Πόσο επικίνδυνο είναι να δώσουμε σε κάποιον το ΙΒΑΝ του λογαριασμού μας

Με την έκταση που έχουν πάρει οι ηλεκτρονικές απάτες και τους τρόπους που βρίσκουν οι επιτήδειοι για να ξεγελούν τον κόσμο και να αποκτούν πρόσβαση στους λογαριασμούς, αρκετοί είναι αυτοί που φοβούνται να μοιραστούν οποιοδήποτε τραπεζικό στοιχείο.

Απέναντι στους διάφορους κινδύνους που υπάρχουν, καλό είναι να γνωρίζουμε ποιες πληροφορίες μπορούμε να κοινοποιήσουμε, τι δεν πρέπει ποτέ να γνωστοποιούμε και πώς θα παραμείνουμε ασφαλείς.

Είτε πουλάμε κάτι ηλεκτρονικά, κάνουμε συναλλαγές με πελάτες ή αναμένουμε από κάποιον γνωστό να μας στείλει χρήματα, υπάρχει το ενδεχόμενο κάποια στιγμή να μας ζητηθεί ο αριθμός IBAN. Κι όμως, πολύς κόσμος τη στιγμή που τον στέλνει περνάει από το μυαλό του η σκέψη: «Μήπως τώρα μπορεί κάποιος να μπει στον λογαριασμό μου;»

Ας το ξεκαθαρίσουμε από την αρχή.

Το IBAN δεν είναι κωδικός πρόσβασης

Ο Διεθνής Αριθμός Τραπεζικού Λογαριασμού (IBAN) είναι, ουσιαστικά, μια διεύθυνση, δείχνει σε ποιον λογαριασμό πρέπει να καταλήξει ένα έμβασμα. Τίποτα παραπάνω. Δεν λειτουργεί σαν κλειδί που ανοίγει την πόρτα του λογαριασμού, γιατί απλά δεν έχει αυτή τη λειτουργία.

Για να μπει κανείς στο e-banking και να κάνει συναλλαγή χρειάζεται πράγματα που το IBAN δεν αποκαλύπτει ποτέ:

• το όνομα χρήστη και τον κωδικό πρόσβασης
• το PIN ή τον κωδικό της κάρτας
• πρόσβαση στο κινητό, για να λάβει τον κωδικό μιας χρήσης (OTP)
• σε πολλές περιπτώσεις, και κάποιο βιομετρικό στοιχείο (δακτυλικό αποτύπωμα, αναγνώριση προσώπου).

Οι τράπεζες σήμερα εφαρμόζουν αυτό που λέγεται «ισχυρή ταυτοποίηση πελάτη», δηλαδή απαιτούν τουλάχιστον δύο ανεξάρτητα στοιχεία επιβεβαίωσης για να εγκρίνουν μια πληρωμή. Το IBAN δεν είναι κανένα από αυτά. Άρα, όσο κι αν κάποιος γνωρίζει το IBAN, δεν αποκτά καμία πρακτική δυνατότητα να μετακινήσει χρήματα από τον λογαριασμό χωρίς τη δική μας συμμετοχή.

Τότε γιατί μπορεί να το ζητήσουν οι απατεώνες;

Παρόλο που το IBAN δεν μπορεί να οδηγήσει στην πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό, αν κάποιος θέλει να φτάσει εκεί, μπορεί να το ζητήσει προκειμένου να ξεκινήσει μια συζήτηση που θα οδηγήσει εκεί που πραγματικά θέλει.

Ένα πολύ κλασικό σενάριο συναντάται στις αγγελίες. Κάποιος εμφανίζεται ως ενδιαφερόμενος αγοραστής και ζητά το IBAN «για να κάνει την κατάθεση». Μέχρι εδώ απόλυτα φυσιολογικό. Το πρόβλημα ξεκινά αμέσως μετά, αν ακολουθήσουν φράσεις όπως:

• «Έκανα την κατάθεση, αλλά χρειάζομαι τα στοιχεία της κάρτας σου για να επιβεβαιωθεί»
• «Θα σου έρθει ένας κωδικός στο κινητό, πες μου τον για να ολοκληρωθεί η συναλλαγή»
• «Μπες σε αυτόν τον σύνδεσμο και συμπλήρωσε τα στοιχεία σου για να επιβεβαιώσεις την είσπραξη».

