Η Ευρώπη μειώνει τη χρήση φυσικού αερίου- Είναι αρκετό αυτό για να αποφύγει μια κρίση;

Με κομμένη την ανάσα παρακολουθούν τα νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη τις διακυμάνσεις της τιμής του φυσικού αερίου. Αν και υποχώρησε κάτω από τα 100 ευρώ/MWh, παραμένει 174% ακριβότερο από πέρσι.

Και δεν είναι αυτός ο μοναδικός πονοκέφαλος. Η πληρότητα των ευρωπαϊκών “αποθηκών” δεν ξεπέρασε το 75% πριν φτάσει ο χειμώνας και ήδη η “στάθμη πέφτει με τα πρώτα κρύα. Στη Γερμανία ο δείκτης βρίσκεται κάτω από το 60%, στην Ολλανδία και την Αυστρία κάτω από το 65%, στο Βέλγιο κάτω από το 67% και το ερώτημα που “καίει” είναι αν η Ευρώπη κινδυνεύει και με σοκ επάρκειας τους μήνες που ακολουθούν, ένα σοκ που στην καλλίτερη περίπτωση θα οδηγούσε σε άρον- άρον αγορές LNG, με υψηλότερες τιμές.

Μαγική εικόνα η μείωση χρήσης φυσικού αερίου; 

Από τις Βρυξέλλες, επισήμως και ανεπισήμως, προσπαθούν να εμφανιστούν καθησυχαστικοί, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη έχει, πλέον, μικρότερη εξάρτηση από το φυσικό αέριο, συνεπώς δεν τίθεται θέμα επάρκειας. Τα στοιχεία μοιάζουν να επιβεβαιώνουν αυτήν την εικόνα. Μήπως αυτή είναι, όμως, μια μαγική εικόνα;

Όπως σημειώνει σε ειδική του ανάλυση το IEEFA, η ΕΕ μείωσε, όντως, τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά περίπου 20% μεταξύ 2021 και 2024. Το ένα τρίτο αυτής της μείωσης προήλθε από τα νοικοκυριά, καθώς οι ηπιότεροι χειμώνες, η χαμηλότερη ζήτηση θέρμανσης λόγω των υψηλών τιμών και η ανάπτυξη αντλιών θερμότητας φαίνεται να έπαιξαν ρόλο. Ωστόσο, αυτή η εξοικονόμηση φυσικού αερίου στα νοικοκυριά είναι εύθραυστη. Πολλές από αυτές τις παραμέτρους θα μπορούσαν να αντιστραφούν σε έναν μόνο κρύο χειμώνα.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η εγκατάσταση αιολικής και ηλιακής ενέργειας δεν μειώνει αυτόματα την κατανάλωση φυσικού αερίου στην ΕΕ. Το αν θα συμβεί αυτό εξαρτάται από τη χώρα: πόσο αέριο καίνε οι σταθμοί παραγωγής ενέργειας, αν η αιολική ενέργεια μπορεί να κατασκευαστεί παράλληλα με την ηλιακή ενέργεια και αν τα σπίτια και η βιομηχανία ηλεκτροδοτούν τη θέρμανση.

Οι λεπτές ισορροπίες 

Η ΕΕ μείωσε τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά περίπου 80 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm), ή 20%, μεταξύ 2021 και 2024. Περίπου το 32% αυτής της μείωσης προήλθε από τα νοικοκυριά, το 30% από τη βιομηχανία, το 28% από την παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας και το 10% από τις εμπορικές/δημόσιες υπηρεσίες.

Η Γερμανία (16,6 δισ. κυβικά μέτρα) και η Ιταλία (14,0 δισ. κυβικά μέτρα) αντιπροσώπευαν μαζί σχεδόν το 35% της συνολικής μείωσης μεταξύ 2021 και 2024. Ακολούθησαν η Γαλλία, η Ολλανδία και η Ισπανία, με τη συνδυασμένη συμβολή των πέντε κορυφαίων χωρών να ανέρχεται σε περίπου 56,5 δισ. κυβικά μέτρα (72%). Στο άλλο άκρο, η Πολωνία κατέγραψε την υψηλότερη αύξηση στη χρήση φυσικού αερίου για την παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας, πιθανώς καθώς οι μονάδες παραγωγής ενέργειας άλλαξαν από τον άνθρακα στο φυσικό αέριο. Στην Ελλάδα, παρά τη μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ, η μείωση ζήτησης φυσικού αερίου ήταν οριακή (-0,2 δισ κυβικά μέτρα).

