Τι λέει το βιβλίο που διαβάζεις το καλοκαίρι για εσένα

«Η λίστα με τα βιβλία που διαβάζεις είναι ουσιαστικά ένας χάρτης της προσωπικότητάς σου». Αυτό υποστηρίζει ο Edgar Dubourg, γνωστικός επιστήμονας στην École Normale Supérieure στο Παρίσι, εξηγώντας ότι η επιλογή ενός θρίλερ, ενός ρομαντικού μυθιστορήματος ή ενός βιβλίου επιστημονικής φαντασίας κάθε άλλο παρά τυχαία δεν είναι.

Είτε πρόκειται για ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, είτε για μια ρομαντική ιστορία, είτε για επιστημονική φαντασία, οι αναγνωστικές μας προτιμήσεις μπορούν να αποκαλύψουν στοιχεία για όσα μας απασχολούν, μας φοβίζουν ή μας προκαλούν ευχαρίστηση. Όπως αναφέρει το BBC, σχετικές έρευνες δείχνουν ότι το είδος των βιβλίων που επιλέγουμε συνδέεται ακόμη και με βαθύτερες ανασφάλειες και ανησυχίες μας, που μπορεί να έχουν "κατασκηνώσει" στο υποσυνείδητό μας.

Σύμφωνα με τον Dubourg, όταν κάποιος επιλέγει ένα βιβλίο για να ξεχαστεί και να εισέλθει σε ένα νέο κόσμο δεν απομακρύνεται στην πραγματικότητα από την ψυχολογία του, αλλά αντίθετα ενεργοποιεί πολύ παλιά και ενστικτώδη κομμάτια του εγκεφάλου του.

Όπως εξηγεί, η μυθοπλασία δεν δημιουργεί καινούργια συναισθήματα, αλλά λειτουργεί περισσότερο ως ένας μηχανισμός που «πατά» πάνω σε προϋπάρχουσες επιθυμίες, φόβους και ένστικτα. Οι ίδιες έρευνες δείχουν ακόμη ότι οι αναγνωστικές επιλογές μπορούν να αποκαλύψουν σημαντικά στοιχεία της προσωπικότητάς μας, από το τι μας προκαλεί ευχαρίστηση μέχρι το τι μας συγκινεί περισσότερο.

Τι αποκαλύπτει το είδος του βιβλίου

Η Valerie van Mulukom, ανώτερη λέκτορας Ψυχολογίας στο Oxford Brookes University, έχει μελετήσει τη σύνδεση ανάμεσα στις αναγνωστικές προτιμήσεις και σε αυτό που αποκαλεί «υπαρξιακές ανασφάλειες».

Στην έρευνά της χώρισε τα διαφορετικά είδη αφηγήσεων σε τέσσερις βασικές κατηγορίες.

Η πρώτη περιλαμβάνει επικές περιπέτειες και ιστορίες που διαδραματίζονται σε άλλους κόσμους, όπως επιστημονική φαντασία, fantasy, δυστοπίες και μεταποκαλυπτικά μυθιστορήματα.

Η δεύτερη αφορά την καθημερινή ζωή και τις ανθρώπινες σχέσεις, όπως ρομαντικές ιστορίες, οικογενειακά δράματα και κωμωδίες.

Στην τρίτη κατηγορία βρίσκονται ιστορίες που περιστρέφονται γύρω από την απειλή και τον κίνδυνο, όπως αστυνομικά μυθιστορήματα, true crime, θρίλερ και τρόμος.

Η τέταρτη περιλαμβάνει αφηγήσεις που βασίζονται σε γεγονότα και στην Ιστορία, όπως βιογραφίες, ιστορικά βιβλία και ντοκιμαντερίστικες αφηγήσεις.

Τα αστυνομικά και η έλξη του κινδύνου

Όσοι δεν μπορούν να αντισταθούν σε ένα μυστήριο φόνου ή σε ένα καλό αστυνομικό θρίλερ φαίνεται ότι έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για θέματα που σχετίζονται με την απειλή και τον κίνδυνο.

Και αυτό δεν αφορά μόνο τις κλασικές ιστορίες ντετέκτιβ. Στην ίδια κατηγορία μπορούν να ενταχθούν τα βιβλία true crime, οι κατασκοπευτικές ιστορίες, τα ψυχολογικά θρίλερ αλλά και τα υπερφυσικά μυθιστορήματα τρόμου.

