπάνιο-παγίδα: Τα σχεδιαστικά λάθη που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρό ατύχημα

Οι ολισθηρές επιφάνειες, οι βαθιές μπανιέρες, η απουσία χειρολαβών, ακόμη και το ύψος της λεκάνης μπορούν να μετατρέψουν το μπάνιο σε έναν από τους πιο επικίνδυνους χώρους του σπιτιού. Αυτά τονίζει ο αρχιτέκτονας και συγγραφέας Lloyd Alter, σε συνεντευξή του στη Wall Street Journal, σχετικά με τους κινδύνους που κρύβει ο σχεδιασμός των σύγχρονων μπάνιων.

Ειδικότερα, ο αρχιτέκτονας και συγγραφέας από το Τορόντο, έχει ασχοληθεί εκτενώς με τον σχεδιασμό ασφαλών και βιώσιμων κατοικιών και προειδοποιεί εδώ και χρόνια για τα προβλήματα που κρύβουν τα περισσότερα σύγχρονα μπάνια. Όπως υποστηρίζει, οι χώροι αυτοί σχεδιάζονται συνήθως με γνώμονα την εμφάνιση και όχι τις πραγματικές ανάγκες ανθρώπων που μπορεί να έχουν μειωμένη ισορροπία, κινητικότητα ή μυϊκή δύναμη.

Η βασική του θέση είναι ότι ένα πραγματικά βιώσιμο σπίτι δεν είναι μόνο εκείνο που καταναλώνει λιγότερη ενέργεια. Είναι επίσης ένα σπίτι που μπορεί να παραμένει ασφαλές και λειτουργικό για τους ενοίκους του καθώς αυτοί μεγαλώνουν.

Ωστόσο, ελάχιστες κατοικίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να εξυπηρετούν ανθρώπους στα 70, στα 80 ή και σε μεγαλύτερη ηλικία, με αποτέλεσμα πολλοί ηλικιωμένοι να καλούνται να χρησιμοποιούν μπάνια που απαιτούν μεγάλους διασκελισμούς, απότομες αλλαγές στάσης και μετακινήσεις πάνω σε βρεγμένες επιφάνειες χωρίς κανένα σημείο στήριξης.

Ο Alter επισημαίνει ακόμη, ότι οι θάνατοι και οι σοβαροί τραυματισμοί από πτώσεις αντιμετωπίζονται συχνά ως μια αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης, ενώ στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος τους μπορεί να συνδέεται με λανθασμένες σχεδιαστικές επιλογές, οι οποίες θα μπορούσαν να διορθωθούν με σχετικά απλές παρεμβάσεις.

Γιατί το μπάνιο είναι τόσο επικίνδυνο

Το μπάνιο συγκεντρώνει πολλούς παράγοντες κινδύνου στον ίδιο χώρο, αφού είναι συνήθως μικρό, έχει σκληρές επιφάνειες, νερό στο δάπεδο και εξοπλισμό που απαιτεί από τον χρήστη να σκύψει, να σηκώσει τα πόδια του ή να αλλάξει απότομα θέση.

Η μπανιέρα, το ντους, η λεκάνη, ακόμη και ο νιπτήρας μπορούν να προκαλέσουν ατύχημα όταν δεν υπάρχουν σταθερά σημεία στήριξης. Παράλληλα, μια πτώση στο μπάνιο είναι πιθανότερο να οδηγήσει σε σοβαρό τραυματισμό, επειδή ο άνθρωπος μπορεί να χτυπήσει πάνω σε πλακάκια, μεταλλικές βρύσες ή είδη υγιεινής.

Ιδιαίτερα για έναν ηλικιωμένο, μια πτώση δεν σημαίνει μόνο έναν προσωρινό τραυματισμό, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε κάταγμα, χειρουργική επέμβαση, μακρά περίοδο αποκατάστασης και απώλεια της δυνατότητας αυτόνομης διαβίωσης.

Οι ελεύθερες μπανιέρες και η παγίδα της αισθητικής

Μία από τις σύγχρονες τάσεις που προβληματίζουν τον Alter είναι οι ελεύθερες μπανιέρες, οι οποίες δεν εφάπτονται σε τοίχο και χρησιμοποιούνται συχνά σε πολυτελή ή μοντέρνα μπάνια.

Παρότι είναι εντυπωσιακές στις φωτογραφίες, μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα δύσχρηστες για έναν ηλικιωμένο. Τα τοιχώματά τους είναι συχνά ψηλά και το επάνω χείλος τους πολύ λεπτό, με αποτέλεσμα ο χρήστης να μην μπορεί να καθίσει πάνω του για να περάσει πρώτα το ένα και ύστερα το άλλο πόδι.