Η Ιταλία (5,5 δισ. κυβικά μέτρα), η Ισπανία (3,1 δισ. κυβικά μέτρα) και η Γαλλία (2,9 δισ. κυβικά μέτρα) ηγήθηκαν της μείωσης της χρήσης φυσικού αερίου για παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας. Η ταχεία επέκταση της ηλιακής ενέργειας ειδικότερα, καθώς και η βελτιωμένη διαθεσιμότητα πυρηνικής ενέργειας στη Γαλλία, οδήγησαν σε αυτές τις μειώσεις. Ωστόσο, παρά την πρόοδο της Ιταλίας, παραμένει η μεγαλύτερη παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο στην ΕΕ. Η χώρα δεν αξιοποιεί τις δυνατότητές της να εκτοπίσει το φυσικό αέριο, επειδή οι καθυστερήσεις στις άδειες έχουν περιορίσει την ανάπτυξη αιολικής ενέργειας.

Σε ολόκληρη την ΕΕ, η σαφέστερη υποκατάσταση του φυσικού αερίου από την αιολική και την ηλιακή ενέργεια συνέβη σε περιοχές όπου το φυσικό αέριο έπαιζε ήδη σημαντικό ρόλο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και όπου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούσαν να αναπτυχθούν γρήγορα.

Η Ισπανία και η Ολλανδία το δείχνουν αυτό με τον πιο σαφή τρόπο. Και οι δύο συγκαταλέγονται στους τέσσερις μεγαλύτερους καυστήρες φυσικού αερίου της Ένωσης για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.  Μεταξύ 2021 και 2024, η Ισπανία και η Ολλανδία μείωσαν την παραγωγή από φυσικό αέριο κατά 27% και 22% αντίστοιχα.  Η ηλιακή, η αιολική και, στην περίπτωση της Ισπανίας, η υδροηλεκτρική ενέργεια απορρόφησαν ζήτηση και στις δύο χώρες που διαφορετικά θα είχαν καλύψει οι μονάδες φυσικού αερίου.

Η Φινλανδία αποτελεί την πιο ξεκάθαρη περίπτωση ενιαίας τεχνολογίας. Αποκομμένη από τους ρωσικούς αγωγούς φυσικού αερίου, κατασκεύασε περισσότερη αιολική ενέργεια σε σχέση με τον πληθυσμό της από οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ. Η χώρα χρησιμοποίησε την αιολική ενέργεια για να απομακρύνει εν μέρει το φυσικό αέριο και τον άνθρακα από το ενεργειακό μείγμα.

Εν τω μεταξύ, η Πορτογαλία χρησιμοποίησε έναν ήδη μεγάλο στόλο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για να υποβιβάσει το φυσικό αέριο σε εφεδρικό ρόλο κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου, με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να προμηθεύουν  σχεδόν το 66% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας το 2024.

Όπου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αυξήθηκαν αλλά η παραγωγή φυσικού αερίου μειώθηκε κατά μικρότερο ποσό ή μετακινήθηκε ελάχιστα, η εξήγηση είναι διαρθρωτική και όχι αποτυχία ανάπτυξης. Η Γερμανία πρόσθεσε περισσότερη αιολική και ηλιακή ενέργεια από οποιαδήποτε άλλη χώρα της ΕΕ κατά την περίοδο 2022-2024, ωστόσο μείωσε την παραγωγή από φυσικό αέριο μόνο σε μέτριο βαθμό, επειδή αυτή η δυναμικότητα αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό την χαμένη πυρηνική παραγωγή και εκτόπισε τον άνθρακα. Η πλήρης σταδιακή κατάργηση του φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποτελεί ακόμη τον  γερμανικό οδικό χάρτη.

Στη Σουηδία, η πυρηνική και η υδροηλεκτρική ενέργεια άφησαν ήδη το φυσικό αέριο ως περιθωριακό καύσιμο στον τομέα της ενέργειας, επομένως η νέα ηλιακή και αιολική ενέργεια είχε λίγο φυσικό αέριο να εκτοπίσει. Το φυσικό αέριο που έπεσε από αυτό το σύστημα προήλθε κυρίως από αντλίες θερμότητας και κέρδη ενεργειακής απόδοσης, όχι από τον τομέα της ενέργειας.

Στην Πολωνία και τη Βουλγαρία, η νέα δυναμικότητα ανταγωνίζεται τον άνθρακα για μερίδιο αγοράς, επομένως ο αντίκτυπος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην παραγωγή φυσικού αερίου είναι ελάχιστος. Σε χώρες όπως η Ουγγαρία και η Τσεχία, όπου η πολιτική έχει περιορίσει την χερσαία αιολική ενέργεια, το μοτίβο που παρατηρήθηκε αλλού στην ΕΕ, όπου η αιολική ενέργεια αντικαθιστά την παραγωγή ενέργειας από φυσικό αέριο, απλώς δεν ήταν βιώσιμο.