Σε αυτό το σημείο η κουβέντα ξεφεύγει πια από το IBAN και ξεκινάει η προσπάθεια να γίνουν γνωστά στοιχεία που δεν είναι απαραίτητα για τη συναλλαγή. Κάπως έτσι μπορούν οι επιτήδειοι να αποσπάσουν κρίσιμα στοιχεία και να βρουν δίοδο προς τον λογαριασμό μας. Κι αυτό είναι το σημείο όπου πρέπει να σταματήσουμε κάθε συζήτηση.

Η παγίδα της «πλαστής απόδειξης»

Μια δεύτερη, εξίσου συχνή τεχνική: ο υποτιθέμενος αγοραστής στέλνει screenshot μιας τραπεζικής μεταφοράς και ένα μήνυμα: «κοίτα, σου έστειλα τα χρήματα». Στη συνέχεια, πιέζει να παραδώσεις αμέσως το προϊόν ή την υπηρεσία, πριν προλάβεις να το ελέγξεις.

Το screenshot όμως δεν αποδεικνύει τίποτα. Μπορεί να είναι πλαστογραφημένο εύκολα με οποιοδήποτε πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνας. Ο μόνος αξιόπιστος τρόπος επιβεβαίωσης είναι να ανοίξεις εσύ ο ίδιος την εφαρμογή της τράπεζάς σου ή το e-banking και να δεις αν τα χρήματα έχουν όντως πιστωθεί στον λογαριασμό σου. Μόνο τότε είναι ασφαλές να προχωρήσεις παρακάτω.

Και οι πάγιες εντολές / άμεσες χρεώσεις;

Υπάρχει ένα σενάριο όπου κάποιος μπορεί, νόμιμα, να «τραβήξει» χρήματα από τον λογαριασμό σου γνωρίζοντας το IBAN, το ευρωπαϊκό σύστημα άμεσων χρεώσεων SEPA (SEPA Direct Debit), που χρησιμοποιείται συνήθως από παρόχους (ΔΕΚΟ, ασφαλιστικές, συνδρομητικές υπηρεσίες) για την είσπραξη λογαριασμών.

Αυτό όμως δεν γίνεται αυθαίρετα. Προϋποθέτει ρητή εξουσιοδότηση («εντολή πάγιας χρέωσης») που έχεις δώσει εσύ ο ίδιος στον πάροχο ή στην τράπεζά σου. Και ακόμη κι αν κάτι τέτοιο γίνει χωρίς τη συγκατάθεσή σου, το ευρωπαϊκό πλαίσιο σε προστατεύει:

• για μια εξουσιοδοτημένη χρέωση SEPA, έχεις δικαίωμα να ζητήσεις πλήρη επιστροφή του ποσού εντός οκτώ εβδομάδων, χωρίς να χρειάζεται να δικαιολογήσεις τον λόγο
• για μη εξουσιοδοτημένη συναλλαγή, η νομοθεσία προβλέπει δικαίωμα επιστροφής, με προθεσμία ενημέρωσης της τράπεζας έως 13 μήνες από τη συναλλαγή.

Αυτό είναι κι ένας ακόμη λόγος να ελέγχεις τακτικά τις κινήσεις του λογαριασμού σου. Όχι επειδή κινδυνεύεις άμεσα, αλλά επειδή με την έγκαιρη παρατήρηση εξασφαλίζεις τα δικαιώματά σου.