Ο πυθμένας τους μπορεί επίσης να είναι καμπύλος, αυξάνοντας τον κίνδυνο απώλειας της ισορροπίας. Επιπλέον, επειδή η μπανιέρα βρίσκεται μακριά από τους τοίχους, είναι δύσκολο να τοποθετηθούν χειρολαβές στα σημεία όπου χρειάζονται περισσότερο.

Για έναν νέο και υγιή άνθρωπο, η είσοδος και η έξοδος μπορεί να φαίνονται απλές, όμως για κάποιον που έχει αρθρίτιδα, μειωμένη δύναμη στα πόδια ή προβλήματα ισορροπίας, κάθε χρήση της μπανιέρας μπορεί να μετατρέπεται σε δοκιμασία.

Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση του Alter είναι ότι, όσοι επιλέγουν τέτοιου τύπου μπανιέρα ίσως χρειαστούν στο μέλλον ακόμη και σύστημα ανύψωσης για να μπορούν να μπουν και να βγουν με ασφάλεια.

Γιατί και οι συμβατικές μπανιέρες έχουν κινδύνους

Οι συμβατικές μπανιέρες, δηλαδή αυτές που χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα και ως ντους θεωρούνται πιο πρακτικές, αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζουν σημαντικά προβλήματα.

Με άλλα λόγια, ο χρήστης πρέπει να ακολουθήσει μια ολόκληρη διαδικασία μέχρι να βγει από την μπανίερα, η οποία γίνεται ακόμη πιο δύσκολη για ένα άτομο μεγαλύτερης ηλικίας.

Στην πράξη για να καταφέρει να βγει, πρέπει να σηκώσει το ένα πόδι αρκετά ψηλά ώστε να περάσει πάνω από το χείλος της μπανιέρας, διατηρώντας το άλλο πόδι πάνω σε ολισθηρό πυθμένα. Στη συνέχεια, πρέπει να πατήσει έξω από την μπανιέρα, όπου μπορεί να υπάρχει ένα βρεγμένο χαλάκι ή γυαλιστερό πλακάκι, ενώ για λίγα δευτερόλεπτα κανένα από τα δύο πόδια δεν βρίσκεται σε απόλυτα σταθερή θέση. Σύμφωνα με τον συνεντευξιαζόμενο ακριβώς αυτά τα δευτερόλεπτα είναι και τα πιο επικίνδυνα.

Όλα τα παραπάνω, μπορεί να ταλαιπωρήσουν φυσικά και έναν άνθρωπο χωρίς κινητικές δυσκολίες, ο οποίος ενδέχεται να έχει μειωμένη ευλυγισία ή πιο αργά αντανακλαστικά, ενώ στην περίπτωση των ηλικιωμένων ο κίνδυνος πολλαπλασιάζεται.

Τι είναι πιο ασφαλές

Ξεχωριστή καμπίνα ντους αντί για μπανιέρα

Η ασφαλέστερη λύση, σύμφωνα με τον Alter, είναι μια ξεχωριστή καμπίνα ντους χωρίς ψηλό σκαλοπάτι στην είσοδο.

Ιδανικά, το δάπεδο του ντους πρέπει να βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με το υπόλοιπο μπάνιο, ώστε να μην απαιτείται από τον χρήστη να σηκώσει τα πόδια του. Όταν ο διαθέσιμος χώρος είναι μικρός, ένα καλά σχεδιασμένο ντους μπορεί να είναι προτιμότερο από τον συνδυασμό μπανιέρας και ντους.

Σημαντική είναι και η θέση των χειριστηρίων. Σε πολλά μπάνια, οι βρύσες βρίσκονται ακριβώς κάτω από τη ροή του νερού. Έτσι, ο χρήστης πρέπει να σκύψει ή να τεντωθεί, ενώ το νερό πέφτει πάνω του, προκειμένου να αλλάξει τη θερμοκρασία.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε απότομες κινήσεις, ειδικά όταν το νερό είναι πολύ ζεστό ή πολύ κρύο. Ο αρχιτέκτονας Alexander Kira είχε επισημάνει ήδη πριν από δεκαετίες ότι σοβαρά ατυχήματα στο μπάνιο προκαλούνται τόσο από εγκαύματα όσο και από την προσπάθεια των χρηστών να φτάσουν βιαστικά τα χειριστήρια.

Για τον λόγο αυτό, οι διακόπτες του νερού πρέπει να τοποθετούνται σε σημείο όπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν πριν ο άνθρωπος μπει κάτω από τη ροή.

Η αξία των χειρολαβών

Οι χειρολαβές αποτελούν μία από τις απλούστερες, οικονομικότερες και αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις για ένα ασφαλέστερο μπάνιο.

