Τα social media στο μικροσκόπιο: Πώς η υπερβολική χρήση συνδέεται με χαμηλότερη ευημερία
Η συζήτηση για την επίδραση των social media στην ψυχική υγεία επιστρέφει με νέα ένταση, καθώς η φετινή έκθεση, World Happiness Report 2026 καταγράφει μια σαφή σύνδεση ανάμεσα στην εκτεταμένη χρήση των κοινωνικών δικτύων και τη μείωση της ευημερίας, ιδιαίτερα στους νέους και ακόμη περισσότερο στα κορίτσια των δυτικών κοινωνιών.
Η έκθεση, στην οποία συμμετέχει το Wellbeing Research Centre του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, δεν παρουσιάζει τα social media ως απόλυτα επιβλαβή, αλλά δείχνει ότι η ποσότητα, ο τρόπος χρήσης και το είδος της πλατφόρμας παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Τα βασικά ευρήματα
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι έφηβοι που αφιερώνουν λιγότερο από μία ώρα την ημέρα στα social media εμφανίζουν, κατά μέσο όρο, υψηλότερα επίπεδα ευημερίας ακόμη και από όσους δεν τα χρησιμοποιούν καθόλου. Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει όταν η χρήση ξεφεύγει από τα μέτρια επίπεδα και μετατρέπεται σε πολύωρη καθημερινή συνήθεια. Την ίδια ώρα, υπογραμμίζεται ότι οι έφηβοι περνούν κατά μέσο όρο περίπου 2,5 ώρες την ημέρα στα κοινωνικά δίκτυα, ενώ η υπερβολική χρήση συνδέεται με χαμηλότερη προσωπική ικανοποίηση.
Ταυτόχρονα ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εικόνα στις αγγλόφωνες χώρες και στη Δυτική Ευρώπη. Ειδικότερα, οι μεγαλύτερες μειώσεις στην ευημερία των νέων καταγράφονται σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, παρά το γεγονός ότι τα επίπεδα χρήσης social media δεν διαφέρουν πάντα δραματικά από άλλες περιοχές του κόσμου. Αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα δεν σχετίζεται μόνο με το χρόνο μπροστά στην οθόνη, αλλά και με το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γίνεται η χρήση.
Ο Michael Plant, ερευνητής στο Wellbeing Research Centre, επισημαίνει ότι η μέτρια χρήση μπορεί να έχει θετική πλευρά, καθώς βοηθά τους ανθρώπους να διατηρούν επαφή και να αισθάνονται συνδεδεμένοι. Ωστόσο, όπως αναφέρει, όσο αυξάνεται ο χρόνος στα κοινωνικά δίκτυα τόσο ενισχύεται και η συσχέτιση με χαμηλότερη ευημερία. Ο ίδιος παραδέχεται ότι αρχικά ήταν επιφυλακτικός απέναντι στην άποψη πως τα social media έχουν τόσο αρνητική επίδραση, όμως πλέον θεωρεί ότι τα στοιχεία συσσωρεύονται προς αυτή την κατεύθυνση.
Δεν είναι όλες οι πλατφόρμες ίδιες. Η έκθεση ξεχωρίζει ως πιο προβληματικές εκείνες που βασίζονται στην παθητική κατανάλωση περιεχομένου, στην εικόνα, στους influencers και στους αλγορίθμους που κρατούν τον χρήστη διαρκώς συνδεδεμένο. Αντίθετα, μορφές χρήσης που στηρίζονται περισσότερο στην επικοινωνία και στις πραγματικές κοινωνικές σχέσεις φαίνεται να έχουν λιγότερο αρνητικό αποτύπωμα.
Το συμπέρασμα των ερευνητών δεν είναι ότι τα social media πρέπει να εξαφανιστούν από την καθημερινότητα, κάτι τέτοιο άλλωστε, θεωρείται πρακτικά αδύνατο. Το ζητούμενο είναι να υπάρξει πιο συνειδητή χρήση, ειδικά από τους ενήλικες, οι οποίοι δεν μπορούν να περιμένουν ότι οι ίδιες οι πλατφόρμες θα τους προστατεύσουν από την υπερβολή. Όπως σημειώνει ο Plant, για τους ενήλικες η ευθύνη καταλήγει σε μεγάλο βαθμό στο ίδιο το άτομο: να αναγνωρίσει τις συνήθειές του και να θέσει όρια.
Οι επιδράσεις στους ανηλίκους
Η συζήτηση πάντως, είναι ακόμη πιο σύνθετη όταν αφορά παιδιά και εφήβους. Ήδη χώρες όπως η Αυστραλία έχουν προχωρήσει σε περιορισμούς για τους κάτω των 16 ετών, ενώ και άλλες κυβερνήσεις εξετάζουν παρόμοια μέτρα. Η επιστημονική εικόνα δεν δείχνει ότι τα social media είναι ο μοναδικός λόγος για την πτώση της ευημερίας των νέων, αλλά δείχνει ότι αποτελούν πλέον έναν σημαντικό παράγοντα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Από τη μια μπορεί να προσφέρει ενημέρωση και "εγγύτητα" μεταξύ των χρηστών, αλλά όταν μετατρέπεται σε ατελείωτο σκρολάρισμα, σύγκριση και εξάρτηση από την προσοχή των άλλων, τότε το κόστος γίνεται ορατό. Και όσο περισσότερο χρόνο καταλαμβάνει στην καθημερινότητα των νέων, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη για όρια, παιδεία και πιο υπεύθυνο σχεδιασμό των πλατφορμών.