Σύμφωνα με την έρευνα, η έλξη προς τέτοιες ιστορίες μπορεί να συνδέεται με την ανάγκη του αναγνώστη να εξερευνήσει τον φόβο και τον κίνδυνο μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον, όπου ο ίδιος παραμένει απλός παρατηρητής.

Τι δείχνει η προτίμηση στα ρομαντικά βιβλία

Διαφορετική είναι η εικόνα για όσους επιλέγουν κυρίως ρομαντικά μυθιστορήματα ή ιστορίες που περιστρέφονται γύρω από τις ανθρώπινες σχέσεις.

Στην περίπτωση αυτή, οι βαθύτερες ανησυχίες φαίνεται να σχετίζονται περισσότερο με τις ερωτικές και φιλικές σχέσεις, αλλά και με ζητήματα κοινωνικής θέσης και προσωπικής εικόνας.

Με άλλα λόγια, οι ιστορίες αγάπης, οι οικογενειακές σχέσεις και οι κοινωνικές συγκρούσεις μπορεί να λειτουργούν ως ένας τρόπος επεξεργασίας ερωτημάτων που απασχολούν τον ίδιο τον αναγνώστη στην πραγματική ζωή.

Επιστημονική φαντασία και αγωνία για το μέλλον

Στον αντίποδα, όσοι προτιμούν την επιστημονική φαντασία ή τα μυθιστορήματα fantasy φαίνεται να στρέφουν περισσότερο την προσοχή τους σε μεγαλύτερα και πιο συλλογικά ζητήματα.

Ένας αναγνώστης που περνά τις διακοπές του βυθισμένος στον κόσμο του Game of Thrones, για παράδειγμα, με τις πολιτικές ίντριγκες, τους πολέμους, τους δράκους και τις στρατιές των νεκρών, μπορεί να είναι περισσότερο ευαισθητοποιημένος απέναντι σε ζητήματα που αφορούν το μέλλον της ανθρωπότητας.

Η κλιματική αλλαγή, ο κίνδυνος πολέμου ή γενικότερα η πορεία του κόσμου αποτελούν ορισμένες από τις ανησυχίες που μπορεί να συνδέονται με την προτίμηση σε τέτοιες ιστορίες.

Τα φανταστικά σύμπαντα, επομένως, δεν αποτελούν απαραίτητα μόνο έναν τρόπο απόδρασης από την πραγματικότητα. Μπορούν να προσφέρουν ένα διαφορετικό πλαίσιο μέσα από το οποίο ο αναγνώστης επεξεργάζεται πραγματικούς φόβους και κοινωνικά προβλήματα.

Και όσοι προτιμούν non-fiction;

Υπάρχουν βέβαια και εκείνοι που στις διακοπές τους δεν θέλουν να χαθούν σε φανταστικούς κόσμους, αλλά επιλέγουν ιστορικά βιβλία, βιογραφίες ή έργα που βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα.

Σύμφωνα με τον Dubourg, η βασική ανάγκη πίσω από αυτές τις επιλογές δεν διαφέρει απαραίτητα τόσο πολύ από εκείνη των αναγνωστών μυθοπλασίας. Το σημαντικό, όπως υποστηρίζει, είναι η ίδια η αφήγηση και όχι εάν όσα διαβάζουμε συνέβησαν πραγματικά ή αποτελούν προϊόν φαντασίας.

Οι άνθρωποι καταναλώνουν συνεχώς ιστορίες: μέσα από τις ειδήσεις, τις βιογραφίες, τα προσωπικά περιστατικά και τις ιστορίες που διηγούνται ο ένας στον άλλον. Η ανάγκη για αφήγηση φαίνεται, επομένως, να είναι κοινή. Εκείνο που αλλάζει είναι το είδος της ιστορίας που τραβά περισσότερο την προσοχή μας.

Και αυτό σημαίνει ότι την επόμενη φορά που κάποιος θα διαλέξει σχεδόν μηχανικά ένα βιβλίο από το ράφι ενός βιβλιοπωλείου ή θα το βάλει στη βαλίτσα των διακοπών του, η επιλογή του ίσως να μην είναι τόσο τυχαία όσο νομίζει. Το βιβλίο που μας τραβά περισσότερο μπορεί τελικά να λέει κάτι όχι μόνο για το τι μας αρέσει να διαβάζουμε, αλλά και για το ποιοι είμαστε.