Θα πρέπει να υπάρχουν μέσα στο ντους, δίπλα στην μπανιέρα και γύρω από τη λεκάνη. Δεν αρκεί, όμως, να τοποθετηθούν πρόχειρα. Πρέπει να στερεώνονται σωστά στον τοίχο και να μπορούν να αντέξουν το βάρος ενός ανθρώπου που προσπαθεί να συγκρατηθεί κατά τη διάρκεια μιας πτώσης.

Ο Alter παρατηρεί ότι οι θάνατοι από πτώσεις είναι περισσότεροι από εκείνους που προκαλούνται από πυρκαγιές, ωστόσο οι ανιχνευτές καπνού είναι υποχρεωτικοί σε πολλά κτίρια, ενώ οι χειρολαβές όχι.

Πολλοί ιδιοκτήτες αποφεύγουν να τις εγκαταστήσουν επειδή θεωρούν ότι κάνουν το μπάνιο να θυμίζει νοσοκομείο. Σήμερα, ωστόσο, υπάρχουν πολλές διακριτικές και καλαίσθητες λύσεις, οι οποίες μπορούν να ενσωματωθούν στον σχεδιασμό του χώρου χωρίς να αλλοιώνουν την αισθητική του.

Ματ και μικρά πλακάκια για λιγότερες πτώσεις

Κρίσιμο ρόλο παίζει και η επιλογή του δαπέδου. Η ασφάλεια μιας επιφάνειας εξαρτάται από τον συντελεστή τριβής της, δηλαδή από το πόσο εύκολα μπορεί να γλιστρήσει ένα πόδι πάνω της.

Τα γυαλιστερά πλακάκια μπορεί να δείχνουν εντυπωσιακά, αλλά γίνονται πολύ επικίνδυνα όταν βραχούν. Αντίθετα, τα ματ και αντιολισθητικά πλακάκια προσφέρουν καλύτερη πρόσφυση.

Ασφαλέστερα θεωρούνται επίσης τα μικρότερα πλακάκια. Οι περισσότεροι αρμοί που δημιουργούνται ανάμεσά τους αυξάνουν την τριβή και περιορίζουν την πιθανότητα ολίσθησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μικρό πλακάκι είναι αυτομάτως ασφαλές. Κατά την επιλογή των υλικών πρέπει να εξετάζονται οι αντιολισθητικές προδιαγραφές τους και κυρίως η συμπεριφορά τους όταν είναι βρεγμένα.

Τα χαλάκια μπάνιου χρειάζονται επίσης προσοχή. Ένα χαλαρό χαλάκι μπορεί να μετακινηθεί ή να διπλώσει, προκαλώντας πτώση. Προτιμότερες είναι οι επιφάνειες με αντιολισθητική βάση, οι οποίες παραμένουν σταθερές στο δάπεδο.

Οι κίνδυνοι γύρω από τη λεκάνη

Η λεκάνη της τουαλέτας δεν θεωρείται συνήθως επικίνδυνη, ωστόσο πολλές πτώσεις στο μπάνιο σχετίζονται με την προσέγγιση, το κάθισμα ή το σήκωμα από αυτήν.

Ένας ηλικιωμένος μπορεί να χάσει την ισορροπία του ενώ γυρίζει το σώμα του για να καθίσει. Μπορεί επίσης να δυσκολευτεί να σηκωθεί, ιδιαίτερα όταν δεν έχει κάποιο σταθερό σημείο για να στηριχθεί.

Υπάρχει ακόμη το ενδεχόμενο ορθοστατικής υπότασης, δηλαδή για την απότομη πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν κάποιος σηκώνεται γρήγορα, η οποία μπορεί να προκαλέσει ζάλη, αστάθεια ή προσωρινή απώλεια των αισθήσεων. Παράλληλα, και η έντονη προσπάθεια κατά την ούρηση ή την αφόδευση μπορεί επίσης να προκαλέσει αγγειοκινητική συγκοπή, δηλαδή ο καρδιακός ρυθμός και η αρτηριακή πίεση να μειωθούν απότομα, περιορίζοντας προσωρινά τη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα το άτομο να κινδυνεύει να λιποθυμήσει.

Οι χειρολαβές δίπλα στην τουαλέτα

Μια ακόμη διαπίστωση που κάνει είναι ότι παρά τη χρησιμότητά τους, ελάχιστα μπάνια διαθέτουν σημεία στήριξης γύρω από τη λεκάνη. Όπως εξηγεί, οι χειρολαβές επιτρέπουν στον χρήστη να κατεβάζει το σώμα του ελεγχόμενα και να σηκώνεται χωρίς να στηρίζεται στον νιπτήρα, στη θήκη του χαρτιού ή σε άλλα αντικείμενα που δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντέχουν βάρος.