Τι στοιχεία δίνουμε, τι δεν δίνουμε: ο απλός κανόνας

Η διάκριση, στην πράξη, είναι πολύ πιο απλή απ' όσο φαίνεται:

Μπορείς να δώσεις ελεύθερα:

• Το IBAN σου
• Το όνομα του δικαιούχου (όπως εμφανίζεται στην τράπεζα)
• Ενδεχομένως τον BIC/SWIFT κωδικό της τράπεζάς σου, αν ζητηθεί για διεθνές έμβασμα

Δεν δίνεις ποτέ σε κανέναν, για κανέναν λόγο:

• Κωδικούς πρόσβασης e-banking ή mobile banking
• PIN ή πλήρη στοιχεία κάρτας (αριθμό, ημερομηνία λήξης, CVV)
• Κωδικούς μιας χρήσης (OTP) που λαμβάνεις με SMS ή μέσω εφαρμογής
• Κωδικούς πρόσβασης σε λογαριασμούς email συνδεδεμένους με την τράπεζα.

Καμία «είσπραξη χρημάτων» δεν απαιτεί ποτέ να αποκαλύψεις κάτι από τη δεύτερη λίστα. Αν κάποιος σου το ζητήσει με αυτή τη δικαιολογία, το πιθανότερο είναι ότι προσπαθεί να σε εξαπατήσει.

Πρακτικές συμβουλές προστασίας

1. Μην εμπιστεύεσαι στιγμιότυπα οθόνης (screenshots). Έλεγξε πάντα ο ίδιος τον λογαριασμό σου πριν προχωρήσεις σε οποιαδήποτε ενέργεια βασισμένη σε «απόδειξη» τρίτου.
2. Μην αποκαλύπτεις ποτέ OTP σε τηλέφωνο ή μήνυμα. Καμία τράπεζα, καμία «υπηρεσία υποστήριξης» και κανένας αγοραστής δεν έχει νόμιμο λόγο να σου το ζητήσει.
3. Πρόσεχε τους συνδέσμους. Αν κάποιος σου στείλει link για να «επιβεβαιώσεις» στοιχεία τραπεζικού λογαριασμού, μην το ανοίξεις. Πήγαινε κατευθείαν στην επίσημη εφαρμογή ή ιστοσελίδα της τράπεζάς σου και συνδέσου από εκεί.
4. Ενεργοποίησε ειδοποιήσεις κινήσεων. Οι περισσότερες τράπεζες προσφέρουν δωρεάν ειδοποιήσεις (SMS ή push) για κάθε συναλλαγή. ‘Ετσι μαθαίνεις αμέσως αν συμβεί κάτι ασυνήθιστο.
5. Έλεγχε τακτικά τον λογαριασμό σου, ειδικά αν έχεις δώσει εξουσιοδότηση για πάγιες εντολές ή άμεσες χρεώσεις σε κάποιον πάροχο.
6. Αν κάτι πάει στραβά, ενημέρωσε αμέσως την τράπεζά σου. Όσο πιο γρήγορα αναφέρεις μια ύποπτη ή μη εξουσιοδοτημένη συναλλαγή, τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες να προστατευτούν τα δικαιώματά σου.

Επομένως, το IBAN δεν είναι κάποιο μυστικό που πρέπει να κρύβεις. Είναι φτιαγμένο ακριβώς για να κοινοποιείται, ώστε να μπορεί κάποιος να σου στείλει χρήματα. Ο πραγματικός κίνδυνος δεν κρύβεται στο ίδιο το IBAN, αλλά στο τι μπορεί να ακολουθήσει μετά: μια καλά στημένη ιστορία που στοχεύει να σε πείσει να αποκαλύψεις κάτι που δεν θα έπρεπε ποτέ να μοιραστείς, έναν κωδικό, ένα OTP, τα στοιχεία της κάρτας σου.

Αυτό που πρέπει τελικά να θυμόμαστε είναι πως για να μας στείλει κάποιος χρήματα δεν χρειάζεται να έχει κανέναν επιπλέον κωδικό και κανένα στοιχείο της κάρτας. Τη στιγμή που κάποιος ζητήσει κάτι από αυτά, η συζήτηση έχει ήδη γίνει απάτη.