Σε μεγαλύτερα σπίτια, η λεκάνη μπορεί να βρίσκεται σε ξεχωριστό μικρό χώρο. Αυτή η διάταξη προσφέρει περισσότερες δυνατότητες τοποθέτησης χειρολαβών, ενώ περιορίζει και τη διασπορά μικροβίων στο υπόλοιπο μπάνιο.

Απαραίτητο είναι επίσης το χαρτί υγείας να βρίσκεται σε εύκολα προσβάσιμο σημείο. Ο χρήστης δεν θα πρέπει να χρειάζεται να στρίψει έντονα τον κορμό ή να τεντωθεί, καθώς η κίνηση αυτή μπορεί να προκαλέσει απώλεια της ισορροπίας.

Φωτισμός, πόρτες και ελεύθερος χώρος

Ένα ασφαλές μπάνιο χρειάζεται καλό και ομοιόμορφο φωτισμό, διότι οι σκιές ή οι έντονες αντανακλάσεις πάνω στα πλακάκια μπορούν να δυσκολέψουν έναν άνθρωπο με μειωμένη όραση να διακρίνει ένα σκαλοπάτι ή μια αλλαγή στο επίπεδο του δαπέδου.

Οι διακόπτες πρέπει να είναι εύκολα προσβάσιμοι και, όπου είναι δυνατόν, να χρησιμοποιούνται αισθητήρες κίνησης ή φωτιστικά νυκτός. Έτσι μειώνεται ο κίνδυνος για έναν ηλικιωμένο που χρειάζεται να χρησιμοποιήσει το μπάνιο κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Ακόμη προθέτει ότι και η πόρτα είναι προτιμότερο να ανοίγει προς τα έξω ή να είναι συρόμενη, γιατί εάν ένας άνθρωπος πέσει πίσω από μια πόρτα που εκείνη την στιγμή ανοίγει προς τα μέσα, μπορεί να εμποδίσει την είσοδο εκείνων που προσπαθούν να τον βοηθήσουν.

Γενικότερα τονίζει ότι ο χώρος πρέπει να παραμένει όσο το δυνατόν πιο ελεύθερος από εμπόδια, χωρίς καλαθάκια, σκαμπό ή χαλιά.

Λιγότερη τεχνολογία, περισσότερη ουσιαστική ασφάλεια

Σε ερώτηση που έγινε στον αρχιτέκτονα σχετικά με το «μπάνιο του μέλλοντος» εκείνος ανέφερε ότι η πραγματική καινοτομία θα ήταν ένα μπάνιο το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια από ανθρώπους κάθε ηλικίας και όχι ένα μπάνιο που είναι γεμάτο έξυπνους καθρέφτες, οθόνες και αυτοματισμούς, για τον απλό λόγο ότι η προσθήκη ψηφιακών λειτουργιών έχει περιορισμένη αξία όταν ο βασικός σχεδιασμός εξακολουθεί να περιλαμβάνει ολισθηρά σκαλοπάτια, δύσχρηστες μπανιέρες και έλλειψη σημείων στήριξης.

Κατά τον ίδιο, πραγματική καινοτομία αποτελεί ένα μπάνιο, που είναι σχεδιασμένο με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορεί να εξυπηρετεί με ασφάλεια ανθρώπους κάθε ηλικίας, ακόμη και όσους αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην κίνηση. Για να γίνει αυτό θα πρέπει να διαθέτει επίπεδη πρόσβαση στο ντους, αντιολισθητικό δάπεδο, χειρολαβές, σωστά τοποθετημένα χειριστήρια και επαρκή χώρο κίνησης, ώστε να μπορεί να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των χρηστών του.

Τέλος καταλήγει ότι η ασφάλεια δεν χρειάζεται να έρχεται σε αντίθεση με την αισθητική. Με σωστό σχεδιασμό, όλα τα παραπάνω μπορούν να ενσωματωθούν διακριτικά σε ένα μοντέρνο μπάνιο.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι ένα μπάνιο ασφαλές για έναν ηλικιωμένο είναι, τελικά, ασφαλέστερο για όλους: για τα παιδιά, για έναν άνθρωπο που αναρρώνει από τραυματισμό, για μια έγκυο γυναίκα και για οποιονδήποτε μπορεί προσωρινά να χάσει την ισορροπία του. Ο καλός σχεδιασμός δεν αφορά μια συγκεκριμένη ηλικία, αλλά τη δημιουργία χώρων που παραμένουν λειτουργικοί σε κάθε στάδιο της ζωής.